Zondag 17/11/2019

Alleen hardnekkig politiek pakijs staat polaire zeevaartroute nog in de weg

Beide noordpoolpassages voor het eerst sinds 125.000 jaar ijsvrij

Afgelopen weekend was de Noordpool voor het eerst in 125.000 jaar, sinds de laatste ijstijd dus, een echt eiland: beide zeevaartpassages, zo bleek uit satellietbeelden, zijn ijsvrij (DM 1/9). Het kan vrachtschepen een omweg van enkele duizenden zeemijlen besparen, maar dan moet er eerst nog metersdik politiek pakijs geruimd.

door Kris Jacobs

BRUSSEL l Voor de noordelijke poolkap en de ijsberen in het bijzonder is het alvast minder goed nieuws: het is nog maar een teken dat de tot voor kort behoorlijke eeuwige ijsmassa aan almaar gezwinder tempo slinkt. Volgens sommige wetenschappers zou de poolkap over vijf jaar zelfs elke zomer volledig verdwijnen.

Het was niet de eerste indicatie dat het voor de Noordpool een historische zomer wordt: vorige week berichtte het Amerikaanse National Snow and Ice Data Center (NSIDC) dat de noordelijke ijsmassa binnen enkele weken tot beneden het absolute dieptepunt van de zomer van 2007 kan krimpen. Toen was er al 40 procent minder ijs op de Noordpool dan gemiddeld tussen 1979 en 2000.

Dat de noordelijke passages in de zomermaanden ijsvrij worden, is niet helemaal nieuw. Drie zomers geleden al lag de noordoostelijke doorgang rond Rusland open, vorig jaar was de noordwestelijke passagevrij. Nu zijn voor het eerst beide routes tegelijk bevaarbaar.

Het Institut für Umweltphysik, een onderzoeksinstelling uit het Duitse Bremen, bracht de ijsvrije beelden naar buiten. "We maken al zes, zeven jaar dagelijks kaarten op basis van satellietbeelden", zegt onderzoeker Christian Melsheimer in een gesprek met De Morgen. "Dat de ijsmassa vermindert, is inderdaad al langer duidelijk, maar dat gaat niet gestaag. Dat maakt het moeilijk om je aan voorspellingen te wagen over hoe het nu verder zal gaan."

Gletsjerdeskundige Mark Serreze van voornoemd NSIDC lijkt er in elk geval niet gerust op. "Als je ziet wat zich de laatste drie jaar voordeed, kan het gerust zijn dat er tegen 2030 's zomers geen ijs meer is in de Noordelijke IJszee." Nog niet zo lang geleden hield Serreze het op ergens tussen 2050 en 2100. Recent nog concludeerde professor Wieslaw Maslowski uit Monterey op basis van computersimulaties met supercomputers van de marine dat het poolijs weg is in de zomer van 2013. En zulke geavanceerde computermodellen blijken om de paar jaar achterhaald door de realiteit. "Het proces versterkt zichzelf ook", aldus Melsheimer. "Een ijsvrije oceaan kan meer warmte absorberen, gewoon omdat ijs witter is en dus meer zonlicht reflecteert."

Voorlopig blijven de passages voor de scheepvaart in elk geval zeer tijdelijk - enkele arctische zomermaanden - en precair. "De kleinste poolijsmassa doet zich voor half september, in sommige gebieden neemt het af tot half oktober", legt Melsheimer uit. "En wind en pakijs kunnen openingen snel ook weer sluiten."

Toch lijkt de opening goed nieuws voor de reders. "Dit kan heel belangrijk worden voor met name grote zeeschepen die nu niet door het Suez- of het Panamakanaal kunnen", beaamt Marc Nuytemans, directeur van de Koninklijke Belgische Redersvereniging. "Maar dat zal niet voor morgen zijn. Ten eerste zijn die passages nog altijd geen routes voor een gewoon koopvaardijschip. Je moet geen ijsbreker hebben, maar toch een ice class 1 of daaromtrent, een schip dat tegen een arctisch stootje kan."

Belangrijker op dit moment is dat het geopolitieke water diep is tussen de verschillende landen, Canada, de VS en Rusland met name, die aanspraken maken op delen van de regio. Een ijsvrije Noordpool zou een ongeziene schat aan bodemrijkdommen vrijmaken voor exploitatie, zoals olie- en gasvelden die nu onbereikbaar in de ijskoude diepten verzonken liggen. Vorige week nog kondigde Canada aan dat alle buitenlandse schepen die de noordwestelijke passage willen gebruiken zich dienen te melden omdat het land van oordeel is dat die zijn territoriale wateren doorkruisen. De VS beschouwen ze daarentegen als open zee.

"Die disputen hebben er ook mee te maken dat het ecologisch gevoelige gebieden zijn", zegt Nuytemans, zelf jarenlang kapitein op de lange vaart. "Tankers met ruwe olie komen in 99,995 procent van de gevallen veilig aan, maar als het misgaat, gaat het ook serieus mis. Dat is erg als het in Franse wateren gebeurt, maar die zijn nog goed bereikbaar. Wie zal de boel opkuisen als een ramp zich voordoet in het Hoge Noorden? Geen enkele zinnige reder stuurt daar een olietanker van 160 miljoen dollar heen als niet eerst duidelijk is wie voor de veiligheid instaat."

Marc Nuytemans, (Koninklijke Belgische Redersvereniging):

Die passages zijn nog geen routes voor een gewoon koopvaardijschip

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234