Zondag 15/12/2019

'Alle toppers hebben schrik van Swings'

Een Belgenmop, zo spotte Nederland in 1997 met het besluit van schaatser Bart Veldkamp om van nationaliteit te veranderen.

De grap was er snel af toen de adoptiebelg een jaar later naar olympisch brons reed voor zijn nieuwe vaderland. En heel leuk zouden ze het ook niet vinden als zijn pupil Bart Swings hier in Sotsji naar een medaille zou knallen.

"Ik was een jaar of vier toen ik m'n eerste racefiets kreeg en telkens ik rond het huizenblok reed, was ik Eddy Merckx. Of Joop Zoetemelk. In mijn dromen deed ik mee aan de Tour, in het geel zelfs." Bart Veldkamp, op zijn 46ste nog geen spat veranderd, glimlacht als hij de herinnering ophaalt. Maar hoe graag de krullenbol ook profrenner wilde worden, zijn ware talent lag op het ijs en op zijn 19de, toen hij werd uitgenodigd om met de elite van Nederland te schaatsen, was zijn keuze snel gemaakt.

Maar goed ook, want Veldkamp reed twaalf medailles op EK's, WK's en Spelen bij elkaar. In 1992 gleed hij naar olympisch goud op de 10.000m, zes jaar later in Nagano - met een Belgisch paspoort - moest hij genoegen nemen met brons op de 5.000m. "Het goud had ik niet kunnen winnen, maar terugkijkend liet ik wel het zilver liggen omdat ik niet het lef had om meteen hard weg te rijden. Ik reed te berekend en voorzichtig, terwijl ik gewoon alles of niets had moeten proberen. Maar ik had me het jaar ervoor wat stuurloos gevoeld, overgeleverd aan mijn grillen, en in dat olympisch jaar wilde ik meer controle en meer structuur. Tijdens die race had ik meer puur natuur, meer als Bart Veldkamp moeten rijden."

Hoe reageerde België op jouw medaille?

"Ik onthoud één krantenkop: 'Bart importeert brons'. De juiste bewoording voor het verhaal, denk ik. Het zou heel anders zijn als Bart Swings goud, zilver of brons haalt, dat zou veel intenser beleefd worden."

Zou je die keuze nu weer maken?

"Onmiddellijk. Ik ben niet aan een nationaliteit gehecht. Ik merkte in de sport al snel dat je het uiteindelijk alleen voor jezelf doet. Als je wint, staat iedereen achter je en als je verliest, gaan ze allemaal bij een ander staan. Ik koos ervoor om het mezelf naar de zin te maken."

Heb jij het maximum uit je carrière gehaald?

"Nu ik zelf acht jaar coach ben, weet ik dat er meer had ingezeten. Maar dat is wijsheid achteraf. Ik was enorm temperamentvol, terwijl ik veel rustiger had moeten zijn. Nu snap ik wat mijn vader wilde zeggen, maar toen was ik alleen met mezelf bezig. Ik deed altijd alles maximaal, elke dag moest ik het gevoel hebben: ik ben nú wereldkampioen. Ik heb dat nog steeds. (houdt hand boven zijn hoofd) Ik leg de lat altijd hier. Zoals nu met dat Belgisch team: alles moet erop en eraan zijn. Ik legde mezelf zoveel druk op dat ik soms dichtklapte. Maar soms ook niet, en dan ging het vanzelf."

Wat zijn de kracht en de zwakte van Bart Swings?

"Zijn vermogen om te kunnen leren op hoog niveau, om te kunnen analyseren wat hij doet. Daar ligt tegelijk zijn valkuil: als hij echt het maximum uit zichzelf wil halen, moet hij op zijn instinct vertrouwen en het denken loslaten."

Wat betekent zo'n olympische medaille voor een atleet?

"Voor mij was dat goud de bevestiging van een droom, de twee andere medailles de bevestiging dat ik geen eendagsvlieg was. Kijk, ik had meer kunnen winnen in mijn carrière, maar ik had ook minder kunnen winnen. Ik heb er wel rust mee. Alles wat ik in mijn leven deed, stond in het teken van sport en winnen. Ik ben dyslectisch en toen we op school dictee kregen, was ik er als enige op uit om als eerste die pen te kunnen neerleggen, om dat geluid te horen. Dat vond ik belangrijker dan een zin goed te schrijven. Dat was typerend voor mij. Ik heb dat nu nog, in alles. Ik kan er niets aan doen."

Leg eens uit hoe het kan dat Swings, die nog maar drie jaar aan het schaatsen is, al kan concurreren met atleten die al tien jaar op het ijs staan?

