Donderdag 25/04/2019

Aanslagen 22 maart

Als alles volgens plan was verlopen, was er op 22/3 niets gebeurd. Dit waren de echte doelwitten van de aanslagen

De aanslag op de luchthaven van Zaventem op 22 maart. Beeld kos

Wat als een tip uit Parijs de speurders drie jaar geleden niet had geleid naar de schuilplaats van Salah Abdeslam? Dan was er op 22 maart 2016 niets gebeurd. De terroristen hadden compleet andere plannen en andere doelwitten.

Zondag 13 maart 2016. Khalid El Bakraoui, de jongste van de twee broers, gaat samen met de Zweedse IS-terrorist Osama Krayem binnen in een klein rijhuisje aan de Driesstraat 60 in Vorst. Het is een van de drie safehouses die de IS-terreurcel nog overhoudt nadat ze zichzelf grotendeels heeft gedecimeerd tijdens de aanslagen in Parijs.

Het flatje is drie maanden eerder door Khalid El Bakraoui gehuurd onder de alias Mehdi Vandenbusch. Het is de schuilplaats van de Algerijnse IS-strijder Mohamed Belkaïd, de Tunesiër Sofien Ayari en de man die op dat ogenblik kan worden beschouwd de meest gezochte van de planeet, Salah Abdeslam. Doordat zijn bommengordel niet werkte, heeft hij de helse nacht in Parijs overleefd.

Alle energie van de terreurcel ging de voorbije maanden naar het zich zo onzichtbaar als mogelijk houden. Nu is het tijd voor actie.

Aceton shoppen

Wat de vijf mannen te bespreken hebben, valt achteraf voor de speurders slechts af te lezen uit het bestandsmapje getiteld ‘13 november’ op een na de aanslagen van 22 maart in een vuilbak in Schaarbeek gedropte weggegooide pc. Er waren vijf submappen: Groep Omar, Groep Irakezen, Groep Fransen, Groep Metro en Groep Schiphol.

Initieel waren er op 13 november 2015 vijf doelwitten. Meer dan vermoedelijk zijn de plannen bijgesteld en zijn slechts drie groepen in actie gekomen. Restanten van conversaties op de pc laten zien dat de terreurcel sinds 15 februari vanuit Raqqa met militaire precisie werd aangestuurd door een zekere Abou Ahmed. Wie precies schuilgaat achter die stem, is tot vandaag onopgehelderd. Het federale parket verdenkt de vorig jaar in Syrië omgekomen Ousama Atar.

Elke beslissing die ze in Brussel nemen, elke stap die ze zetten, berust op een bevel van Abou Ahmed.

Langs datzelfde kanaal heeft een explosievenexpert vanuit Raqqa nieuwe instructies doorgebeld aan Najim Laachraoui. De Brusselse IS-terugkeerder, in een vorig leven elektricien, heeft de TATP-springstof gemaakt voor de bommengordels in Parijs. Nu zijn hem door een militair in Raqqa nieuwe methoden doorgebeld. De nieuwe explosieven zullen veel krachtig zijn. Anders dan in Parijs zullen ze écht dodelijk zijn.

Laachraoui heeft op 1 maart, amper twee weken voor de vergadering, zijn intrek genomen in een flat aan de Max Roosstraat in Schaarbeek. Ook deze flat is gehuurd door Khalid El Bakraoui. Laachraoui zal zich hier dag en nacht wijden aan zijn missie: een verbeterde TATP.

Osama Krayem, de Zweed, is aangeduid als loopjongen. Van hem wordt gedacht dat hij veel minder in beeld is gekomen bij de antiterreurdiensten. Veel minder in elk geval dan de voortvluchtige broers El Bakraoui en Salah Abdeslam. Hij moet bidons gaan kopen in een Brico-winkeltje langs de Stalingradlaan in het centrum van Brussel en zich her en der bevoorraden met waterstofperoxide, aceton en zoutzuur.

3 terreurcellen

De samenhang tussen de vijf mapjes en de terreurcellen die uiteindelijk in actie zullen komen, is ontleedbaar.

