Maandag 23/05/2022

Alles is politiek, zeker filmprijzen

Op de dag dat in Parijs een meute betoogt tegen het homohuwelijk, bekroont Cannes een film over een lesbische relatie. Prachtig politiek statement. En absoluut niet het eerste in filmfestivalland.

"Liefde overwint alles. Geweldig symbool in deze tijden!" "Leve de cinema die over het echte leven praat, ver weg van alle intolerantie van de dag." PS-voorzitter Harlem Désir en David Assouline, senator bij dezelfde partij, waren er zondag op Twitter als de kippen bij om de Frans-Tunesische regisseur Abdellatif Kechiche te feliciteren met zijn Gouden Palm voor La vie d'Adèle. Niet zo gek, aangezien de twee grote voorvechters waren van de wet voor het homohuwelijk, die Parijs die dag nog in brand had gezet.

Hoezeer voorzitter Steven Spielberg op de persconferentie even daarvoor nog probeerde te beklemtonen dat de keuze van zijn jury een artistieke was geweest, en geen politieke: de toon was meteen gezet. Zowat alle media legden de link tussen de politiek-maatschappelijke en culturele actualiteit van die dag. Niemand die ontkende dat de film verdiend won, maar ook niemand die blind bleef voor de relevantie van dit verhaal over een passionele lesbische liefdesrelatie in de (Franse) maatschappij.

"Filmprijzen worden nooit in een maatschappelijk vacuüm uitgereikt", zegt Marijke de Valck, filmwetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam en experte in het onderzoek naar filmfestivals. "Het officiële discours van de jury is altijd dat ze simpelweg de beste film hebben bekroond - en dat zullen ze, zeker in dit geval, wel gedaan hebben. In de praktijk echter merk je dat filmprijzen vaak ook reacties zijn op hete hangijzers in politiek en maatschappij."

Flashbacknaar Cannes anno 2004. Het moet de meest politiek geïnspireerde Gouden Palm ooit geweest zijn: die voor Michael Moores Fahrenheit 9/11, zijn beruchte anti-Bushdocumentaire (anderen beweren: -pamflet). De controversiële Amerikaanse cineast was naar Cannes afgezakt in de hoop zijn film zo veel mogelijk publiciteit te geven en zo een deal te forceren met een verdeler in de Verenigde Staten, tot dan toe onvindbaar. Mission accomplished. Ook toen klonk het dat politiek geen enkele rol had gespeeld in de beslissing - "Politics be damned, if that's possible", in de exacte woorden van juryvoorzitter Quentin Tarantino - en ook toen leek dat weinig waarschijnlijk.

Toevluchtsoorden

De voorbeelden zijn legio. De Gouden Leeuw in Venetië voor Brokeback Mountain in 2005? Het emancipatorisch effect inzake acceptatie van holebi's was onmiskenbaar. De (gedeelde) Gouden Beer in Berlijn voor Bloody Sundayvan Paul Greengrass? Niet los te zien van de impact die deThe Troubles nog steeds hebben in Noord-Ierland.

En het was al duidelijk: ook in Cannes gaan ze graag de politieke toer op. In 2008 bekroonde de jury Entre les murs van de Franse regisseur Laurent Cantet, een film die een belangrijke bijdrage leverde aan het debat over de Franse onderwijspolitiek, twee jaar daarvoor The Wind that Shakes the Barleyvan Ken Loach, een politiek epos over de Ierse onafhankelijkheidsstrijd en in 1999 Rosetta van de broers Dardenne, een film waarnaar later een regeringsplan om de jeugdwerkloosheid aan te pakken, gedoopt werd.

"Onze Europese filmfestivals hebben zich steeds als fora voor maatschappelijk debat geprofileerd", zegt De Valck. "Ze willen meer zijn dan louter commerciële evenementen en een platform bieden aan films die het debat kunnen aanzwengelen. Vaak functioneren ze ook als toevluchtsoord. Het is geen toeval dat Chinese cineasten wier films in eigen land niet vertoond mogen worden, wel een plek vinden in Berlijn, Venetië of Cannes."

Noch is het toeval dat het filmfestival van Berlijn twee jaar geleden de gevangen gezette Iraanse regisseur Jafar Panahi uitnodigde als jurylid. Zijn lege zitje aan de jurytafel was een van de krachtigste politieke aanklachten ooit gesteld.

Terug naar Cannes, terug naar de bejubelde Gouden Palm-winnaar. "Een mooi signaal", noemt Frederik Dhaenens de bekroning van La vie d'Adèle. Dhaenens is onderzoeker aan het Centrum voor Film- en Mediastudie aan de Universiteit Gent en gespecialiseerd in de representatie van homoseksualiteit in de populaire cultuur. "Film is het perfecte medium om complexe kwesties begrijpelijk te maken en om het publiek mee te nemen in de levens van mensen die anders zijn dan die van hen. Festivals en hun jury's zijn zich daar uiteraard bewust van. Getuige ook initiatieven als de Queer Palm of de Queer Lion, prijzen die specifiek bedoeld zijn voor holebifilms."

Hoogmis der hoogmissen

Maar hoe zit het met de cinematografische hoogmis der hoogmissen? Getuigen ook de Oscars van de spreekwoordelijke vijf minuten politieke moed? Vaker dan je zou denken van een award uit het 'oppervlakkige' Hollywood. Van de vijf Oscars voor het anti-Vietnamepos The Deer Hunter in 1978 tot de zes exemplaren voor The Hurt Locker, over de oorlog in Irak. Van de Oscar voor beste actrice aan Hattie McDaniel voor haar (bij)rol in Gone With the Wind in 1939, de eerste ooit uitgereikt aan een zwarte vrouw, tot die voor beste acteur aan Sean Penn voor zijn vertolking van de homoseksuele politicus Harvey Milk in 2009.

Elk beeldje was een politiek statement, of, zoals Dhaenens het stelt: "een moment waarop de filmwereld boven zichzelf uitsteeg en met beide voeten in het echte leven en het maatschappelijk debat ging staan."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234