Zaterdag 27/02/2021
Vincent Stuer. Beeld DM
Vincent Stuer.Beeld DM

ColumnVincent Stuer

Alles wat Bart De Wever gedaan heeft, staat in relatie tot dat ene moment

Vincent Stuer is schrijver en theatermaker. Hij werkte als woordvoerder van Karel De Gucht en van D66 in het Europees Parlement. Hij schrijft tweewekelijks voor deze krant, afwisselend met Mark Elchardus.

Alles begint bij Lee Atwater. Zonder hem, geen George H.W. Bush, geen George W. Bush, geen Donald J. Trump. Lee Atwater is de vader van de Amerikaanse Republikeinse partij zoals we die nu kennen.

In de jaren tachtig redde hij als campagnestrateeg George Bush senior van een politieke afgang met middelen die iedereen tot dan toe vol schroom links had laten liggen: persoonlijke aanvallen, onbewijsbare verdachtmakingen en race baiting (ras gebruiken in je communicatie en argumentatie). Atwater maakte er een kunstvorm van.

Michael Dukakis werd zijn voornaamste slachtoffer. In feite was hij in 1988 de perfecte Democratische pendant van Bush senior: degelijk, gematigd, verstandig en een beetje afstandelijk. Bush droeg de erfenis van Reagan als een blok aan het been. Hem opbouwen lukte niet – hij was te verstandelijk en afstandelijk voor populariteit – dus moest Dukakis een kopje kleiner worden gemaakt. Lee Atwater wist hoe. Dukakis werd gedwongen te reageren op vreemde geruchten over zijn medische toestand. Klopte het dat zijn vrouw ooit een Amerikaanse vlag verbrandde? En toen werd het Willie Horton-spotje gelanceerd, het meest legendarische advertentiefilmpje in de Amerikaanse geschiedenis.

Willie Horton zat in de gevangenis voor moord in de staat waar Dukakis gouverneur was. Tijdens een penitentiair verlof pleegde hij een overval en verkrachtte hij een vrouw. Het verlofprogramma was niet Dukakis’ idee, hij was het zelfs aan het afschaffen, maar de Bush-campagne legde rechtstreeks het verband: Dukakis is soft on crime. En het gezicht van de zwarte, bebaarde, angstaanjagende Horton zei nog meer: Dukakis is soft on race.

George H.W. Bush won – de eerste vicepresident in anderhalve eeuw die president werd – maar de Republikeinse partij verloor iets fundamenteels. Lee Atwater stierf op zijn veertigste aan een hersentumor, maar zijn protegés houden zijn erfenis hoog: sindsdien zijn Democraten geen politieke tegenstanders meer maar vijanden, onmenselijk en on-Amerikaans, die met alle middelen van de macht gehouden moesten worden.

Drs. De Wever en Mr. Francken

In elke mens zit zowel het goede als het slechte, beschrijft Robert Louis Stevenson in The Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde uit 1886, waarin een dokter erin slaagt zijn negatieve kant af te splitsen in een aparte persoonlijkheid. “Hoewel ik een dubbelleven leidde, was ik op geen manier een hypocriet”, biecht Dr. Jekyll op.”Beide kanten waren even oprecht. Ik was niet méér mezelf als ik alle beperkingen aflegde en me overgaf aan schande, dan wanneer ik me overdag inzette voor de voortgang van de wetenschap of het verzachten van zorgen en leed.” Het fascinerende van het verhaal zit in de dynamiek tussen de twee: de negatieve kant laat zich steeds moeilijker bedwingen en uiteindelijk is het Dr. Jekyll die eraan bezwijkt.

Drs. Bart De Wever heeft de moraal van Stephensons verhaal gemist, bleek deze week nog eens. Hij kan zich oprecht niet voorstellen wat er mis is met zijn partij, dat sommigen ze niet in de regering willen. Met haar anti-Marrakesh-campagne eind 2018, waarmee deze regeringscrisis begon, beleefde N-VA nochtans haar eigen Willie Horton-moment. Wat een strategische meesterzet moest worden, bleek feitelijk onjuist (DM 4/12/ 2018: ‘Fact check: 5 op de 6 slogans zijn onwaar’) en persoonlijk onverteerbaar voor de partners in de regering, die de voorbije jaren zeker aan Franstalige kant hun nek uitgestoken hadden om N-VA ter wille te zijn. De wansmakelijke beeldvorming, met boerka’s, C130’s en een overdaad aan zwarte jonge mannen, riep een geest op die N-VA nooit meer in de fles gekregen heeft.

Alles wat De Wever sindsdien gedaan heeft, staat in relatie tot dat ene moment en de pijnlijke waarheid die eruit bleek: er huizen twee persoonlijkheden in het lichaam van zijn partij, en met een ervan valt niet te leven. Het nefaste van de strategie bleek bij de verkiezingen: negatieve campagnes in Amerika dienen om kiezers af te stoten, zodat ze wegblijven van de stembus. Met de Belgische opkomstplicht kan dat nauwelijks, dus voor elke blancostem zijn er vier die zich naar het Vlaams Belang afkeren. Maar afstand nemen van het Marrakesh-moment is je ongelijk bekennen. Dus duwt Theo Francken door, en gaat hij op bezoek bij politieke zuurgooier en samenzweringstheorist Thierry Baudet, om samen activistische rechters aan te vallen.

Ik twijfel geen moment aan de oprechtheid van beiden, maar evenmin aan wie overwint. Dr. Jekyll moest zijn meerdere erkennen in Mr. Hyde: zijn duistere kant bood “een levendigere geest, meer uitgesproken en overtuigd, dan het imperfecte en verdeelde gelaat dat ik tot dan toe als het mijne herkende”.

Negativiteit wérkt. Als je het de vrije loop laat, werkt het uiteindelijk vooral tegen jezelf.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234