Donderdag 17/06/2021

Alleen in Amerika

Monsterverbond van invloedrijke Democratische feministen en sekshatende Republikeinen werd Clinton fataal

Tom Ronse in New York

Voor Belgen en andere Europeanen blijft het onvoorstelbaar dat het politieke leven meer dan een jaar lang gedomineerd zou worden door een seksschandaal. Wat maakte dit langgerekte melodrama zo typisch Amerikaans? Een reconstructie.

De kiem voor de Lewinsky-saga ligt bij die andere vrouw: Paula Jones en haar aanklacht dat de president, toen nog gouverneur van Arkansas, haar aanrandde. In welk ander land kan een proces worden ingespannen tegen het staatshoofd op basis van jaren oude, onbewijsbare feiten waar geen getuigen bij waren en waarvan de klaagster niet of nauwelijks kan aantonen dat ze er enige emotionele of materiële schade door leed? Zelfs voor Amerika was dit een primeur.

Het Opperste Gerechtshof moest uiteindelijk beslissen of de president vervolgd kon worden en zich moest onderwerpen aan een verhoor door Jones' advocaten. De rechters vonden dat het mocht omdat het hen onwaarschijnlijk leek dat de zaak de president zou afleiden van zijn regeringstaken. Over een misrekening gesproken!

Zonder de golf van politieke correctheid die Amerika in de eerste helft van de jaren '90 overspoelde, zou de aanklacht van Paula Jones niet zo ernstig zijn genomen en zou ze niet geleid hebben tot de onthulling van Clintons relatie met Monica Lewinsky. De political correctness-trend was zo sterk omdat hij zowel door links als door rechts werd gestuwd.

De impulsen kwamen van de in de Democratische Partij zeer invloedrijke feministische beweging maar ook van de puriteinse, sekshatende christelijke rechterzijde die in de Republikeinse Partij aan invloed won. Een van de gevolgen van dit typische Amerikaanse monsterverbond was dat de bestrijding van seksuele pesterijen een politieke prioriteit werd. Bedoeld als correctie van een al te lakse houding tegenover dat probleem in het verleden schoot het, zoals vaak het geval is in de VS, door naar de andere kant.

Nieuwe wetten werden goedgekeurd die de aanklaagsters van mannelijke seksuele opdringerigheid wapens gaven waarvan pas veel later gezegd werd dat ze de deur openden naar een 'seksueel McCarthyisme'. Het was op basis van die nieuwe wetgeving - die ironisch genoeg mede onder impuls van Clinton tot stand kwam - dat Susan Webber Wright, de rechter in de Paula Jones-zaak, besliste dat Jones' advocaten alle vrouwen in overheidsdienst die ze ervan verdachten ooit seks met Clinton te hebben gehad, aan een verhoor mochten onderwerpen. Let wel: niet de vrouwen die mogelijk door hem lastiggevallen waren, maar alle vrouwen van wie om welke reden dan ook vermoed kon worden dat ze (vrijwillig) seks met hem hadden gehad. Dat gaf Jones' advocaten het recht om in Lewinsky's privé-leven te wroeten, ondanks het in de grondwet vastgelegde recht op privacy. Het was een magere troost voor Clinton dat Webber Wright een half jaar later Jones' aanklacht naar de prullenmand verwees. Het Lewinsky-schandaal was toen, in januari 1998, al losgebarsten.

Clintons verdediging werd opgenomen door Hillary, die stelde dat haar man het slachtoffer was van een rechtse samenzwering. Dat lokte nogal wat hoongelach uit. En spoedig bleek dat de aantijgingen die Hillary leugens had genoemd wel degelijk waar waren.

Toch had de First Lady niet helemaal ongelijk. Paula Jones werd niet op een ochtend in 1994 wakker met het plan om Clinton aan te klagen. Zij werd voor dat doel gerekruteerd door ultraconservatieve advocaten en journalisten; een samenzwering van Clinton-haters. In het centrum van het informele netwerk zaten enkele rabiaat rechtse miljardairs. De actiefste onder hen, Richard Mellon Scaife, erfgenaam van een oliefortuin, en Peter Smith, een financier uit Chicago, hadden vanaf de eerste dag van Clintons presidentschap in 1993 grote sommen uitgegeven aan 'anti-Clinton-research'. Een door Scaife gefinancierd blad, The American Spectator, bracht de Jones-zaak aan het rollen. The New York Times onthulde onlangs dat een groep van rechtse advocaten, geassocieerd met Smith, achter de schermen de verdediging van Paula Jones organiseerde. Kenneth Starr speelde daar ook een rol in, voor hij tot onafhankelijke onderzoeksrechter werd benoemd. Dat gebeurde door een panel van drie rechters. Twee van hen onderhielden nauwe contacten met de meest rechtse leden van de Senaat, die op hun beurt banden hadden met christelijk rechtse groeperingen. Eén daarvan, het Rutherford Institute, betaalde Jones' advocaten. De rechtse senatoren kregen grote financiële bijdragen van de tabaksindustrie, die eerder ook Starr als pleitbezorger had ingehuurd.

