Dinsdag 19/11/2019

'Alles wat leeft en kleur heeft, vermijden we'

Maak plaats vrij op uw digicorder: het vierde én laatste seizoen van The Bridge komt eraan. Zelfde Porsche, zelfde autistische politie-inspecteur, maar een lading verse lijken. 'The Bridge is de tijdgeest gevat in een scenario', zeggen de hoofdrolspelers.

Sinds The Bridge in 2011 van start ging, is de Zweeds-Deense misdaadreeks hét uithangbord geworden van 'nordic noir' - grimmige politieseries in kale landschappen, bevolkt door complexe personages die vierkant spreken en de onderstroom van de schijnbaar perfecte Scandinavische samenleving blootleggen.

Het succes van The Bridge is voor een groot deel te danken aan het bevreemdende personage Saga Norén, een Zweedse rechercheur met het syndroom van Asperger die nu al vier seizoenen rondloopt in dezelfde zwarte leren broek, bottines en uitgerafelde trenchcoat. In haar bureaula op het werk ligt een exacte kopie van het T-shirt dat ze draagt, en als ze van bil wil, gaat ze naar een bar waar ze zonder context wildvreemden aanspreekt: "Seks?"

In seizoen drie kreeg Saga (rol van Sofia Helin) een nieuwe Deense collega, nadat ze haar vorige partner achter de tralies praatte. Maar Henrik (vertolkt door Thure Lindhardt) blijkt al even verknipt als Saga: hij heeft last van visioenen en is verslaafd aan downers nadat zijn vrouw en twee kinderen verdwenen - mogelijk werden ze vermoord, al moet dat op het einde van dit seizoen, waarin behalve op de seriemoordenaar du jour ook jacht wordt gemaakt op de moordenaar van Saga's moeder, helemaal duidelijk worden. Toch?

"Mmmm", mompelen Sofia Helin en Thure Lindhardt mysterieus. We zitten in een Brussels hotel, waar het duo halt houdt tijdens de Europese promotour. "Het zou kunnen dat je gelijk hebt. Maar het zou ook kunnen van niet."

The Bridge liep vier seizoenen. Hoe zijn jullie erin geslaagd om dat hoge niveau elk seizoen te handhaven? Het acteerwerk, de beeldvoering, de verhaallijnen, de sfeer: nooit is er ergens een steek gevallen.

Sofia Helin: "De voorbije seizoenen heeft de productie de beste mensen aan boord kunnen halen, die van The Bridge een machine hebben gemaakt. Wat ook heeft geholpen, is dat tijdens het eerste seizoen de opnames met een half jaar uitgesteld moesten worden omwille van een paar problemen. Omdat de regisseur al was ingehuurd, heeft die de extra tijd gebruikt om samen met het productieteam de wereld van The Bridge tot in de kleinste details uit te werken.

"Er zijn toen sterke, uitgesproken keuzes gemaakt over de look, de personages en de fotografie. Die richtlijnen zijn in een bijbel gegoten die onder alle medewerkers is verdeeld - de mijne bewaar ik thuis. Bovendien waren Henrik Georgsson (een van de twee regisseurs en tevens conceptual director van 'The Bridge', SS) en Carl Sundberg (de director of photography, SS) ook dit seizoen weer maniakaal ambitieus."

Thure Lindhardt: "Ik hoefde alleen maar in de machine te stappen, wat het voor mij gemakkelijk maakte. Het was alsof ik in één grote, gelukkige familie terechtkwam - alle ruzies hadden de jaren voordien al plaatsgevonden.

"Wat de serie ook zo goed maakt, is dat elk seizoen een thema heeft. The Bridge is meer dan een misdaadreeks waarin een moordenaar moet worden gevonden."

Wisten jullie altijd wie de moordenaar was wanneer jullie begonnen te draaien?

Lindhardt: "De synopsis lag er, maar nog niet elk scenario was volledig uitgeschreven.

We namen telkens vier afleveringen op in één blok, en die vier afleveringen waren helemaal klaar zodra we begonnen te filmen."

Was het draaien even donker en intens als de serie zelf?

