Woensdag 03/06/2020

Staatssteun

Alle Europese landen liggen aan het infuus van vadertje staat

Beeld Getty Images/iStockphoto

Overal in Europa trekken regeringen miljarden uit om de effecten van de coronacrisis te bezweren. Elk land maakt daarbij zijn eigen keuze. Het zegt veel over het land, de cultuur en het politieke klimaat.

Groot-Brittannië

De Britten weten: dit wordt erger dan de depressie van 1709

Meer dan de helft van de Britse volwassenen wordt nu betaald door de staat. Ambtenaren en werklozen hebben sinds het instellen van de lockdown gezelschap gekregen van 7.5 miljoen Britten die gebruik maken van het zogenoemde ‘furlough scheme’. Hierbij staat de overheid garant voor 80 procent van het inkomen van werknemers die met verlof zijn gestuurd door bedrijven die hun werkzaamheden deels of geheel hebben moeten staken. Het plafond van de uitbetalingen is omgerekend 2800 euro per maand.

Dit veredelde basisinkomen kost de Britse overheid ruim negen miljard euro per maand. Er waren plannen om vanaf juli ‘slechts’ 60 procent te vergoeden, maar onder druk van de vakbonden heeft minister van Financiën Rishi Sunak dinsdag beloofd dat er tot en met oktober niets zal veranderen, behalve dan dat van bedrijven verwacht wordt dat ze in de loop van de zomer weer mensen terugroepen en de kosten gaan delen. Dat is optimistisch van de regering, want de kans is groot dat bedrijven tegen die tijd amper reserves meer hebben of ten onder zijn gegaan.

Beeld AFP

Ondanks deze staatshulp hebben twee miljoen Britten afgelopen maanden een uitkering aangevraagd, een aantal dat snel zal stijgen zodra het furlough-kussen wordt weggetrokken. De zwaarste economische depressie sinds 1709 is aanstaande.

Voor zelfstandigen is er een aparte regeling, waarbij ze maximaal 8400 euro kunnen claimen ter compensatie van gedorven inkomsten. De generositeit van de regering heeft ook vragen opgeroepen.’Het probleem is,’ schreef commentator Ross Clark in The Spectator, ‘dat het voor veel mensen voordeliger is om met 80 procent van hun loon thuis te zitten, dan voor 100 procent de deur uit te gaan – als reiskosten, kinderopvang, belasting en andere zaken zijn meegerekend. Voor miljoenen is er amper een prikkel om weer te gaan werken.’

Daarnaast klinkt nu de vraag: wie gaat het allemaal betalen? Sunak zwijgt daarover.

Steun aan bedrijven is vooralsnog beperkt gebleven. Vooralsnog heeft de regering geen helpende hand verleend aan de zwaargetroffen luchtvaartsector. BA en Virgin Atlantic zagen zich gedwongen om duizenden werknemers te ontslaan. Ook het Ierse Ryanair moet het zelf zien te redden. Volgens Michael O’Leary, baas van Europa’s grootste vliegtuigmaatschappij, is de staatssteun die Nederland, Frankrijk en Duitsland aan Ryanair’s rivalen hebben gegeven, pure concurrentievervalsing. 

Italië

Tien miljoen Italianen leven straks op de armoedegrens

Italië werd niet alleen extra hard getroffen door het virus zelf, ook de economische naweeën komen er harder aan dan elders in Europa. Volgens de eerste prognoses kan het land dit jaar rekenen op een economische krimp van wel 9,5 procent, tegenover een EU-gemiddelde van 7,4 procent.

Om de schade van die noodlottige procentpunten zoveel mogelijk te beperken – naar verwachting leven straks 10 miljoen Italianen op of onder de armoedegrens – besloot de regering woensdagavond tot een gigantische kapitaalinjectie van 55 miljard euro.

Beeld AFP

In dat nieuwe, 464 pagina’s tellende decreet met daarin 256 artikelen, staan noodmaatregelen voor vrijwel alle sectoren: van grote bedrijven tot families, werklozen, freelancers, illegale migranten actief in de landbouw, strandtenthouders en forenzen die met een elektrisch fiets naar hun werk willen.

Zo kunnen bedrijven die meer dan 250 miljoen euro per jaar omzetten staatsleningen tot 50 miljoen euro aanvragen. Het midden- en kleinbedrijf (waarvan naar schatting 65 procent een faillissement riskeert) kan de komende maanden rekenen op belastingkortingen tot wel 60 procent. Bedrijven die minder dan 5 miljoen euro omzetten, kunnen een staatssteun verwachten van maximaal 62.000 euro. De zogenoemde ‘bonus babysitter’ (voor ouders die al werken, terwijl hun kinderen nog tot 1 september thuiszitten) wordt verdubbeld tot 1200 euro, er komt een vakantiebonus om de toerismesector te redden, de werkloosheidswet wordt uitgebreid, er worden nieuwe banen gecreëerd in het onderwijs, nooduitkeringen voor zwartwerkers worden verlengd.

