Donderdag 28/01/2021

Asielbeleid

"Alles is angst als je in de illegaliteit leeft"

Beeld © BELGA

Twee mensen zonder papieren, van wie er één gerepatrieerd zou worden, benamen zich vorige week op dezelfde dag van het leven. "Het is tijd voor een nieuw debat over manieren om ons migratie- en asielbeleid menselijker te maken."

Op de dag dat oud-politicus Steve Stevaert uit het leven stapte, maakten nog twee mensen een einde aan hun leven. De één deed dat bij de dienst Dispatching van Fedasil, de overheidsinstelling die verantwoordelijk is voor de opvang van asielzoekers. Hij stak zichzelf in brand in de wc's en rende daarna als een levende toorts door het lokaal. De ander verhing zich in zijn kamer. Beiden hadden ze ooit een poging gedaan om een verblijfsvergunning te bemachtigen.

De eerste zelfdoding die bekendraakte, was die van een 25-jarige Guinese man bij Fedasil. Hij had in 2008 asiel aangevraagd en in oktober 2013 te horen gekregen dat zijn aanvraag definitief was afgekeurd en dat hij het grondgebied moest verlaten. De man, van wie de naam niet bekend is gemaakt, dook onder en leidde sindsdien een leven in de illegaliteit.

"In de afgelopen weken was hij verschillende keren bij Fedasil gekomen", zegt woordvoerster Mieke Candaele. "Dat gebeurt wel vaker, mensen zonder papieren die bij ons langskomen en ons vragen om opvang. Wij werken bewust laagdrempelig. Maar binnen het wettelijke kader kunnen wij uitgeprocedeerden enkel doorverwijzen naar organisaties die instaan voor daklozen of gratis voedselbedeling. Dat gebeurde ook met deze man."

De Guinese man werd met ernstige brandwonden overgebracht naar het militair ziekenhuis van Neder-over-Heembeek, waar hij de volgende dag overleed. De andere zelfdoding werd de volgende dag bekend, via een mededeling van de Dienst Vreemdelingenzaken. Het ging om een Marokkaanse man van middelbare leeftijd die zich donderdagochtend had verhangen in het gesloten centrum van Merksplas. De man zou al zestien jaar in het land geweest zijn. In januari zou bij een winkeldiefstal gebleken zijn dat hij geen geldige papieren had en zou hij in het centrum zijn geplaatst met het oog op een repatriëring.

Overleven

Wat precies de trigger was die beide mannen dreef tot de wanhoopsdaad, is niet zeker. Maar dat jaren lang leven in de illegaliteit, met in één geval zelfs een reële dreiging van uitzetting, een enorme impact kan hebben op de geestesgesteldheid van personen, wordt door verschillende instanties bevestigd. Vaak wordt vergeten dat leven zonder papieren een erg precaire situatie is, zegt coördinator Stephane Heymans van de humanitaire organisatie Dokters van de Wereld.

"Tachtig procent van de patiënten die wij helpen met medische zorg zijn mensen zonder papieren. Deze mensen leven doorgaans niet, maar overleven, en dat vaak jaren aan een stuk. Ze hebben geen perspectief, kunnen niet aan een toekomst werken. Het resultaat is een stresssituatie waarin ze voortdurend bang zijn om ontdekt te worden. Ze kunnen geen huis huren of werk buiten het zwarte circuit vinden. Alles is angst voor mensen zonder papieren, de enige rechten die ze hier hebben is het recht op dringende medische hulp en het recht voor hun kinderen om naar school te gaan."

Dat het ging om een Guinees en een Marokkaan verwondert niet, zegt Heymans. "Zij zijn immers degenen waar we de meeste problemen opmerken. Ze hebben niet zo'n groot opvangnet als bijvoorbeeld papierloze Brazilianen en Chinezen, die een heel grote groep vormen in ons land maar die zelden of nooit naar ons komen."

Naar schatting zijn er tussen tachtig- en honderdtwintigduizend personen in ons land die uitgeprocedeerd zijn of nooit een asielaanvraag hebben ingediend en leven in een situatie van illegaliteit. Het cijfer is de afgelopen jaren nauwelijks veranderd. Vluchtelingenwerk Vlaanderen grijpt de zelfmoorden van vorige week aan om politici op te roepen tot een nieuw debat over migratie en asiel.

"Laat dit eindelijk de aanleiding zijn om ons migratie- en asielbeleid menselijker te maken", zegt directeur Els Keytsman. "Het ligt politiek erg moeilijk, beseffen we, maar ik durf toch te pleiten voor een nieuwe regularisatieprocedure voor mensen die hier al lang verblijven. Ook gesloten centra zijn geen oplossing. Mensen zonder papieren zitten daar in een gevangenis zonder dat ze een misdaad hebben begaan, met het bijkomende feit dat ze niet weten wanneer ze ooit vrijkomen. Dat is een bijzonder zware straf en hakt er echt in. Een debat is ook nodig om iedereen te doen beseffen dat dit geen dossiers zijn maar mensen."

Stephane Heymans zegt dat het negatieve klimaat omtrent asiel en vluchtelingen in België zorgt voor een extra stressfactor bij zowel asielzoekers als uitgeprocedeerden en mensen zonder papieren. "Ze voelen dat de maatschappij tegen hen is. Dat al het mogelijke wordt gedaan om hen buiten te krijgen, of te houden."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234