Helin: "Zeker. Het is de helft van het jaar donker in Zweden, en precies dan filmden we: van de herfst tot de lente, de hele winter door. Bovendien waren het niet meteen de gezelligste plekken waar we draaiden, laat staan dat de onderwerpen een feest waren."

Lindhardt: "En: we vertolken donkere karakters. Daar moet je je op instellen, want dat kan mentaal doorwegen. Je moet ervoor zorgen dat je niet door je personage wordt opgeslorpt."

Helin: "Op het einde van elk seizoen, als het lente werd en de zon weer tevoorschijn kwam, voelde ik me een oude, stinkende sok. De hele winter had ik die bruin-grijze kleren van Saga aangehad en wilde ik ze uitdoen, zoals je met een mengeling van plezier en afschuw te lang gedragen sokken uittrekt."

Lindhardt (tegen Helin): "Ik weet nog dat we tijdens het derde seizoen aan het filmen waren, toen ik je opeens met make-up en gewone kleren aan zag. Het was op het einde van een draaidag, je ging nog ergens naartoe en ik dacht: wie is die persoon?!"

Helin (lacht): "Alles wat kleur had en leefde, probeerden we te vermijden."

Lindhardt: "Toen we in een gebouw aan het filmen waren dat het politiekantoor in Malmö moest voorstellen en we door een van de ramen plots een boom in bloei zagen staan, heeft de productie een decorstuk laten aanrukken om de boom te verbergen. Een groene boom: dat past niet in de sfeer van The Bridge."

Na afloop van het derde seizoen verklaarde je dat je daarna bewust een comedy bent gaan doen om je gedachten te verzetten, Thure.

Lindhardt: "Ook nu ben ik met een komisch stuk bezig in het theater. Ik ben het gewend om films te draaien, daar ben je hooguit twee maanden mee bezig. Bij The Bridge ben je zeven, acht maanden aan een stuk in donkerte ondergedompeld. I love it, maar daarna ben ik toe aan iets anders."

Sofia, jij zei ooit dat je zo opging in je personage dat je op een gegeven moment niet meer wist wie je was. Alsof je Saga was geworden.

Helin: "Ik ben nooit Saga geworden, zover is het nooit gekomen. Maar ze oefent wel een invloed op me uit. De voorbije jaren heeft ze me zelfs geholpen: ik ben veel rationeler en pragmatischer geworden. Als je maanden aan een stuk denkt en doet zoals Saga, word je daardoor beïnvloed. Soms denk ik: 'Wat moeten de mensen toch van mij? Ik begrijp niet wat ze over me zeggen.' Elke rol die je speelt, doet iets met je. De muziek waarnaar je luistert, heeft toch ook een effect op je?"

Saga is een intense rol om te spelen. Hoe bereidde je je daarop voor?

Helin: "Voor het laatste seizoen hoefde ik dat niet meer te doen - Saga is er, ik hoef ze maar op te roepen. Maar in de aanloop naar het eerste seizoen heb ik veel gelezen over autisme. Ik testte mijn rol ook uit in de praktijk. Ik ging de straat op en gedroeg me zoals een persoon met asperger zou doen. Ik probeerde dingen uit en wachtte de reacties af. Nu zitten we hier en geef ik iets aan jou. Ik bevestig je, ik zie je, voor mij ben je hier. Maar als ik daarmee zou stoppen, is het interessant om te zien wat dat met jou zou doen.

"In het begin was het moeilijk om Saga te spelen, zeker in relatie met andere acteurs. Acteren is als pingpongen, je moet op elkaar inspelen. Zodra je daarmee ophoudt en de bal voortdurend andere richtingen uitstuurt, dan is dat... vreemd. (kijkt naar Lindhardt) Toch?"

Lindhardt (knikt): "Het kan enorm vervelend zijn om Saga als tegenspeler te hebben. Het is goed voor het verhaal, maar soms denk je: 'Hé, kijk naar me, ik sta hier!' Of Saga beent weg, waardoor mijn personage haar moet achtervolgen: 'Wacht op mij!' Acteurs proberen het elkaar altijd zo gemakkelijk mogelijk te maken wanneer ze op de set staan. Saga doet het tegenovergestelde."

In de serie wordt er voorbeeldig samengewerkt tussen Denemarken en Zweden. Is dat in het echt ook zo?

