Dinsdag 07/12/2021

Als de Chinese draak de zon opeet

Shanghai is het Las Vegas van het Oosten. De havenstad is een oord van verkwisting: ’s nachts te veel neonlicht, overdag te veel uitlaatgassen. De stad lijkt ook geen seconde te slapen: bruggen, flats, snelwegen, nergens ter wereld worden ze zo snel en zo imposant neergepoot. Toch kan de zonsverduistering van woensdagochtend het jachtige leven voor minstens zes minuten stilleggen.

Het spektakel deed ook minstens driehonderd Vlaamse eclipsjagers naar de oostkust van China deed vertrekken. De meesten trekken nog een kleine 100 kilometer zuidelijker naar het kustplaatsje Jinshan. Om er niet alleen de eclips te bekijken, maar ook de reactie van de Chinezen zelf. “Chinezen die geïnteresseerd zijn in astronomie weten wat hen te wachten staat en kijken uit naar de eclips, maar ik heb in de voorbereiding van deze reis af en toe contact gehad met Chinese zakenmensen en zij reageerden telkens zenuwachtig als de eclips ter sprake kwam”, vertelt Werner Hamelinck, die voor volkssterrenwacht Urania een honderdtal eclipsfreaks richting China begeleidt.De zenuwachtigheid is toe te schrijven aan het oude Chinese geloof dat een draak de zon opeet. Vierduizend jaar geleden was de voornaamste opdracht van de hofastronomen Ho en al om de Chinese keizer tijdig te waarschuwen voor zonsverduisteringen. Kwam die eclips er niet, dan schreef men dat toe aan de deugdzame levenswandel van de keizer. Kwam de eclips er wel, dan riep de keizer de bevolking op om veel lawaai te maken om op die manier ‘de draak die de zon opat’ weg te jagen. Wat ook na enkele minuten gebeurde, als de zon terugkeerde. En als Ho en Hi een eclips niet voorspeld hadden? Dan liet de keizer zijn hofastronomen prompt onthoofden, zoals op 22 oktober 2134 voor Christus.

Om de 400 jaar

De mythische aantrekkingskracht van een zonsverduistering is groot. Het is nooit een onverwacht schouwspel, maar wel een natuurfenomeen dat wie het meemaakt voor de rest van zijn leven bij blijft. Je mag als aardbewoner blij zijn als je er één in je leven meemaakt. Voor een zelfde plek op aarde komt een zonsverduisering gemiddeld om de vierhonderd jaar voor.Ook in België. Op 11 augustus 1999 was er een totale zonsverduistering in het uiterste zuiden van België. Volkssterrenwacht Urania reed toen 2.500 landgenoten in bussen naar een uitgestrekt weiland in het noorden van Frankrijk om de eclips te bewonderen. “We hadden ook enkele bijzonder sceptische journalisten mee”, glimlacht Werner Hamelinck. “Zij dachten dat de hele eclipsgekte op niets gebaseerd was. Tot de maan helemaal voor de zon schoof en de corona rond de zon zichtbaar werd. Plots werden zij de grootste fans van een eclips.”Het zijn grotendeels dezelfde fans die nu afreisden naar China. Bij de driehonderd eclipsjagers - waarvan één groep met Urania reist, een andere met het Genkse Europlanetarium, een derde met de Vereniging voor Sterrenkunde - heeft het overgrote deel de eclips van 1999 ook gezien. Hamelinck weet waarom: “Voor sommigen wordt eclipsreizen een verslaving. Sinds 1996 organiseren we er bijna jaarlijks eentje.”Zo’n eclips is een regelrecht feest. Zeker als hij zo lang duurt als woensdagochtend. Om even voor 1 uur Belgische tijd zullen de Indiërs als eersten de zon zien verduisteren. Vervolgens zoeft de schaduw van de maan met een snelheid van 2.000 kilometer per uur door Nepal, Bangladesh, Buthan, Birma en China. Shanghai is de laatste stad van het vasteland die de eclips te zien kreeg. De maanschaduw raast daarna nog twee uur via de Japanse Ryukyu-eilanden over de Stille Oceaan. De dolle eclipsrit heeft ook een grappig neveneffect. Ze begint op de ochtend van 22 juli en eindigt enkele uren later op de avond van 21 juli. Ergens in de uitgestrekte Stille Oceaan overschrijdt de maanschaduw immers de datumgrens.Boven de Stille Oceaan zal de eclips het langst duren: 6 minuten en 39 seconden. Dat is meteen de langste eclips van deze eeuw. Meteen de reden waarom zoveel Vlamingen afreizen. “In Shanghai is het ook nog bijna zes minuten. Daarom vinden we het de moeite waard om zo’n verre reis te ondernemen”, zegt Werner Hamelinck. “Klima-tologisch ziet het er nochtans niet echt denderend uit. Het is moessonseizoen in Azië. De westkust van China heeft nog de minst slechte weersomstandigheden. We moeten afrekenen met ongeveer 50 procent kans op bewolkt weer. Met wat pech krijgen we een tyfoon vanuit de oceaan te verwerken.”

Een schilderij van Magritte

Als de hemel onbewolkt blijft, zullen de honderden Vlaamse eclipsjagers en miljoenen Chinezen en Aziaten door hun eclipsbrillen in elk geval meer zien dan zes minuten relatieve“Een eclips is een bijzonder poëtische bijna spirituele totaalervaring”, vertelt een meereizende Vlaamse fan. “Nog voor de maan volledig voor de zon is geschoven, reageert de natuur op het nakende spektakel. Vogels stoppen met fluiten, nachtdieren worden actief en dan komt de schaduw van de maan als een gigantische donkere volgspot over het aardoppervlak aangerold. Het wordt donker, maar de hemel kleurt niet zwart, die blijft gewoon blauw, maar krijgt een veel diepere tint.”“Je lijkt in een schilderij van René Magritte te staan dat balanceert tussen dag en nacht, tussen droom en werkelijkheid”, gaat de eclipsjager verder. “Omdat de maan geen mooi egale bol is, maar op zijn oppervlak bergen en dalen vertoont, zie je net voor de totale verduistering een keten van kleine heldere gebiedjes aan de rand van de zonneschijf. Eens deze parelsnoer van Baily (naar de Britse astronoom die het effect voor het eerst beschreef, WDJ) verschijnt, mogen de eclipsbrilletjes die de ogen beschermen af. Net voor de volledige verduistering blinkt er nog één allerlaatste stipje zonlicht. Dat staat zo klein en zo fel aan de hemel te schijnen dat het een fonkelende diamant lijkt te zijn. Dan pas komt het hoogtepunt van de hele verduistering: de zonneatmosfeer of corona lijkt zich als een bloem rond de donkere zonneschijf open te vouwen. Wel, voor die corona doe je het.”Maar een eclips is niet alleen schoonheid en genieten. In Hanghzou, ruim 100 kilometer ten zuiden van Shanghai, verwacht men enkele uren na de eclips een enorme vloedgolf vanuit de Stille Oceaan. Zon en maan staan tijdens de verduistering precies op één lijn en trekken met vereende krachten het zeewater naar de smalle monding van de Qiantangrivier. De vloedgolf zal minstens drie meter hoog zijn. Deze ‘zilveren draak’ is ronduit gevaarlijk. Elk jaar maakt hij na zonsverduisteringen een tiental slachtoffers bij iets te onvoorzichtige toeschouwers.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234