Zondag 27/09/2020

‘Alle kunstenaars zijn wat kierewiet’

Verhaegen kreeg de medewerking van het Van Gogh Museum, die de schilder aan een breder publiek willen voorstellen. De nabestaanden van de roodharige schilder keken er gisteren instemmend op toe.

Mei 1890. Een trein raast door het landschap van de Ardèche naar Parijs. Aan boord een roodharige man met een ruw gezicht en volle baard. Een kunstenaar. Een schilder. Een die, zo zegt een tekstballon, op het punt staat door te breken. De man is met zijn hoofd elders. “Zou ik krankzinnig zijn?”, vraagt hij zich af, om meteen daarna zichzelf te sussen met het antwoord: “Nee, de artsen hebben gezegd dat ik aan epilepsie lijdt”. Vincent van Gogh brengt daarop zijn hand naar zijn linkeroor en lijkt erin te knijpen…

De zonet geschetste introductie telt amper vier plaatjes, maar Verhaegen (53) zet daarmee meteen de toon. In de volgende 46 pagina’s schetst hij de opkomst en ondergang van de beroemde schilder, wiens roeping hem langs Brabant, Londen, Parijs, Zuid-Frankrijk en zelfs Antwerpen brengt. De reis die de man in zijn hoofd maakt lijkt minder kleurrijk: angst, eenzaamheid en waanzin voeren er de hoofdtoon. De oplettende lezer zal merken dat het titelpersonage doorheen landschappen en schilderijen loopt die van Gogh ooit zelf aan het doek toevertrouwde, zo verduidelijkte Verhaegen gisteren zelf in Amsterdam, waar aan vier jongere familieleden van van Gogh - allen tieners - de eerste exemplaren werden uitgereikt. “Want zij vertegenwoordigen de doelgroep van dit boek.” De zaal zat overigens vol met oudere familieleden, “zonder wie dit museum niet zou kunnen bestaan”, aldus nog museumdirecteur Axel Rüger.

Verhaegen wilde niet enkel een strip rond de schilder, maar ook rond de mens Van Gogh. “Hij was een tragisch figuur, wiens leven bijna letterlijk verdrinkt in de mythes. Wij wilden met de strip verduidelijken wie hij echt was. Want de carrière van van Gogh heeft slechts tien jaar geduurd, van 1880 tot 1890. Wat heeft hij voor de rest gedaan? Dat weten de mensen niet.”

Fictief figuur

Verhaegen volgde naar eigen zeggen nauwgezet Van Goghs leven, en werkte daarvoor samen met ondermeer de Van Gogh-specialist Louis van Tilborg. Verhaegen: “We veroorloofden ons hier geen persoonlijke interpretaties of verzonnen verhaallijnen over de kunstenaar, al hebben we er wel een fictief figuur in gebracht: Monsieur Dupont, die op een toevallige wijze een schets van Van Gogh vindt en weer verliest. Tijdens zijn zoektocht naar het werk stijgt het zienderogen in waarde. Dit is onze manier om aan te geven dat van Goghs werken oorspronkelijk een geringe financiële appreciatie kenden, die pas na zijn dood enorm is toegenomen. Maar deze nevenlijn verstoort geenszins de hoofdbrok van het autobiografische deel van het verhaal. (Denkt na) Hm, misschien toch nog één kleine artistieke vrijheid: tijdens zijn zenuwtoevallen heb ik me de vrijheid veroorloofd om deze zelf in te vullen. Vincent leed aan misvormingen van beeld en klank, dus hier was ruimte voor interpretatie.”

Kan niet anders, zegt Van Gogh-specialist van Tilborg. “Er zijn veel romans geschreven over Van Gogh en daar geldt hetzelfde: hoe verbeeld je zijn leven? Hoe heeft ie precies zijn oor afgesneden? Hoe verbeeld je zijn zelfmoord terwijl de precieze omstandigheden onduidelijk zijn? En hoe beeld je zijn ziekte uit? De vondst om zijn schilderijen te laten spreken is knap, vind ik. Zo maak je duidelijk dat iemand verward is.” Her en daar bracht van Tilborg verbeteringen aan. “Soms klopten data van publicaties van schilderijen bijvoorbeeld niet. En één keer stelde Marc het voor alsof Van Gogh zijn doeken verkocht met lijsten rond, terwijl hij dat nooit deed.”

Wat volgt is het relaas van een complex mens en artiest. Een belezen man en gedreven verteller, maar tegelijk niet makkelijk in de omgang, erg gevoelig voor kritiek, terwijl hij zich als een bezetene doorheen muren van onbegrip en behoudzucht ramde. Komen ook aan bod in de strip: zijn werk van zes maanden als ledenpredikant in de Belgische mijnstreek de Borinage, zijn samenleven met model en prostituée Sien, en de enkele maanden die hij in Antwerpen doorbracht, toen hij werkte aan de Ecole des Beaux Arts. Daar kreeg hij het meteen aan de stok met een docent die hem verweet zich niet aan de academische manier van tekenen te houden.

Verhaegen: “Dat was overigens dezelfde leerkracht die problemen had met Eugène van Mieghem, die later een van onze grote kunstenaars werd. Nu, lang duurde zijn verblijf er niet. Vincent kreeg snel gezondheidsproblemen als gevolg van te veel werken, overmatig roken en ongezonde voeding. Hij trok daarop in bij zijn broer Theo in Parijs.”

Op de vraag of Verhaegen een band heeft gekregen met zijn hoofdpersonage, volgt een nuchter antwoord. “Van Gogh is een kunstenaar en eigenlijk ben ik dat zelf ook, maar daarmee houdt de vergelijking op. Het grote verschil is dat Vincent ‘all the way’ is gegaan. Compromisloos zijn passie en ideaal achterna. Gesteund weliswaar door zijn broer Theo, maar… hij heeft het wel gedaan. Hij heeft als kunstenaar de grenzen van zijn kunnen en van zijn geestelijk verstand bereikt. Is zelfs over die grens gegaan. Hij heeft zo volledig voor zijn kunst gekozen, dat hij ook de keerzijde van de medaille heeft gezien. Als je alleen van je kunst wil leven, moet je jezelf voor een stuk wijsmaken dat wat je maakt geweldig en uniek is, om jezelf te blijven motiveren om verder te werken. Maar dat botst dan weer met een realiteit van weinig of haast geen verkoop. Dat is een dualiteit waar je kan van gaan flippen. Het is niet voor niets dat het cliché bestaat dat kunstenaars een beetje kierewiet zijn. Dat komt door die dualiteit. Het ideële streven van een verheven kunst in hard contrast met onbetaalde rekeningen.

“Ik vergelijk mezelf een beetje met Vincent toen ik als vierentwintigjarige rusteloos door de straten zwierf. In die zin begrijp ik wat hij heeft meegemaakt en is er een band. Maar ik heb op een gegeven moment voor betaalde opdrachten gekozen, Vincent heeft echt voor zijn eigen project gekozen. Respect daarvoor. Hij is een fantastisch kunstenaar geworden.”

Luc Tuymans

Verhaegen denkt er nu over na om via zijn Stichting Eureducation andere historische figuren in de kijker te zetten, maar voegt er meteen aan toe dat een strip maken duur is, en dat partners essentieel zijn. Zelf denkt hij alvast aan Adolf Daens, Louis Paul Boon en... Luc Tuymans. “Hij is een hedendaagse kunstenaar met een sterk maatschappelijke impact. Ik denk dat het interessant is om jongeren daarover te vertellen, met een bijpassend lessenpakket, waarin zijn plaats binnen een breder opzet van de hedendaagse kunst gekaderd wordt.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234