Helin: "Dat moet wel, omdat de Sontbrug beide landen verbindt. Maar om eerlijk te zijn: de brug heeft de laatste jaren veel veranderd. In het begin was het een brug van mogelijkheden, ze stond voor eenheid en voor de verbinding met de rest van het Europese continent. Het was, kortom, iets positiefs. Maar nu is de brug weer een grens geworden."

Lindhardt: "Sinds de vluchtelingencrisis zijn de grenzen tussen Denemarken en Zweden gesloten. Als je nu de brug over wilt, moet je je identiteitskaart tonen."

Helin: "Vroeger konden vluchtelingen gewoon de trein nemen en de brug oversteken, zonder enige controle. Dat gaat niet meer. Dus ik kan me voorstellen dat Denemarken en Zweden goed moeten samenwerken. Zeker nu het probleem met de jongerenbendes in Malmö is geëxplodeerd."

Lindhardt: "Doordat er in Malmö een grote haven is, heb je er ook veel drugscriminaliteit - je kunt het vergelijken met Antwerpen. Er zijn allochtone jongerenbendes die in schietpartijen verwikkeld raken, met soms onschuldige mensen als slachtoffer. Via de brug heeft de criminaliteit zich intussen verplaatst naar Kopenhagen, onder meer naar Nørrebro, een toeristische wijk met veel winkels en restaurants. Er cirkelt nu zelfs de hele dag een politiehelikopter boven Kopenhagen."

Hoe verschillend zijn Denemarken en Zweden eigenlijk? Vanuit België bekeken is het allemaal Scandinavië.

Lindhardt: "Dat is het ook. Er zijn wel verschillen, maar voor twee landen die zo dicht bij elkaar liggen, is dat miniem."

Helin: "Daar proberen we dit seizoen iets over te zeggen. In Zweden zijn we bijvoorbeeld meer feministisch en meer politiek correct dan in Denemarken. Dit seizoen hebben we een nieuw personage: een Deense politieman die voortdurend politiek incorrecte dingen zegt, gewoon omdat hij denkt dat dat kan. In Denemarken wordt dat 'vrijheid van meningsuiting' genoemd."

Lindhardt: "Denemarken is het land van de Mohammed-cartoons, right? Wij vinden inderdaad dat je moet kunnen zeggen wat je denkt. Maar het is niet omdat je kunt zeggen wat je wilt, dat je dat ook moet doen. Dat is een discussie die momenteel volop woedt in Denemarken."

Helin: "Zweden zijn meer verdeeld. Wij zijn een land waar de linkse vleugel sterk is ontwikkeld, zeker in de media. Maar de laatste jaren heeft het rechtse kamp veel aan invloed gewonnen. In het midden is er niets, waardoor er een communicatiekloof is ontstaan die ik enorm beangstigend vind."

Over communicatie gesproken: welke taal spreken jullie tegen elkaar in de reeks? Ik meen soms wat Deens te herkennen, maar af en toe zitten er ook typisch Zweedse klanken tussen.

Lindhardt: "We spreken Zweeds en Deens. En we begrijpen elkaar, net iets meer dan in de werkelijkheid. Als je in het zuiden van Zweden woont, begrijp je Deens. En omgekeerd kennen heel wat Denen Zweeds. De talen liggen dicht bij elkaar - amper zeshonderd woorden verschil, afgezien van de dialecten. Maar in Stockholm is Deens plots een vreemde taal. Nu is dat verbeterd, maar toen ik vijf jaar geleden in Stockholm in het Deens een koffie bestelde, werd ik in het Engels bediend. Zo vervelend!"

Het laatste seizoen van The Bridge begint met de moord op de directeur van de Deense immigratiedienst, nadat het zogenoemde 'champagneschandaal' bekend wordt: de dienst vierde een gedwongen uitwijzing met champagne. Hebben jullie het gevoel dat scenarist Hans Rosenfeldt daarmee iets wilde zeggen over de actualiteit?

Helin: "O, absoluut!"