Maar hoe meer maatregelen worden afgehamerd in het parlement, hoe hoger ook de ruzies weer oplaaien. Want hoe zit het eigenlijk met al die eerder beloofde uitkeringen die vanwege bureaucratische rompslomp nog steeds niet zijn uitbetaald? En hoe moet Italië eigenlijk aan al dat geld komen? De ene regeringspartij wil wel geld van de EU lenen, de andere niet. Alleen is dit wel het moment een regering te laten vallen?

Dergelijke discussies zijn een teken dat Italië langzaam terugkeert naar het oude. De afgelopen maanden nam de populariteit van de premier vrijwel continu toe, simpelweg omdat hij maar een keuze had, namelijk: de virologen volgen en alles afsluiten. Maar nu Italië langzaam weer opkrabbelt, en daarmee ook de tijd van politieke keuzes terugkeert, keert tevens de heibel weer terug in Rome. Als vanouds eigenlijk. 

Spanje

Een miljoen families krijgen maximaal duizend euro

In Spanje is een socialistische regering aan de macht, en dat is op een aantal manieren te merken. Een voorbeeld is de regeling voor tijdelijk ontslag die tijdens de coronacrisis geldt. De Spaanse staat helpt bedrijven door werknemers tijdelijk een werkloosheidsuitkering te geven. Maar daar moet iets tegenover staan: bedrijven (met meer dan 50 werknemers) die een beroep doen op de regeling, mogen dit jaar geen dividend uitkeren. Ze zijn ook verplicht om, als ze weer van start gaan, hun personeel nog minstens zes maanden in dienst te houden. Een andere eis is dat bedrijven niet in een belastingparadijs zijn gevestigd.

Demonstranten protesteren tegen de Spaanse aanpak van de coronacrisis.Beeld AFP

Voor mensen die geen of heel weinig inkomsten hebben, komt er binnenkort een soort bijstandsuitkering - in Spanje werd even hoopvol gesproken over een ‘basisinkomen’, maar dat klopt niet, want zeker niet iedereen komt ervoor in aanmerking. Toch is de omvang van de regeling ongekend: een miljoen families ontvangt straks per maand een bedrag van tussen de 462 en 1.015 euro. Dat gaat de staatskas in totaal 3 miljard euro kosten, onthulde de minister van Sociale Zaken, José Luis Escrivá, alvast. Verdere details worden later deze maand bekendgemaakt.

In (kleine) bedrijven springt de staat op allerlei manieren bij: door garant te staan voor leningen (ter waarde van 100 miljard euro in totaal), door belastingen te verlagen, door ondernemers uitstel te gunnen bij betalingen aan de overheid. In veel van die maatregelen zie je doorschemeren hoe de Spaanse economie in elkaar zit, met een veelvoud aan kleine winkels, cafés, hotels, kiosken, klusbedrijven en andere kleine ondernemingen. Zelfstandigen krijgen steun als ze hun inkomsten met meer dan 75 procent zien teruglopen. Een zelf ondertekende verklaring is genoeg om de uitkering te kunnen aanvragen.

Veel verontwaardiging was er over het gebrek aan hulp voor de cultuursector. De Spaanse minister van Cultuur, José Manuel Rodríguez Uribes, deed er geen goed aan filmmaker Orson Welles te citeren, die zei ‘eerst het leven en dan de film’. Er werd zelfs een virtuele staking geprobeerd: gedurende 48 uur zou er geen muziek, theater of film verschijnen op internet, hoezeer dat mensen in de donkere dagen van de algehele quarantaine ook op de been hield. Uiteindelijk trok de regering de portemonnee en stelde 76,4 miljoen beschikbaar ‘voor de overleving van de kunsten’.

Duitsland

De ‘bazooka’ van Berlijn blaast leven in comateuze economie

Een ‘bazooka’ voor de economie en een ‘oneindige’ mogelijkheid om geld te lenen bij staatsbank KwF voor grote bedrijven, beloofde de Duitse regering in maart, toen corona Europa had bereikt. Voor kleine bedrijven en ZZP-ers was er een pot van 50 miljard Soforthilfe. De gesprekken over de gedeeltelijke nationalisatie van Lufthansa zijn in volle gang. 

De hoogte van het totale steunpakket loopt in de biljoenen. Geen ander land ter wereld, zo blijkt uit een vergelijking van het IMF, grijpt de economie in coronatijd zo stevig bij de lurven als Duitsland.

