Maandag 29/11/2021

'Alle lezers wisten glashelder wat ik met 'nrc.next' wilde'

Rob Wijnberg (30) moest weg als hoofdredacteur van 'nrc.next'. Hij was stomverbaasd. 'Ik mocht in mijn columns wél schrijven over journalistiek, maar ik mocht die ideeën niet ten uitvoer brengen. Hoe is dat te rijmen?'

Het is 26 september als Rob Wijnberg de kamer van de hoofdredactie van NRC Handelsblad in Rotterdam binnenstapt. Op de agenda staat een strategisch overleg met hoofdredacteur Peter Vandermeersch en adjunct Hans Nijenhuis. Wijnberg (30), dan nog hoofdredacteur van nrc.next, denkt de toekomstplannen van de krant te gaan bespreken. Een uur later staat hij stomverbaasd weer buiten. Baan kwijt. Het eigenzinnige nrc.next moet 'newsier'. Voor Wijnberg, twee jaar eerder door Vandermeersch nog "een kathedralenbestormer met geweldige ideeën" genoemd, is in die plannen geen plaats.

Wijnberg: "Op Prinsjesdag hadden wij heel bewust een Australische asielzoeker op de cover. Dat vond Vandermeersch niks. Hij had op Prinsjesdag liever een gemiddeld stuk over Prinsjesdag dan een goed stuk over een Australische asielzoeker."

Hij krijgt het aanbod om - tegen een hoofdredacteurensalaris en met behoud van zijn lease-auto - als columnist aan te blijven. Wijnberg weigert. "Ik mocht in mijn columns wél schrijven over journalistiek, maar ik mocht die ideeën niet ten uitvoer brengen. Hoe is dat te rijmen?"

Nu, bijna drie maanden later, zit Wijnberg thuis te broeden op een nieuw digitaal journalistiek project, werktitel De Vijfde Macht. Een week geleden is hij verhuisd, naar een appartement in Amsterdam Oud-West. De woonkamer is uitgerust met een futuristische set onzichtbare sfeerlampen die de ruimte in verschillende kleuren kunnen verlichten; tegen de ramen hangen zware, donkere jaloezieën. Pronkstuk is de grote houten tafel die de open keuken en woonkamer met elkaar verbindt en tevens dienstdoet als aanrecht, met daarop tal van potjes waarin Wijnberg niets kan vinden. "Sorry, het is genant, maar ik kan jullie alleen thee aanbieden. Organische earl grey, of kaneelthee, maar dat wil nooit iemand."

Filosoof en columnist Rob Wijnberg werd in juli 2010 door Vandermeersch aangesteld als hoofdredacteur van nrc.next. Wijnberg moest het blad op grotere afstand gaan positioneren van NRC Handelsblad. Het moest stouter, aparter en brutaler.

In het ideaal van Vandermeersch zou NRC Handelsblad van de middag verhuizen naar de ochtend, om zo beter te kunnen concurreren. Toen bleek dat dat vanwege contracten met drukkers en distributeurs niet kon, werd de strategie gewijzigd. De ochtendkrant die NRC al had, nrc.next, zou de concurrentie met andere ochtendkranten op zich moeten nemen. En dus moest die krant meer op de concurrentie gaan lijken, zo luidde de analyse van Wijnberg.

Tijdens een overleg in het zomerhuis van grootaandeelhouder Derk Sauer kreeg Wijnberg te horen dat het anders moest. Dit terwijl hij het liefst zou praten over baanbrekende plannen, zoals een volledig advertentieloze krant en een samenwerkingsverband met de Volkskrant. Ideeën die bij NRC en de durfinvesteerders van eigenaar Egeria niet veel weerklank vonden.

Dat het 'newsier' moest, daarmee was Wijnberg het niet oneens. "Ik had zelf ook geconstateerd dat het af en toe te meta was geworden. Op een gegeven moment hadden we een cover met de tekst 'hoe seksueel misbruik in de psychotherapie groteske vormen aanneemt', zonder erbij te vermelden dat we dat verhaal maakten naar aanleiding van de zaak Keith Bakker."

Er wordt gezegd dat je wel degelijk gewaarschuwd bent, tijdens dat Domburg-beraad.

Rob Wijnberg: "Dat is onzin. Dat blijkt uit het feit dat Derk Sauer, die bij alle gesprekken aanwezig was, mij stomverbaasd opbelde na mijn vertrek. En het blijkt uit het feit dat Vandermeersch en Nijenhuis achteraf hebben gezegd dat het allemaal veel te abrupt en te bruusk was gegaan. Ik ga niet doen alsof ik verbaasd was over iets wat ik heimelijk wist."