De naam Omar verwijst naar de Molenbeekse jihadi Abdelhamid Abaaoud. Hij is op vrijdagavond 13 november met zijn jeugdvrienden Chakib Akrouh en Brahim Abdeslam langs de terrassen rondom het Place de la Nation getrokken. Ze hebben er met hun kalasjnikovs 34 mensen gedood.

De drie Molenbekenaren waren jeugdvrienden. Abaaoud en Akrouh waren teruggekeerd uit Syrië. Brahim Abdeslam was een Brusselse onderwereldfiguur, nooit erg bezig geweest met geopolitiek. Hem was bevolen zichzelf op te blazen en te sterven als martelaar. De andere twee zouden vluchten. Meer dan waarschijnlijk om daarna aansluiting te zoeken bij de in Brussel achtergebleven leden van de terreurcel.

Ook Salah Abdeslam was voorbestemd te sterven. Dat het niet gebeurde, kwam door een defecte bommengordel. Salah maakte deel uit van ‘Groep Iraki’s’. Die naam verwijst naar Mohammad al-Mahmod en Ahmad al-Mohammad, twee Iraakse IS-strijders die op 3 oktober 2015 samen met de Algerijn Adel Haddadi en de Palestijn Mohammad Usman op het Griekse eiland Leros tussen de vluchtelingenstroom Europa waren binnengekomen. De vier zaten op dezelfde vluchtelingenboot, maar alleen de twee Irakezen konden doorreizen.

Reizigers ontvluchten de luchthaven van Zaventem na de aanslag van 22 maart 2016. Beeld BELGA

De Algerijn en de Palestijn strandden in Salzburg, waar de Oostenrijkse politie hen vanwege hun vals paspoort in voorhechtenis neemt. Mogelijk ligt daar, een tekort aan mankracht, de verklaring waarom er op 13 november niet nog een supplementair bloedbad is aangericht in een of meerdere metrostations.

De Groep Iraki’s kreeg het Stade de France als doelwit toegewezen. Ze moeten er samen met de jonge Brusselaar Bilal Hadfi zichzelf opblazen halfweg de voetbalwedstrijd Frankrijk-Duitsland. De actie mislukte, de jihadi’s doodden enkel zichzelf.

De ‘Groep Fransen’ verwijst overduidelijk naar Samy Amimour, Omar Mostefaï, Foued Mohamed-Aggad, drie teruggekeerde Franse IS-strijders die in de Bataclan 89 mensen vermoordden.

Groep Schiphol

Ook de ‘Groep Schiphol’ lijkt makkelijk ontleedbaar. Heel toevallig stappen diezelfde 13 november 2015 aan het Brusselse Noordstation twee mannen onder de valse namen Amine Choukri en Samir Sakire in een Eurolines-autocar met bestemming Schiphol. Hun echte namen zijn Osama Krayem en Sofiane Ayari. 

Krayem is midden 2015 pas naar het IS-kalifaat vertrokken om zich daar onmiddellijk als vrijwilliger op te geven voor een aanslag op Europese bodem. “De enige manier om daar weg te geraken", zegt hij later tegen zijn Belgische advocaat. De ander, Ayari, is een Tunesiër die op 20 september, alweer via het eiland Leros, Europa is binnen geraakt.

Wat Krayem en Ayari op Schiphol te zoeken hadden is nooit helemaal uitgeklaard. Ayari, die nu al drie jaar in voorarrest zit, zegt geen woord. Niet tegen zijn ondervragers en ook niet tegen zijn rechters tijdens het latere proces over de schietpartij in de Driesstraat in Vorst.

Twee dagen na de vergadering ontaardt een routineuze huiszoeking van Belgische en Franse politiediensten in een schietpartij, waarbij Salah Abdeslam en Sofien Ayari gaan lopen en de Algerijn Belkaïd achterblijft. Hij zal uiteindelijk worden neergekogeld door de politie.

Antiterreuractie in de Driesstraat in Vorst. Beeld BELGA

Angst?