"Bart schaatst al vanaf zijn tiende, alleen deed hij dat op wieltjes. Met zijn techniek was hij eigenlijk een schaatsende skeelerer. Als hij alleen had hardgelopen, zou zijn verhaal onverklaarbaar zijn. Chad Hedrick kwam ook uit het skeeleren en won vier jaar na zijn debuut goud op de Spelen. Het is niet onmogelijk, maar het komt niet veel voor, en dat zegt veel over het talent van Bart."

Je beweert dat Bart een verbeterde versie van jou is. Is dat geen promopraatje? Je hebt twaalf medailles gewonnen.

"Als je alleen naar de tijden kijkt niet, dan is hij beter. Maar als je naar de resultaten kijkt, oké, dan moet Bart me inderdaad nog zien na te doen. Maar hij is een betere sprinter dan ik ooit was en zijn focus en wedstrijdmentaliteit kon ik niet evenaren. Ach, dat is niet belangrijk, want Bart hoeft niet van mij te winnen, maar van mannen als Sven Kramer. Ik wilde met die uitspraak vooral zeggen dat Bart heel veel kwaliteiten heeft en tot heel veel in staat is."

Hoe schat je zijn kansen hier op de drie afstanden in?

"Voor de 10.000m zit er geen medaille in, de specialisten zijn 15 seconden of meer sneller. Ooit komt hij op die afstand misschien in aanmerking voor de prijzen, niet nu - al sluit ik nooit wat uit. Op de 5.000m kan hij in de buurt van een medaille komen. Hij zit zo'n vier à vijf seconden van het podium: dat klínkt veel, maar hij staat dichter bij die plek dan hij zelf denkt. Op de 1.500m moet hij laten zien dat hij het kan, al rijden ze daar met negen atleten dicht bij elkaar. Als je ergens drie tienden van een seconde laat liggen, word je geen derde maar negende."

Op de 1.500m liggen dus zijn beste kansen?

"Ja maar we gaan ook vol voor de 5.000m hoor. Die derde plek lijkt nu al bestemd voor een Nederlander, maar soms kan een atleet opgeven. In Salt Lake City won Uytdehaage met een tijd van 6:14, Parra had 6:18 en Boden had 6:22. Ik reed tegen Boden, maar ik gaf het op omdat ik dacht dat ik niets waard was als ik van hem geen afstand kon nemen. Had ik gewoon mijn rit gereden, had ik brons gewonnen. De vorm van de dag en durf maken het verschil."

Hoe zit dat bij Bart?

"We zijn hem zover aan het krijgen dat hij beseft: het maakt niet uit of je nu vierde of zesde wordt op de Spelen, zolang je maar probeert om op zijn minst derde te worden. Wat ben je met een stabiele rit als je zesde eindigt? Op de 10.000m is het net zo: Bart kan beter proberen. Als je een eerste rondje van 31.5 rijdt, weet je dat je niet voor een medaille strijdt. Begin je met 30.8, dan creëer je tenminste de mogelijkheid. En dan moet de atleet zelf aanvoelen hoe goed hij zich voelt en hoe hard hij kan gaan."

Toen ik op het EK in Hamar met Nederlandse journalisten sprak, zegden ze vorig jaar meer verontrust te zijn door Swings dan dit seizoen.

"Dat is dan duidelijk scorebordanalyse. Ze redeneren: 'Bart komt nog niet in de buurt.' Ach, maakt niet uit wat zij ervan denken, alle toppers weten dat Bart er eentje is om rekening mee te houden. Zij zagen op de trainingen ook wel dat het er goed uitzag."

Jullie benadrukten altijd dat de Winterspelen van 2018 het échte doel zijn. Hoe belangrijk is Sotsji dan?

"Mijn allereerste Spelen in 1992 waren mijn meest succesvolle, dus je weet maar nooit. In principe moet 2018 zijn hoogtepunt worden. Maar als de gelegenheid zich voordoet, moet je vol aan de bak en niet denken: 'Het hoeft pas over vier jaar en dit is nu voor de fun.'"

Nederland leeft heel hard naar de Spelen toe: 82 van hun 86 wintermedailles haalden ze uit het schaatsen. Wat maakt hen zo schaatsgek?

"Kijk naar de schilderijen uit de 17de eeuw, dat zegt toch genoeg? Schaatsen is een traditie in Nederland. Je hebt gewoon veel stilstaand water dat kan bevriezen en met zestien 400m-banen kan de jeugd lekker haar gang gaan. Het is onze sport, net als het veldrijden bij jullie, maar dan net wat internationaler."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234