Maandag 06/04/2020

Alleen de angst zelf moeten we vrezen

Het onbehaaglijke gevoel dat veel Belgen na de aanslagen in Parijs bekroop, lijkt na de anti-terreuroperaties in Verviers en Brussel om te slaan in angstgevoelens. Maar experts raden ons en onze politieke leiders aan niet aan de angst toe te geven.

Na de anti-terreuracties in België ontstaat het gevoel dat de terreurdreiging dichterbij komt. Een kleine illustratie van dit fenomeen is dat collega-journalisten gisterochtend aan de schoolpoort meer dan normaal door andere ouders werden aangeklampt: 'Wat is er precies aan de hand? Hoeveel weten jullie al? Hoe gevaarlijk is dit?'

Een normale reactie, zegt psycholoog Bram Vervliet (KU Leuven). "De terreurdreiging waarmee we geconfronteerd worden, heeft iets heel onvoorspelbaars en oncontroleerbaars. Het feit dat het om gruwelijke geweldsincidenten gaat die iedereen via de media kan volgen, maakt de impact natuurlijk nog groter. Om opnieuw een evenwicht te vinden, gaan mensen meer dan anders op zoek naar informatie en verklaringen."

Bom in het station

Ook sociaal psycholoog Alain Van Hiel (Universiteit Gent) zegt dat Parijs en Verviers onvermijdelijk voor een angstklimaat zorgen. "Om de eenvoudige reden dat we hier te maken hebben met echte professionals van de angst. De daders van de aanslagen op Charlie Hebdo zijn angstexperts. Ze wisten perfect dat je met excessief geweld op bepaalde doelen een algemeen angstklimaat kunt creëren waarbij iedereen zich kwetsbaar voelt."

Dat angstgevoel wordt des te groter, zegt Van Hiel, omdat in onze samenlevingen sowieso een cultuur van angst bestaat. "Wij zijn angstiger dan vroeger en maken ons over alles en nog wat zorgen. Onze angst voor criminaliteit is bijvoorbeeld groter dan de reële dreiging. In geval van terreurdreiging manifesteert die angstcultuur zich nog heviger. Mensen vragen zich af of er geen bom in het station ligt, anderen zijn bang om hun kinderen naar school te brengen.

"Het beste is om je angstgevoelens niet op hol te laten slaan en de zaken proberen te rationaliseren. Zo kom je automatisch tot de conclusie dat een normaal schooltje niet te vergelijken is met de redactie van Charlie Hebdo."

Crisispsycholoog Erik De Soir: "Het geweld dat de daders in Verviers wilden plegen wordt opgeteld bij het geweld van Parijs en dat verklaart waarom de schokgolf bij ons behoorlijk groot is."

De Soir voegt er nog een ander, niet onbelangrijk, element aan toe. Angstgevoelens worden vaak extra aangewakkerd als er al te opzichtige veiligheidsmaatregelen worden genomen. "Als mensen horen dat agenten hun dienstwapen mee naar huis mogen nemen en het leger wordt ontplooid, ontstaat er een context waarbij heel veel knipperlichten tegelijk beginnen te branden. Dat vergroot het gevoel dat het gevaar psychologisch dichterbij komt."

Een argument dat behoorlijk wat vraagtekens plaats bij de beslissing van Antwerps burgemeester Bart De Wever om vandaag para's in zijn stad te ontplooien. Bram Vervliet beaamt. "Dit kan misschien wel het gevoel geven dat onze leiders daadkracht tonen. Maar evengoed verhoogt dit het gevoel van onbehagen en oncontroleerbaarheid. Beleidsmakers moeten opletten dat de angstgevoelens bij de bevolking niet de ultieme leidraad worden voor hun beleid."

Wat leiders dan wel moeten doen om het angstklimaat binnen de perken te houden?

Erik De Soir: "Politieke leiders, religieuze leiders en opiniemakers doen er best aan om hun woorden te wikken en te wegen. Met krachttermen gooi je alleen maar olie op het vuur. Het komt er voor politieke leiders nu op aan om de juiste waarden te blijven verdedigen en elk standpunt te vermijden dat de samenleving opdeelt."

Bram Vervliet: "Dit is een periode waar het risico op amalgaam groot is. Het gaat om moslimterroristen en het gevaar om basale associaties te leggen met andere moslims is reëel. Het is erg belangrijk dat onze politici die gevaarlijke associaties kordaat doorbreken."

Alain Van Hiel zegt dat ook premier Charles Michel (MR) het best op deze manier reageert. Net als president François Hollande na de aanslag op Charlie Hebdo en bondskanselier Angela Merkel na de anti-islamprotesten van de Pegidabeweging.

Dagelijkse routine

Nog een belangrijk advies van de psychologen: laat angst je leven zo weinig mogelijk beïnvloeden. Erik De Soir: "Na de massamoord van Anders Breivik in Noorwegen hoorde ik van Noorse collega's dat ze op geen enkele manier zouden toegeven aan de angst die Breivik heel bewust gecreëerd had. Na Parijs en Verviers vind ik dat ook wij niet mogen buigen voor het geweld en onze dagelijkse routines gewoon moeten voortzetten."

Vervliet: "In de klinische psychologie is het ook zo dat mensen met grote angsten best doorgaan met hun gewone leven en daardoor neemt de angst automatisch af. Dat is exact wat de Noorse premier Jens Stoltenberg deed na de aanslagen van Breivik. Hij zei dat Breivik de fundamenten van de Noorse samenleving niet onderuit kon halen. Verder gaan met je leven en uitgaan van je eigen sterkte: zo geef je terroristen geen kans. 'The only thing we have to fear is fear itself', zei Franklin D. Roosevelt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234