Woensdag 21/04/2021

Als agressie de regel wordt

Steeds vaker krijgen beroepsgroepen met enige autoriteit met agressie te maken, zo bleek afgelopen week. Frustraties over de crisis en een gebrek aan zelfcontrole liggen aan de basis daarvan, zeggen criminologen.

Eerst waren het de busbestuurders die rammel kregen. Daarna de agenten, de buitenwippers en de wegenwachters. Dan opnieuw de busbestuurders. Ergens daar tussenin deden ook leraars en scheidsrechters al dienst als boksbal. Een uniform en de autoriteit die daarbij hoort, is bijlange niet meer zo aantrekkelijk als het ooit was. Tenzij voor vechtersbazen dan.

Wie vroeger macht vergaarde dankzij een economische of sociologische positie in de maatschappij oefent tegenwoordig hooguit nog gezag uit. Op voorwaarde dat de drager van een uniform de gesprekspartners kan overtuigen dat hij dat verdient. Omdat hij interessant is. Of een goede leider.

De sociale spelregels lijken dus alsmaar meer te verschuiven. "Dat merk ik ook bij de studenten", vertelt professor psychologie Frank Van Overwalle (VUB). "Enkele jaren geleden moesten we zelfs ingrijpen. We kregen klachten over het taalgebruik van onze assistenten in hun e-mailverkeer. Dat taalgebruik bleek een reactie op de onbeleefde e-mails van studenten. Ik herhaal de sociale regels van onze universiteit nu elk jaar."

Dat mensen het tegenwoordig niet houden bij een onbeleefde reactie, maar ook op de vuist gaan, is naar Van Overwalles mening mogelijk een gevolg van het succes van sociale media. "Mensen weten nog wel hoe ze op het werk met elkaar moeten omgaan, maar ze zijn het alsmaar minder gewend om elkaar te ontmoeten in hun vrije tijd."

De contacten zijn volgens Van Overwalle daardoor niet altijd even hartelijk. "Iemand die de pechverhelping belt, is meestal al gefrustreerd. Als je dan niet eerst wordt gerustgesteld, maar meteen wordt uitgehoord over administratieve zaken kan ik me inbeelden dat je misschien je geduld eens verliest."

Al vermoedt professor criminologie Els Enhus (VUB) dat de verveling die toeslaat in vakantieperiodes eerder een van de redenen is waarom er plots zo veel verhalen over geweld tegen busbestuurders en anderen opduiken. "Scholen of bedrijven geven mensen doorheen het jaar een disciplinaire leidraad. In de vakantieperiode valt die weg. Dat zie je ook bij de Nederlanders die massaal naar de camping trekken. Normaal zijn zij enorm gedisciplineerd, nu even niet."

Oerinstincten

Het is trouwens niet eens zo vreemd dat we de controle over ons gedrag af en toe verliezen. In de oertijd gingen we elkaar nog te lijf met steen en knots, tijdens de middeleeuwen was het de veldheer die het meeste harten aan zijn zwaard reeg die werd ontvangen als een held. Sindsdien pasten onze hersenen zich aan en samen met die grijze massa wij onszelf ook.

"Ten tijde van de Verlichting beseften mensen dat vrede een beter ideaal was, maar daar zijn we nog ver vanaf. Omdat het toch een strijd blijft tegen onszelf", analyseert Enhus. "Mensen reageren nu eenmaal op basis van emoties, ze zijn nu eenmaal choleriek. Het bewijs daarvan zijn de vele conflicten die moeten worden opgelost door vrederechters. We zetten onze frustraties nu wel op papier of praten ze uit, maar dat is een typische oplossing van de middenklasse. Praten over frustraties is niet voor iedereen even gemakkelijk."

En dan nemen de oerinstincten het maar over. Wie panikeert of zich bedreigd voelt, neemt nu eenmaal niet altijd de tijd om aan de sociale spelregels te denken. Maar zijn een scheidsrechter, pechverhelper of busbestuurder dan zo bedreigend? "Dat mag je niet onderschatten", verzekert Bruno Cappelle, die onder andere trainingen in woedebeheersing geeft.

"Sommige mensen werden tijdens hun jeugd zo vaak directief aangesproken dat ze zich bedreigd voelen wanneer iemand hen zegt dat ze zich anders moeten gedragen. Zij reageren meestal heel fel." Toch denkt Cappelle dat de vechtpartijen met gezagdragers vooral het gevolg zijn van de frustraties die de crisis met zich meebrengt. Zelfs wie onbedoeld voor extra irritatie zorgt, solliciteert op zo'n moment al snel ongewild naar klappen.

Hoewel het volgens professor criminologie Els Enhus toch net het gebrek aan frustratie is waardoor vechtersbazen sneller op de vuist gaan. "Iedereen wil tegenwoordig alles en iedereen wil het nu. In onze consumptiemaatschappij lukt dat nog vaak ook, maar daardoor zijn mensen het niet meer gewend om met frustraties om te gaan. Bij de minste tegenkanting verliezen ze de controle. Dat gebrek aan zelfcontrole wordt door criminologen steeds vaker aangehaald als de reden voor geweld."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234