Liet Vandermeersch op Prinsjesdag iets merken van zijn ergernis?

"Nee, hij mailde nooit. Ik denk dat hij in twee jaar tijd één keer een mailtje heeft gestuurd. In die twee jaar is Vandermeersch twee keer in de next-zaal geweest: één keer om mijn aanstelling aan te kondigen, en één keer om te zeggen dat ik weg zou gaan. Zijn bemoeienis met wat wij deden was nagenoeg nul. Dat hebben wij als teken van vertrouwen opgevat."

Vandermeersch stelde je aan, prees je de hemel in en twee jaar later gebeurt er dit. Hoe verklaar je dat?

"Hij is een keer bij de klachtenafdeling gaan zitten. Daar heeft hij een paar keer de telefoon opgenomen en toen belden er net achttien mensen die vonden dat er te weinig nieuws stond in nrc.next. Dat blijft dan hangen. Daarbij is hij flamboyant, een man met zuidelijk temperament, niet iemand van het poldermodel. Als hij iets niet goed vindt, moet het meteen helemaal anders."

Maakt die duidelijkheid hem misschien tot een betere hoofdredacteur dan jij?

"Nee. Daar ben ik het hélemaal niet mee eens. Als het Vandermeersch aan iets heeft ontbroken, is het duidelijkheid. Alle redacteurs en lezers van nrc.next wisten glashelder wat ik wilde. Het enthousiasme groeide. Dat zag ik aan de brieven die ik na mijn vertrek kreeg, want dat waren er honderden. Door Peter Vandermeersch verwatert het karakter van NRC Handelsblad juist: hij hamert erop dat NRC-lezers niet alleen een hoofd hebben, maar ook een hart en een buik. Het moet allemaal smakelijker, toegankelijker, fijner."

Sexier.

"Precies. Populairder. Tegelijkertijd is hij héél boos op Geert Mak, als die in De Groene klaagt over die populaire koers. Dan schrijft hij zo'n lange open brief terug waarin staat hoe serieus NRC wel is. Als ik hem was, had ik geschreven: 'Geert, ik snap dat jij dat zo ervaart, want het ís ook zo, en wel hierom.' Maar dat doet hij niet. Ik ben in mijn besluiten minder snel of hard, maar ik voer wat ik vind consequent door. Ik denk dat de meeste next-lezers goed kunnen uitleggen waar die krant voor staat. Dat is bij NRC Handelsblad tegenwoordig een stuk moeilijker."

Na je vertrek zei Vandermeersch tegen de redactie: 'hij was de afgelopen weken meer op televisie dan op de krant.'

"Ja, dat vond ik een onbegrijpelijke opmerking. Echt onbegrijpelijk. Want als iemand vaak de media zoekt, veel vaker dan ik, is het Vandermeersch. Het ging om de periode voor de verkiezingen. Ten eerste was ik wél op de krant, maar op de Haagse redactie. Ten tweede hebben mijn optredens bij Wat kiest Nederland? de krant echt énorm veel opgeleverd. Ik zat naast Diederik Samsom in de schmink en hij zei: 'ik ben blij dat jij niet meedoet aan de verkiezingen, want het gaat alleen maar over jou.'"

Was je boos?

"Over één ding: hoe er na mijn vertrek met de next-redactie is omgegaan. De redacteurs waren ziedend. De houding van de hoofdredactie was: wij zijn bezig met een strategie, stoor ons niet. De redacteurs vroegen Vandermeersch naar de next-redactie te komen om uitleg te geven. Hij zei: kom maar naar mij. Voorts is het tot de dag van vandaag onduidelijk wat de bedoeling is met next. Tegen de redactie is nooit gezegd dat het 180 graden anders moet. En ik zie het ook niet terug in de krant."

Zijn gedwongen vertrek bij nrc.next was de eerste grote tegenslag voor het wonderkind Wijnberg, die op zijn zestiende zijn eerste bedrijf begon, op zijn negentiende columnist was voor De Telegraaf, vier boeken schreef en destijds met zijn 27 jaar de jongste hoofdredacteur van een Europese krant ooit werd. Maar van mislukking wil Wijnberg niets weten. "Zo ervaar ik dat totáál niet. Het klinkt misschien arrogant, maar ik denk: jammer voor hen. Ik heb niet gefaald in wat er van me gevraagd werd."

Nooit zwelgen, altijd doorgaan. Als kind had hij het al, zegt zijn vader, psycholoog Jeffrey Wijnberg, met wie hij dagelijks belt. Over tegenslagen wilde Rob niet praten, een eigenschap die hij van zijn moeder heeft. "Ze heeft een botziekte waardoor haar botten langzaam verdwijnen. Volgens de dokters had ze al lang in een rolstoel moeten zitten, maar daar laat ze zich niets aan gelegen liggen. Mijn problemen zijn luxeproblemen. Ik vind het aanstellen in optima forma om hier met mijn hoofd in mijn handen te gaan rondlopen."