Lindhardt: "In Denemarken is enkele maanden nadat we die scène hadden gefilmd een vergelijkbaar schandaal uitgebroken. Inger Støjberg, de minister van Integratie - die eigenlijk minister van Deportatie moet worden genoemd - vond het nodig om bij de invoering van haar vijftigste immigratierestrictie haar collega's op cake te trakteren. Ze zette er zelfs foto's van op Facebook! Het gaat hier over kwetsbare mensen die onze hulp het meeste nodig hebben. Dat je je daar minachtend over uitlaat, vind ik onbegrijpelijk."

Helin (geheimzinnig): "Pas op, straks wordt jullie minister nog vermoord teruggevonden!"

Lindhardt: "De tijdgeest vatten en ze in een scenario gieten: dat is waar Hans Rosenfeldt zo sterk in is. De vorige keer is hij erin geslaagd de genderdiscussie in het scenario te verwerken - seizoen drie begon met de moord op een vrouw die een genderneutrale kleuterschool leidt."

Zweden ten voeten uit: gelijkheid voor alles.

Helin: "Hoezo? Als je het zou meten, zou je vaststellen dat wanneer het gaat over macht en geld, de vrouwen in Zweden maar voor 80 procent gelijk zijn aan de mannen. Goed, in Griekenland is er maar 50 procent gelijkheid. Dus ja, we bevinden ons in een luxepositie. Maar zo ver lopen we nu ook weer niet voorop: er is veel seksuele intimidatie in onze maatschappij."

Je hebt het over je betrokkenheid bij de #metoo-campagne in Zweden, waar 450 actrices met een gezamenlijke verklaring naar buiten kwamen. Heb je er lang over moeten nadenken voor je daaraan meedeed?

Helin (verwonderd): Nee. Het is begonnen met enkele mensen die samenkwamen omdat ze iets wilden zeggen over #metoo, iets over macht en vrouwelijke onderdrukking. Een klein groepje, amper tien mensen. Maar plots waren er op Facebook meer dan duizend mensen die verhalen uitwisselden. Het gebeurde gewoon, je had niets te zeggen over het feit of je al dan niet meedeed - opeens waren we allemaal betrokken."

"Deel uitmaken van de #metoo-beweging is een de grootste gebeurtenissen in mijn leven geweest. Alle actrices verenigden zich - van concurrenten werden we ineens lotgenoten. We hebben een evenement georganiseerd waarop we in verschillende steden in Zweden #metoo-getuigenissen voorlazen in het theater, terwijl er machtige mensen in het publiek zaten. Het voelde als een wedergeboorte. Daar 'ja' tegen zeggen was niet moeilijk. Het was alsof we in 1989 in Berlijn waren en iemand vroeg: zullen we de Muur neerhalen? Ja, natuurlijk!"

Heb je zelf een #metoo-verhaal meegemaakt?

Helin: "Het enige wat ik daarover wil zeggen, is dat ik het altijd gekend heb. Niet alleen in de theaterwereld, in elk deel van de maatschappij. (tegen mij) Ook jij hebt het altijd geweten. We hebben altijd gedacht dat het iets was wat we erbij moesten nemen - alle vrouwen, overal ter wereld. Het was als een vlieg die rond ons hoofd cirkelde en die we maar niet kregen weggejaagd.

"Je hebt wellicht gehoord van mijn voorstel om van de hoerenbuurt in Amsterdam een museum te maken? Niet omdat ik tegen pornografie zou zijn, maar de mensenhandel en de uitbuiting die gepaard gaan met prostitutie vind ik in 2017 niet meer kunnen. Ik ben in het Nederlandse parlement uitgenodigd om daarover te spreken, maar ik ben er niet op ingegaan.

Dan zou ik aan de kant gaan staan van mensen die deze praktijken mogelijk maken, terwijl ik me daar net tegen afzet."

Is het toeval dat in alle goede nordic noir-series - The Killing, Borgen, The Bridge - een vrouw de hoofdrol speelt?

Lindhardt: "Van Borgen weet ik dat de schrijvers bewust voor een vrouwelijke premier hebben gekozen. Kort daarna is in Denemarken een vrouwelijke premier verkozen geraakt - ik denk dat Borgen daartoe heeft bijgedragen.

"Maar er zijn ook series uitgekomen in Scandinavië met mannen in de hoofdrol - series die niet internationaal bekend zijn geworden. Dus ofwel is het toeval, ofwel waren de vrouwen in die series gewoon beter."

