Donderdag 22/04/2021

'Alles is een grap, maar ik ben serieus'

Als Dirk Hendrikx zich al die jaren had toegelegd op film, dan zouden we zijn naam in één adem vernoemen met die van Jan Decleir en Matthias Schoenaerts. Eigenlijk hebben we nog nooit een Belgische acteur dieper zien gaan dan Hendrikx in Drift.

Regisseur Benny Vandendriessche heeft naar eigen zeggen een belevingsfilm gemaakt. "Je moet niet begrijpen wat je ziet om er in mee te gaan." En dat is voor een groot deel te danken aan Dirk Hendrikx. Hij heeft een lijf dat hij tot in de kleinste vezel beheerst en toetakelt en er is ook die sprekende kop, die geen woorden nodig heeft om veel te zeggen. Zelden zo'n intrigerende figuur gezien in een Vlaamse film.

Het klinkt misschien allemaal wat zwaar, maar dat is het niet. Wanneer bij het personage van Hendrikx de stoppen gaan doorslaan, zie je een gek bezig wiens daden niet alleen intriest zijn, maar ook ongewild grappig. Het is een verhaal van een koppel veertigers. De vrouw blijkt ziek te zijn en samen trekken ze naar Roemenië waar zij in alle rust wil sterven. Plots is hij alleen. In een ver land waar alleen de vele straathonden met hem lijken mee te voelen. De man zwerft doorheen de desolate landschappen van een film die qua vorm, ritme en sfeer uniek is.

Acteur en coauteur Dirk Hendrikx (48) is een kunstenaar die al jaren op zoek is naar de primitieve puurheid die in onze samenleving verloren is geraakt. In Drift heeft hij zijn personage in ieder geval tot de essentie herleid. Soms steekt hij letterlijk zijn kop in de grond. Van miserie? Of om te voelen dat hij nog leeft?

Sjamaan

Van iemand die zo'n verpletterende indruk maakt en al niet meer van de jongsten is, vraag je je af waarom we hem niet kennen. "Ik ben altijd met mijn lichaam bezig geweest en meestal had ik een zwarte doek over mijn hoofd. Ik heb bewegingstheater gestudeerd aan het Etienne Decroux-instituut in Parijs, waar ik mijn lichaam als vertelinstrument heb leren gebruiken. Ik ben altijd met fysieke expressie bezig geweest. Ik heb altijd het zuivere, de essentie trachten te vinden. Dat heeft te maken met de broer die ik dertig jaar geleden heb verloren. Toen werkte ik nog in de fabriek en heb ik voor mezelf uitgemaakt dat ik wilde leven alsof elke dag mijn laatste was.

"Ik heb de slechte gewoonte om te verdwijnen als ik op het punt sta om door te breken. Zo heb ik lange tijd deel uitgemaakt van een eigen gezelschap, Maquette, met Matthew Stokes, waarmee we over de hele wereld dansvoorstellingen en performances deden. We hebben zelfs ooit een film gemaakt, Adrift on the Remains of a Grand Piano. Maar na meer dan tien jaar is dat gezelschap gesplit. Ik had alles gegeven en ik kon niet meer verder. Ik moest eruit. Ik ben toen in het gezelschap van een sjamaan door de jungle van Ecuador gaan trekken, om er performances te doen. Terug hier richtte ik een ander gezelschap op, maar toen dat van de grond begon te komen, ging de producent er met al het geld vandoor en was ik failliet. Mijn vrouw, die half Boliviaans is, zei: 'Dirk, laten we naar Bolivië gaan.' Ik heb me daar met allerlei projecten beziggehouden, maar ik voelde al snel dat ik daar altijd een gringo zou blijven. Dus ben ik nog eens teruggekeerd en het bleek hier al even moeilijk om iets op te bouwen.

"Ik heb toen een voorstelling gemaakt, zonder subsidie en zonder decor, waarin ikzelf met een matras te zien was. En ik heb er de wereld mee rondgereisd. Maar daar overleef je niet van. Intussen had ik een dossier gemaakt om een eigen film te draaien en ik liet dat ook aan mensen lezen, maar ik kreeg voortdurend dezelfde reactie: 'Dirk, heel interessant, maar ik snap er niets van.' Benny bleek mijn redding. Toen ik met hem over het project sprak, wilde hij meedoen. Maar op één voorwaarde. Hij zei: 'Dan wordt het ons project, van wij tweeën samen.' Ik hou van mensen die me voorbijsteken. Zonder Benny had de film nooit bestaan."

Mooiste trip ooit

"Ik vond dat we een structuur nodig hadden. Maar Benny vond dat we gewoon moesten beginnen filmen. Hij zei: 'Dirk, ik volg je. Ik zal de cameraman zeggen waar de camera moet staan en wat hij moet doen en jij gaat je gang.' En zo zijn we begonnen: als ik iets voelde, deed ik mijn improvisatie. Zo kreeg het verhaal langzaamaan ook vorm. We wilden niet in de klassieke structuren vervallen. Benny heeft er een fictiefilm van gemaakt. Sommigen zullen het allemaal nog te abstract vinden, maar Benny heeft een flow, een structuur in de beelden gestopt, hij heeft er een tijdsopbouw in verwerkt en hij heeft mijn lichaam op de juiste manier gebruikt.