Maar dat is ook menselijk.

"Veel mensen zijn aanstellers. Ik heb aan beide kanten van mijn familie extremen. Mijn moeder is geboren in communistisch Slowakije en op haar achttiende gevlucht. Ze is arm opgegroeid; ze kreeg aardbeien als verjaardagscadeau. Mijn vaders familie in de VS is extreem rijk. Het zijn tegengestelde werelden. Ik heb daardoor de neiging om zowel succes als problemen te relativeren."

Allebei je ouders zijn psycholoog en jij bent enig kind. Hoe is dat?

"Het was gebruikelijk om bij ons thuis over mensen te praten. Maar er werd niet gereflecteerd op mij. Dat doe ik sowieso niet graag. Als iemand me vraagt wat mijn beste eigenschap is, weet ik me daar totaal geen raad mee. Ik ben van de ideeën en argumenten, niet van de gevoelens."

Men zou kunnen denken dat je ongevoelig bent.

"Dat ben ik niet, maar dat is niet iets waar ik graag over praat. Ik had diep liefdesverdriet omdat mijn vriendin, met wie ik nu weer samen ben, het had uitgemaakt. Daar praatte ik met mijn ouders wel over. Maar te veel zelfreflectie kweekt onzekerheid en twijfel. Je schiet er niets mee op. Ik wil 100 procent verantwoordelijkheid dragen voor wat ik doe en volstrekt bescheiden blijven over alles wat ik niet bepaal."

Hoe ging je om met dat diepe liefdesverdriet?

"Zoals met al mijn problemen: ik richtte mijn aandacht op iets anders. Al moet ik wel zeggen dat dat hierbij toch niet zo makkelijk ging. Het was een van de weinig keren dat ik langdurig ergens last van had."

Wat is langdurig?

"Weken. Dat is voor mij heel lang. Mijn 'shit ik heb geen baan meer'-moment duurde vijf uur, ofzo."

Je vader vertelde iets opmerkelijks. Je bent 'een fanaat' van wasmachines.

(laat zijn hoofd in zijn handen vallen) "Dat begon als kind en is overigens niet uniek: veel kinderen hebben dat. Ik denk dat het door mijn moeder komt. Zij is een schoonmaakfreak. Wassen was belangrijk voor haar, en dat deden we vaak samen. Die fascinatie is nooit weggegaan. Ik vind de was doen nog steeds leuk. Vraag me niet waarom."

Waarom?

"Er zit een basale beloning in het opkalefateren van iets ouds, vies of stoffigs naar iets schoons. Ik had vroeger een klein wasmachientje dat je aan een kraantje kon doen. Er kon maar één sok in, maar het werkte. Later had ik een wasstraat voor de deur van ons huis. En als ik ergens ben, heb ik de neiging even iets schoon te maken."

Weet je ook alles van wasmachines?

"Ja, daar weet ik vrij veel van. Zou jij een willekeurig iemand al jouw kleren geven en zeggen: was dit maar voor mij? Zou je dat doen? Voilà. Je moet er dus iets van weten."

Er zijn mensen die gewoon één wasmiddel voor alles gebruiken.

"Dat vind ik onacceptabel. Al is het maar omdat je wol niet kan wassen met gewoon wasmiddel, omdat het dan krimpt."

Eén angst heeft Rob Wijnberg, zei hij ooit: de angst om vergeten te worden. "De lat ligt zo hoog mogelijk", zegt hij. "Maar het moet wel realistisch zijn. Ik kan president van de Verenigde Staten willen worden, maar ja..."

En de Nobelprijs voor de Literatuur?

"Dat vind ik wel een goeie."

De Nobelprijs voor de Literatuur is geen lat die jij beoordeelt als onrealistisch hoog?

"Totaal niet. Er hang een enorme air om zoiets heen, maar hé, uiteindelijk is het een groepje mensen dat een prijs uitdeelt. Het is allemaal menselijke fictie."

Als het allemaal menselijke fictie is, waarom ben je dan zo bang om vergeten te worden?

"Ik geloof niet in onsterfelijkheid. Dit is het en daarna ga je de grond in. Er is maar één mogelijkheid om dat een beetje op te heffen: door iets achter te laten. Een boek, een briljant idee. Ja, ook dat is menselijke fictie, maar er is geen andere manier om. Aandachttrekker, hè? Want dat ben ik namelijk ook gewoon."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234