Beeld AFP

In het begin was er lof, omdat de Duitse regering de jarenlange spaarpolitiek zonder morren opgaf, omdat de bureaucratie opeens in staat bleek vliegensvlug te handelen, omdat hulpbehoevende ondernemers de aanvraag online konden afhandelen – een absolute noviteit in Berlijn. Ook de internationale pers bejubelde de Duitse gulheid.

Maar de eerste barstjes kwamen toen bleek dat met de subsidies voor ZZP-ers en kleine bedrijven op grote schaal wordt gefraudeerd. De barsten werden kieren toen ook grote bedrijven de Duitse overheid als pinautomaat bleken te gebruiken. Volkswagen en chemiereus BASF keren dit jaar gewoon dividend uit aan aandeelhouders, terwijl ze tegelijkertijd gebruik maken van de mogelijkheid hun werknemers met deeltijd-ww te sturen, lees: de belastingbetaler betaalt de salarissen.

Inmiddels geldt de regel dat bedrijven die kredieten opnemen bij de staatsbank KfW gedurende de hele looptijd geen winstuitkeringen en bonussen mogen uitbetalen.

Is de Duitse regering niet wat al te voorkomend naar het bedrijfsleven? Dat is een vraag die de kabinetten Merkel al vijftien jaar aankleeft. Zie: de sjoemeldieselaffaire. Minister Altmaier van Economische Zaken komt er openlijk voor uit dat hij graag de portemonnee trekt om het Duitse bedrijfsleven te laten floreren: ‘een oom die wat meebrengt, is beter dan een tante die piano speelt’, zei hij in 2018.

Nu houden ook autobouwers hun hand op, willen aankooppremies om de consumenten over crisiszuinigheid heen te helpen. En dat de staat binnenkort een belang van 25 procent in Lufthansa koopt en daarnaast nog garant staat voor aanvullende kredieten, staat min of meer vast.

Steeds meer Duitse belastingbetalers stellen zichzelf de vraag of die vermogende oom in Berlijn niet wat al te gemakkelijk met zich laat sollen. Op de opiniepagina’s van de zakenkrant Handelsblatt, spreken experts hun vrees uit dat dit oneindige infuus het Duitse bedrijfsleven op lange termijn vooral zal schaden.

Polen

In het groeiwonder van de EU komt middenklasse in opstand

Kleine ondernemers in Polen zijn boos, en willen dat laten weten ook. Zaterdag gingen ze met honderden de straat op, boos omdat de regering hen in de kou zou laten staan. Het was het tweede protest in tien dagen tijd, en dit keer was de sfeer opvallend grimmig: de politie zette traangas in, en arresteerde een senator van oppositiepartij Burgerplatform. De boosheid is het grootst bij kleine zelfstandigen met een kapperszaak of uit de transportsector.

De Poolse premier Mateusz Morawiecki .Beeld EPA

Polen staat te boek als een groeiwonder in Europa, maar duikelt dit jaar voor het eerst sinds 1991 in de rode cijfers. Half maart lanceerde premier Mateusz Morawiecki een zogeheten ‘anti-crisisschild’ van omgerekend 47 miljard euro – de grootste staatsinterventie in jaren. Het schild rust op vijf pijlers, waaronder een flinke looncompensatie voor werknemers, uitstel van sociale premies voor werkgevers en liquiditeitsgaranties voor de banken.

Anders dan bijvoorbeeld in Nederland, richt het debat in Polen zich minder op de grote spelers (vliegmaatschappij LOT, de mijnbedrijven) en meer op kleine ondernemers. De hamvraag: zijn zij met dit ‘schild’ geholpen? Van links en rechts kwam er kritiek. De één vond de plannen te streng. Immers: alleen bedrijven met een omzetdaling binnen een maand van 25 procent krijgen steun. Ook mag je geen betalingsachterstanden hebben.

Vandaar dat tientallen ondernemers op 7 mei een sit-in begonnen bij de kanselarij van de premier. Ze willen volledige compensatie voor de misgelopen inkomsten. Voorop in het protest ging de flamboyante presidentskandidaat Pawel Tanajno, een fervent drager van desginerbrillen die vier politieke partijen versleet voor hij de boer op ging als (kansloze) presidentskandidaat. Er kwam steun van het linkse blog Krytyka Polityczna dat waarschuwde voor ‘verpaupering’ van de middenklasse.

Maar volgens Aleksander Laszek, hoofdeconoom bij de liberale denktank FOR, zit het probleem niet in de grootte van het schild, maar in de efficiëntie. ‘Het schild geldt voor iedereen, dus bijvoorbeeld ook voor IT-bedrijven die nu tijdelijk een dip doormaken, maar dat in de tweede helft van het jaar ruimschoots goedmaken.’ Laszek pleit voor een evaluatie, later dit jaar, op basis waarvan het geld (als lening) wordt teruggevorderd, voor het geval het bedrijf hersteld is. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234