"In een heel vroeg stadium ook vond Benny dat zijn hond me moest vergezellen. Maar die hond stierf een paar maanden voor we zouden beginnen filmen. Toen zijn we naar Roemenië getrokken om een andere hond te casten. En dat was moeilijk. Want aangezien we in de winter en de zomer filmden, zou het moeilijk zijn om dat ene en zelfde dier de hele tijd achter me aan te laten lopen. Roemenië heeft een probleem van zwerfhonden. Er lopen er miljoenen in het rond. En zo kwam Benny op het idee om met een bende honden te werken en al die dieren door elkaar achter me aan te laten lopen. En dat werkt.

"Mijn personage spreekt nauwelijks. In de montage heeft Benny de woorden zoveel mogelijk geknipt. Je ziet me met mijn kop in de grond, of ik loop met stenen op mijn hoofd of ik hang ondersteboven ergens aan vast. De kijkers geloven het personage omdat ze zich in hem kunnen verplaatsen. Mochten we in ons in dezelfde situatie bevinden als die man, zouden we misschien ook doen wat hij doet. Felix Van Groeningen is komen kijken tijdens de montage en hij was enthousiast. Hij zei: 'Ik was bang om een dansfilm te zien met choreografieën en zo, maar dat is het helemaal niet.' En dat is het ook niet. Het is een film. Met een verhaal. Dat aangrijpt. En dat deed ons natuurlijk enorm veel plezier. Benny heeft dat heel goed aangevoeld.

"Sommige mensen vinden me een rare kwibus, ja. Maar dan zeg ik: 'Wie is de zot? Ben ik dat of ben jij dat? We zitten in een maatschappij waarin we zoveel moeten. Durf je je daarvan los te rukken? Wat wil je doen in je leven?' Dat vond ik zo mooi aan het eind van de film. Al die kinderen die met een steen op hun kop lopen. Ik krijg daar iedere keer tranen van in mijn ogen. Iedereen wordt geraakt door dat beeld. We lopen allemaal met stenen op ons hoofd. Tegenwoordig krioelt het van de dansverenigingen. Ze huppelen er, springen en kronkelen, maar weinigen lijken er zich nog af te vragen wat ze willen zeggen. In bepaalde culturen hebben dansen nog een betekenis. Maar het soort dansen dat je nu vaak ziet bij ons, heeft geen betekenis. Het is wat lopen of gewichtheffen in de sporthallen is: beweging zonder inhoud.

"Maar die steen op die kop? Dat komt ergens vandaan. Dat heeft een betekenis. Na een trip met die sjamaan in de jungle van Ecuador belandde ik met mijn hoofd op de grond en ik was door de aarde aan het reizen, zonder dat ik iets geslikt had. Dat was de mooiste trip die ik ooit meegemaakt heb. En toen ben ik 's anderdaags gaan proberen mijn kop in de grond te steken. En sindsdien doe ik dat overal. Elke morgen, waar ik ook wakker word. It's all a joke, but I'm very serious."

Tobias de kijker

"Ik ben niet met ambitie of carrière bezig. Maar ik ga nu wel een rol spelen in de nieuwe serie van Kaat Beels en Nathalie Basteyns, de mensen van Clan, waar ik de dorpsgek ben. Ik praat met de mensen via mijn hond. Maar in feite ben ik niet bezig met acteren of wat dan ook. In mei ga ik een kunstenfestival organiseren, het Kunstenfestival des Aards. Daar sta ik zelf helemaal centraal. Ik ben curator van dat festival, maar ook de clown. Ik ben de clown van mezelf. Eigenlijk is dat hele festival een grap, maar ik ben tegelijkertijd heel serieus. Zo is het leven. Ik ga er de confrontatie aan met andere artiesten. Tegelijkertijd wordt het festival ook opgedragen aan de grote anonieme kijker, die hier de naam Tobias meekrijgt. Er komt ook een film van alle voorstellingen, die zullen plaatsvidnen in winkels, cafés en restaurants. Overal zal ik binnenrollen. Alsof ik ben meegesleurd door een rivier. Iedereen werkt gratis mee. Ik heb geen budget. Behalve 6.000 euro van de Vlaamse Gemeenschapscommissie die me net is toegekend om de vaste kosten te betalen.

"Creëren en een gezin onderhouden - ik heb een vrouw en twee zonen - is soms een moeilijke evenwichtsoefening. Ik ga volgende week een reclamespot doen en de hele maand juni heb ik gereserveerd om meubels te maken. Dat doe ik soms. Ik bouw ook decors. Alle werken die ik maak zijn recyclages. Ik heb momenteel drie ateliers. Een man die werk van me gezien had, verschaft me die ruimtes. Hij heeft alle machines, lasapparaten en zagen, voor mij gekocht. En hij zegt: 'Dirk, als je ooit werk nodig hebt, werk je voor mij of voor mensen die ik ken, want je moet met je werk verder kunnen.' Ik woon in een achterhuis van hem. Ik betaal een bepaalde huursom, maar die valt mee. Hij zegt: 'Goedkoper is niet goed voor jou en niet voor mij.' Hij wil zeggen: je moet er ook voor knokken. Dus ik moet knokken, ja. Als ik zo'n meubel maak voor iemand, zou ik dat liefst van al voor niets doen. Daar zou ik beter mee kunnen leven. Alles wat je voor geld doet, is saai. Maar het moet. We kunnen zo net wel en net niet overleven."

Drift loopt vanaf 22 april in de zalen. www.driftthefilm.com

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234