Paul Rozenzweig, één van de advocaten van de groep rond Peter Smith, vervoegde het team van Starr maar bleef contact houden met zijn vrienden die Jones' belangen behartigden. Zij waren het die hem, en dus ook Starr, op de hoogte brachten van Clintons relatie met Lewinsky.

De vele vertakkingen van Starr en de Jones-advocaten naar diverse geledingen van de Amerikaanse rechterzijde zijn fascinerend. Maar waarom is die rechterzijde zo gebeten op Clinton? Zijn beleid is in vele aspecten conservatiever dan dat van een Republikein als Nixon, en toch koestert rechts een diepe, onblusbare haat tegen hem. Hij is voor hen een symbool van alles wat ze verfoeien. Hij is de eerste babyboomer-president, een kind van de sixties dat de dienstplicht ontdook, ook al eens een jointje rookte en wiens seksuele appetijt al lang voor Lewinsky legendarisch was. Natuurlijk had hij altijd een excuus ('ik heb nooit geïnhaleerd'), een verzachtende omstandigheid of desnoods diep berouw bij de hand. Maar wat Clinton ook zegt, hij kan niet verhullen dat hij een morele relativist is. Precies daarom symboliseert hij voor rechts alles wat in het moderne Amerika de verkeerde kant uitgaat.

Rechts koestert daarbij een ideologie die gebaseerd is op nostalgie naar een geïdealiseerd verleden. Europees extreem-rechts gebruikt daarvoor de immigratie. Zij verkopen de droom van een terugkeer naar vroeger, toen er nog geen migranten waren en alles beter was. In Amerika heeft dat thema niet dezelfde resonantie. Vroeger waren er ook bruinen en zwarten, Amerika was altijd een immigrantenland, al waren de eerste immigranten godvrezende puriteinen. De droom van een terugkeer naar vroeger gaat in Amerika over een terugkeer naar absolute waarden en zondebesef. Daarom mobiliseert religieus rechts in de VS niet rond immigratie, maar rond seks en zonde. Abortus en homoseksualiteit zijn hun stokpaardjes. Een morele relativist en een verdediger van abortus en gelijke rechten voor homo's kan in de ogen van religieus rechts het land alleen maar naar de verdoemenis leiden.

Maar de Amerikaanse kiezers wisten dat ze geen koorknaap verkozen. Clinton werd president, precies omdat het morele absolutisme van rechts de ideologie van een minderheid is. Gedurende heel het schandaal bleef de publieke opinie opvallend constant. De opiniepeilingen toonden telkens opnieuw dat een ruime meerderheid van de bevolking geloofde dat Clinton loog over zijn relatie met Lewinsky en geprobeerd had om te beletten dat de waarheid erover aan het licht kwam - dat hij dus schuldig was aan de aanklachten in de impeachmentaanklacht.

Maar het Amerikaanse volk bleef bij haar overtuiging dat hij daarvoor niet afgezet hoefde te worden, dat het hele impeachmentproces een ergerlijke tijd- en geldverspilling was. De Republikeinen bleven dat negeren, ook nadat ze een opdoffer kregen in de congresverkiezingen. "Ze zijn als een crackverslaafde", zei een opiniepeiler: "Ze weten dat het slecht voor hen is maar ze kunnen niet stoppen."

Waarom niet? Ook omdat de Clinton-hatende religieuze rechterzijde in de Republikeinse Partij goed georganiseerd en gedisciplineerd is, en in het geld zwemt. Ze jagen zelfs de meest gematigde Republikeinen angst aan. Dat verklaart waarom een proces dat de meerderheid van het Congres niet wilde, toch doorging.

En nu? 'In Washington, is there news after scandal?', kopte The New York Times deze week. De krant beantwoordde deze intrigerende vraag niet maar was pessimistisch over de kans dat het probleem van de sociale zekerheid of Kosovo Monica zullen vervangen. Kan dat alleen in Amerika?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234