Helin: "The Bridge draaide eerst niet rond Saga. Het begon met het personage van Martin (gespeeld door Kim Bodnia, SS). Pas gaandeweg is de focus op twee personages komen te liggen."

Kim Bodnia stapte uit de serie, onder meer omdat hij zich als Jood tijdens de opnames niet meer veilig voelde in Malmö. Toen hij de scenaristen vroeg dat in The Bridge te verwerken, werd dat naar verluidt afgewezen. Klopt het dat er in Malmö een anti-Joods klimaat heerst?

Helin: "Ik kan niet voor Joodse mensen spreken. Ik heb Kim daar ook nooit iets over horen zeggen. Het voelt niet juist om het daar als niet-Jood over te hebben."

Is er veel criminaliteit in de regio waar jullie filmen?

Lindhardt: "In Denemarken zijn de misdaadcijfers de laatste twintig jaar gedaald. Maar de kranten schrijven er steeds meer over - vroeger zouden we nooit gehoord hebben van een bizarre moord in Australië. Dat vergroot onze angst, en er is al zo veel angst in onze maatschappij.

"Enkele jaren geleden werden in Denemarken twee mensen vermoord. De dader werd een terrorist genoemd, maar tegelijk was hij een loner die de hele dag wiet rookte en computerspelletjes speelde. Je zou hem evengoed als een gek kunnen omschrijven. Maar nee: terrorisme!"

Ook in het vierde seizoen van The Bridge gaat het over angst voor vluchtelingen, angst voor de andere, het onbekende.

Helin: "Identiteit is het centrale thema: wie wordt toegelaten, wie niet? Wie ben ik? Wie ben ik wanneer ik niet ben wie ik denk dat ik ben? Wat wil ik zijn? Al die vragen spelen momenteel zo hard - vanuit een genderperspectief, maar ook internationaal, ook in de politiek. Alles is identiteit."

Zweden is met 10 miljoen inwoners het vijfde land in Europa dat de meeste asielzoekers opneemt: bijna 2.500 in het derde kwartaal van 2017, dubbel zoveel als België.

Helin: "Als je het afzet tegen het aantal inwoners, dan zijn we zelfs nummer één.

"Ik zou liegen als ik zeg dat die instroom onze maatschappij niet heeft veranderd: er zíjn problemen met vluchtelingen. Maar als alle Europese landen hun verantwoordelijkheid zouden opnemen en deden wat ze verplicht zijn te doen, dan zou Zweden niet zo veel mensen moeten opnemen en zouden er niet zo veel problemen zijn. Toen ik het met mijn Noorse collega had over het vluchtelingenprobleem in Scandinavië, begreep ze niet waarover ik het had."

Noorwegen neemt amper asielzoekers op. Net als Denemarken.

Helin: "En Finland. Het is een schande. En wij zijn zo rijk, we zijn zo ongelofelijk rijk! Ooit gaan we spijt krijgen van de manier waarop we nu vluchtelingen en asielzoekers behandelen."

In België wordt volop gepalaverd over welke taal kinderen van vreemde origine op de speelplaats moeten spreken. Al meer dan een maand beheerst die discussie het publieke debat.

Helin: "Oh, come on. Laat ze gewoon spelen! Kinderen leren zo snel. (schudt het hoofd) Al die moeite die we in onze maatschappij doen om de dingen te willen controleren, ik snap dat niet."

Lindhardt: "In plaats van het los te laten. De aarde hoeft maar dát te doen (maakt kwartslag met duim en wijsvinger) en we zitten in een totaal andere situatie."

Helin: "Typisch voor onze tijd is dat het allemaal zo snel kan gaan. Wie had in augustus kunnen denken dat #metoo het thema van het jaar zou worden? Over de vluchtelingencrisis zegt iedereen dat we die niet kunnen oplossen. Maar dat weten we toch niet? We moeten optimistisch blijven. You just never know."

The Bridge, op lumiereseries.com vanaf 2 januari, en op Play More van Telenet. De voorbije seizoenen werden ook uitgezonden op Canvas en zijn beschikbaar op Netflix

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234