Krayem zegt dat hij en Ayari in Schiphol “bagagelockers moesten verkennen, om te zien of we daar explosieven in konden verstoppen”. Wetend dat je in wat rest van je leven grotendeels zal moeten doorbrengen in afgescheiden gevangenisafdelingen met in de cellen rondom je uitsluitend de radicaalste jihadi’s, klinkt dat een stuk heldhaftiger dan, bijvoorbeeld: “We deden in onze broek.”

Het lijkt al te toevallig dat de busrit werd uitgevoerd op 13 november 2015, en dat het duo in Brussel vertrok met een enkel ticket.

Dat sommigen enkel in woorden bereid bleken tot de martelaarsdood, lijkt ook de impressie te zijn van Najim Laachraoui als die kort na de schietpartij in Vorst verslag uitbrengt aan zijn bevelhebber in Raqqa. Het geluidsfragment is teruggevonden op de pc: “Ik weet niet wat Salah en zo gekregen hebben. We weten niet waarom ze zijn weggelopen. Ze hebben hun wapens achtergelaten. Abou Hamza (oorlogsnaam van Sofien Ayari, DDC) had een kalasjnikov met zes laders.”

Die kalasjnikov hebben de twee tijdens hun vlucht door achtertuinen in Vorst achtergelaten in een huisje waar alles openstond vanwege verbouwingen.

Wanhopig

Een aanslag op Schiphol en op een aantal Parijse metrostations. Dat lijken de werkelijke doelwitten te zijn geweest. Niet Maalbeek, niet Zaventem. Het hele plan is doorkruist door eerst de schietpartij in Vorst en daarna het slordige omgaan van Abdeslam en Ayari tijdens hun vlucht. Ze horen te weten dat de politie gsm-signalen kan volgen, ze horen te weten dat de hunne snel zullen worden gedetecteerd.

Om 15.55 uur, dik anderhalf uur na het begin van de schietpartij, worden hun gsm’s gelokaliseerd in de Brogniezstraat in Anderlecht. Om 16.56 uur zitten ze in de De Neckstraat in Koekelberg. Ze lopen gewoon door Brussel, richting Molenbeek, waar ze op vrijdag 18 maart zullen worden gearresteerd.

Op een volgend geluidsfragment, op maandag 21 maart tijdens een nieuwe conversatie met Abou Ahmed, klinkt Laachraoui wanhopig: “We hebben wat belemmeringen, onvoorziene dingen. Je hebt er misschien over gelezen. De situatie is zo dat we niet meer kunnen. We kunnen niet meer wachten, zie je. We moeten zo snel als mogelijk aan de slag en we hebben besloten om dat morgen 22 maart, insjallah, te doen.”

‘Dinsdag zijn we weg’

Naast de schietpartij in de Driesstraat heeft zich nog een ander obstakel aangediend. Een derde safehouse, in Etterbeek, heeft Ibrahim El Bakraoui tijdelijk gehuurd van een vriend, die het op zijn beurt omwille van een uitkering heeft gehuurd van het OCMW van Etterbeek. Het is de schuilplaats van Ibrahim en Khalid El Bakraoui en van Osama Krayem. Maar het contract is verlopen en op 19 maart, daags na de arrestaties van Abdeslam en Ayari, is die verhuurder met een rood gezicht komen aanbellen: “Jullie moeten er nú echt uit.”

Waarop Khalid El Bakraoui: “Dinsdag zijn we weg.”

Laachraoui, in een volgend geluidsfragment: “We hebben geen schuilplek meer, er is niemand meer. Iedereen is verbrand, zie je? We gaan de honderd kilo TATP die we al hebben gebruiken.”

Op de achtergrond klinkt de stem van Ibrahim El Bakraoui: “De luchthaven!”

Laachraoui: “En de metro’s. De metrolijnen. Een broer heeft onze informatie gegeven dat er ’s ochtends Amerikaanse vluchten zijn, Russische en Israëlische. We gaan die trachten te treffen. Het probleem is dat als we de kalasjnikovs gaan gebruiken, we niet veel laders meer hebben. De mensen gaan vluchten, en er zijn ook militairen en van die dingen. Dus hebben we tegen elkaar gezegd dat om een maximaal aantal slachtoffers te maken, we moeten infiltreren en op de laatste minuut alles tegelijk doen ontploffen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.