Vrijdag 06/08/2021

Alles wat uit Moskou kwam, was goed

In de historische documentaire Onze kleine koude oorlog vertellen negen Vlaamse communisten hoe zij de jaren vijftig en zestig hebben beleefd. Zij hebben het onder meer over de strenge partijtucht, de campagnes van de anticommunisten, de verheerlijking van en trouw aan de Sovjet-Unie en Stalin, over de Hongaarse volksopstand en de Praagse Lente en over de financiering van de partij. Hun getuigenissen worden afgewisseld met lachwekkende propagandafilmpjes die voor- en tegenstanders gebruikten in hun psychologische oorlogvoering.

De documentaire is de eerste van een drieluik over het communisme. Volgende week wordt het verhaal verteld van een kleine Russische boerenjongen die door zijn familie vermoord werd nadat hij zijn vader had verklikt, maar door het partijapparaat postuum tot Pionier 001 werd gemaakt en vereerd als een heilige. De minireeks wordt afgesloten met een ontluisterend portret van Lenin. Over de laatste levensjaren van Lenin zijn belangrijke gegevens boven water gekomen die niet zo'n fraai beeld schetsen van deze sovjetleider.

Vanavond vertellen negen notoire leden van de Belgische Kommunistische Partij over hun eigen 'kleine Koude Oorlog', onder wie Jef Turf, Herman Verelst, Jan Debrouwer, Michel Vanderborght, Marc Braet, Georges Van Acker en Albert Deconinck. De titel klinkt een beetje ironisch, want na de Tweede Wereldoorlog was de Belgische KP een belangrijke partij met liefst 80.000 leden. Bij de eerste naoorlogse verkiezingen haalde de KP 27 zetels in het parlement, de partij had vier ministers in de regering. Maar het mooie liedje duurde niet lang. In 1950 was het aantal leden al geslonken tot 25.000 en telde de partij nog acht parlementsleden.

De Koude Oorlog barstte in alle hevigheid los en dat maakte het niet gemakkelijk om communist te zijn. Partijvoorzitter Julien Lahaut heeft het zelfs met zijn leven bekocht. Maar daar bleef het niet bij. Er werden verschillende aanslagen gepleegd op 'communistische doelwitten'. Kernfysicus Jef Turf kon na een Amerikaans veto niet verder studeren in Grenoble en ook zijn carrière aan het KMI werd gefnuikt. NIR-journalist Herman Verelst werd op bevel van de raad van beheer van de openbare omroep overgeplaatst van de nieuwsuitzendingen naar de schootelevisie... Het zijn maar enkele voorbeelden die in de uitzending aan bod komen.

De Belgische KP was ook door en door stalinistisch. Dat er een ware personencultus heerste rond Stalin, bleek overduidelijk bij zijn zeventigste verjaardag, toen vanuit België liefst drie ton geschenken naar Moskou werd gestuurd. Eigenlijk was het nogal simpel: "Alles wat uit Moskou kwam, was goed." Er was geen tussenpositie mogelijk. Het waren tijden met enorme zwart-wittegenstellingen. Zo distantieerden zij zich ook niet van de gewapende sovjetinterventie na de volksopstand in Hongarije in 1956. Dat deden zij wel met de militaire tussenkomst die in 1968 brutaal een einde maakte aan de Praagse Lente. Al waren niet alle partijleden het met het bestuur eens. Marc Braet bleef erbij dat het moest kunnen dat het communisme met tanks verdedigd werd. Nu, zovele jaren later, slaat hij mea culpa. "Ik heb niet ingezien dat de Praagse Lente de lente kon zijn voor alle communistische partijen."

Dan is er nog de vraag of de Belgische KP nu al dan niet gefinancierd werd vanuit Moskou, zoals altijd door hun tegenstanders werd beweerd. Rechtstreekse financiële steun is er volgens de getuigen in het programma niet geweest. Wel werd de partijkas gespijsd met schenkingen van Belgische vennootschappen die met de Sovjet-Unie handeldreven. In de beste jaren kon dat oplopen tot meer dan 100 miljoen frank per jaar. Het grootste deel daarvan ging naar de communistische pers, met name De Rode Vaan en Le Drapeau Rouge. Programmamaker Mark Hermans blijft over dat punt zijn twijfels hebben. "Ik ben niet vooringenomen aan deze uitzending begonnen", zegt hij. "De verdiensten van het communisme worden zeker niet betwist. Het enige wat ik betreur, is dat deze mensen nog altijd niet alles vertellen."(LB)

Histories Canvas 21.00

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234