Vrijdag 18/06/2021
gezinsmaaltijd (archieffoto) Beeld Bas Bogaerts
gezinsmaaltijd (archieffoto)Beeld Bas Bogaerts

Daan

Alle paranoia bevat potentiële waarheid. Is dit een logische redenering, of word ik paranoïde?

Een regenachtige avond, en ik bezocht de voorpremière van De held, de verfilming van Jessica Durlachers gelijknamige roman.

De beginscène: een familie, bestaande uit twee kinderen, twee ouders en twee grootouders, komt bijeen voor een gezamenlijke maaltijd. Aangezien de ouders enkele jaren in Amerika hebben gewoond, is de maaltijd tegelijk een reünie. Het is een aandoenlijk tafereel: de grootouders kibbelen over het eten, de ouders worstelen met ondraaglijke gevoelens als vertedering en ergernis, de kleinkinderen kijken op hun telefoons. Ieder schept zichzelf op, van etiquette is geen sprake.

Het is het laatste moment van veiligheid; de rest van de film zal de familie worden geterroriseerd door een fantoom uit het verleden, de grootvader zal sterven aan een hartaanval, de vader wordt neergeschoten, de moeder verkracht, et cetera.

Daan Heerma van Voss.  Beeld belga
Daan Heerma van Voss.Beeld belga

Na afloop sprak ik Leon de Winter, die de familie uit de film weerloos noemde. "Hoe ze daar aan tafel zaten", zei hij, "zo veilig, in hun liefdevolle nestje. Ik wilde het uitschreeuwen. Dat geluk bestaat niet in deze wereld, ze gunnen het jullie niet, jullie zullen ervoor boeten! Word wakker! Bewapen je!"

Geen moment had ik rekening gehouden met een dergelijke lezing. Voor mij stond de veiligheid van die beginscène los van de noodlottige gebeurtenissen die erop zouden volgen. Ik zag geen vijandige wereld, ik zag één gek met kwaad in de zin. Voor mij was de familie niet weer-loos. Voor mij was de familie simpelweg een familie.

Even later bevestigde De Winter de waarheidsgetrouwheid van een ander element in de film; dat de protagonisten hun tuin volhingen met surveillancemateriaal. Dat had hij ook eens gedaan.

"Maar dat was een fase", zei hij, alsof het ging om die betreurenswaardige zomer dat hij Crocs droeg.

Wat is paranoia precies? Een gemoedstoestand die maakt dat iemand dreigingen ziet die er niet zijn. Maar wat als de dreigingen achteraf waar blijken te zijn, zoals ook in de film het geval is? Dan is iemand die lijdt aan paranoia slechts iemand die in een vroeg stadium gelijk heeft. Maar gelijk krijgen in dat vroege stadium is praktisch onmogelijk. Het logische gevolg hiervan is dat je op het moment zelf, in het heden, wanneer er nog geen zekerheid is over de legitimiteit van de vermeende paranoia, eigenlijk geen onderscheid kunt maken tussen iemand die zegt dat hij in de gaten wordt gehouden en iemand die dat onzin vindt. Kortom: alle paranoia bevat potentiële waarheid. Is dit een logische redenering, of word ik paranoïde?

De dag erop besloot ik te gaan eten bij mijn ouders. Plaats van handeling: mijn ouderlijk huis. Mijn ouders hadden beiden een deel van de maaltijd verzorgd. Ze kibbelden over het al dan niet gegaarde vlees, over de geringe hoeveelheid sla. We schepten onszelf op, van etiquette was geen sprake. Toen ik naar links keek, flikkerde een schaduw tegen de deur. Mijn ouders hadden niets gezien. In vergelijking met de laatste keer dat ik hier at, was er niets veranderd.

En toch, de vanzelfsprekende veiligheid, die was verdwenen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234