Donderdag 15/04/2021

Alle dagen carnaval

Brazili�is Geboren uit sensualiteit

@9* DM bolleke tsskop= @9* eind blokje=

De volgende dagen staat niet alleen Aalst in rep en roer, ook in Brazilië viert men carnaval, het feest waar men een jaar lang naar uitkijkt en voor oefent. Horden toeristen stromen rond deze periode toe om mee te feesten. Voor wie zich niet zo lekker voelt tussen grote drommen dansende en feestende mensen: ook de rest van het jaar is Brazilië een absoluut aan te bevelen reisbestemming.

door Cathérine Ongenae

Het is snikheet. Zweetdruppels zoeken kriebelend hun weg langs mijn huid. Tegen mij bewegen minstens vier andere lichamen. Mannen, vrouwen en wie weet ook nog wel iets daar tussenin. De salsaband weet van geen ophouden, en ik ook niet. Ik kan niet eens salsa dansen. En ik heb een bloedhekel aan mensen die tegen me aanschurken. Bovendien heb ik dorst en heb ik me net voor de tweede keer verloofd met een reisgenoot, omdat mijn onbekende danspartner me iets te enthousiast leek. Maar wat maakt het uit? Ik amuseer me rot, en heb me in tijden niet zo vrolijk en optimistisch gevoeld.

Voor u gaat gissen naar de hoeveelheid alcohol of drugs die deze euforie veroorzaken, ik ben zo nuchter als een pasgeboren baby. De reden van mijn hedonistische bui heet Brazilië. Dit is de laatste nacht van een rondreis in het enorme land. Hoewel deze trip een aaneenschakeling van hoogtepunten was op het gebied van natuur, architectuur en cultuur, weet ik nu al dat vooral het aanstekelijke Braziliaanse joie-de-vivre me het langst zal bijblijven.

Brazilië is niet meteen een luilekkerland voor zijn bewoners, er heerst veel armoede, maar toch hoeft een reis door het land geen educatieve trip arme, zielige mensjes kijken te zijn. Ten eerste omdat er door president Lula verbetering wordt beloofd. Ten tweede, omdat toerisme een goede bron van inkomsten is waar ook de middenklasse beter van wordt. En ten derde: de Brazilianen zijn zelf te veel gericht op plezier maken in plaats van depressief te zijn. Geen ander volk weet zich zo goed te amuseren. In het bijzonder tijdens het jaarlijkse carnaval maar ook het hele jaar door zie je hoe graag en vol overgave de bevolking haar zorgen aan de kant zet om te genieten van een dansfeest, een voetbalmatch, de favoriete soap of het strand.

Brazilië is geboren uit sensualiteit. Het ritme van de muziek, zoals de samba, de salsa en de bossanova, de vrijmoedige kledinggewoontes van de dames, het heupwiegen langs het strand, het schudden van de borsten tijdens carnaval, het is hier allemaal normaal. Men is niet preuts, maar dat betekent nog niet dat alles mag. Men zegt bijvoorbeeld dat er tijdens carnaval wordt gevochten met toeristen, maar meer dan eens is dat omdat iemand dacht dat die mooie uitdagende billen ook echt om in te knijpen waren. Kijken mag, aankomen niet, dat is de regel.

Brazilianen zijn ook gelovig en bijgelovig, dat merk je snel genoeg als je in een kerk komt. Er wordt vaak gebeden tot godheden van allerlei allooi. Maar er wordt net zo vaak gelachen. Godsdienst is voor een Braziliaan iets wat intens genieten van de geneugtes van het leven niet in de weg staat. Men gebruikt het meer als een middel om geluk af te dwingen en om vergiffenis te vragen als men wat te ver is gegaan met dat genieten. Om er vervolgens weer een lap op te geven.

l De watervallen van 'The Mission'

Dat is ook wat je als toerist kunt doen, maar neem ook voldoende tijd om naast het strand het prachtige land te verkennen. Neem, als het enigszins mogelijk is, enkele dagen tijd voor een bezoek aan Foz de Iguaçu, de grootste watervallengroep ter wereld, die op het drielandenpunt Brazilië, Argentinië en Paraguay ligt. Iguassu betekent in het Tupiguarani, de taal van de Indianen uit deze streek, 'groot water' en dat is niet overdreven. De Niagara lijkt er slechts een fontein bij. Leuk om weten: de film The Mission, met Jeremy Irons en Robert De Niro, werd er in 1986 opgenomen. Niet alleen omdat deze locatie nagenoeg ongerept en erg fotogeniek is, maar ook omdat de prent over waar gebeurde historische feiten vertelt. Hier woonden ooit Spaanse missionarissen, die de indianen in bescherming namen tegen de Portugese slavenhandelaars.

Het water dat langs 275 cataracten naar beneden dendert, is dat van de Rio Iguaçu, die 1.200 km oostwaarts ontspringt in het plaatsje Curitiba. Zo'n 15 km voordat de rivier in de Rio Parana vloeit, is de Iguaçu-rivier een brede stroom, die dan plots van een 80 meter hoge, en veel smallere klif duikelt, het centrale punt van de om en bij 3 km lange canyon. Je kunt de watervallen zowel aan Braziliaanse als Argentijnse zijde bezoeken, beide zijn een must.

De Braziliaanse kant verken je langs een pad dat door het aanpalende natuurgebied loopt, de watervallen zijn beschermd door de Unesco en liggen in een streng bewaakt natuurpark met een uniek ecosysteem. Van uitkijkpunt naar uitkijkpunt verbaast het uitzicht in crescendo. Ook al omdat je in het begin de 'Garganta del diabolo', of de Keel van de duivel, die bewuste hoge klif, niet ziet. Nadat je de tel kwijtgeraakt bent, en je geleerd hebt dat bepaalde watervallen ook namen hebben, zoals de 'De drie musketiers' en de 'Zussen', en je bedacht hebt dat het allemaal erg indrukwekkend is, draai je de laatste hoek om waar een nog groter spektakel in al zijn glorie te zien is. En dat is nog maar de 'Santa Maria', waarvan de schuim en nevel je het zicht op de 'Keel van de duivel' bijna ontnemen. Via een loopbrug naderen we het gedaver zo dicht mogelijk, om een kwartier later behoorlijk natgesproeid de terugweg aan te vatten.

Maar wat heet nat? De meest fysieke manier om zo'n waterval te ervaren is een bootsafari langs de rivier. Je kunt er raften, wij verkiezen de gemotoriseerde versie. Op weg naar de watervallen heb je een magnifiek uitzicht op de rivier, de vogels die op de rotsen aan de oevers wonen en ongerepte kleine strandjes. Wil je van heel nabij met een waterval kennismaken, laat het dan weten aan de bestuurder, hij zet je er met plezier onder. Een uur geleden maakten we nog grapjes over Fa, maar een douche met de snelheid van 120 km per uur geeft een heel andere betekenis aan wilde frisheid dan de geur van limoenen. Er wordt overigens handig gebruikgemaakt van dit natuurgeweld. In het nabije Itaipu staat de grootste hydro-elektrische centrale ter wereld, door de American Society of Civil Engineers uitgeroepen tot een van de zeven wonderen van de moderne wereld.

Aan de Argentijnse kant kom je via de Ponte Presidente Tancredo Neves. Een treintje brengt je, begeleid door de soundtrack die Enio Morricone voor The Mission componeerde, afgewisseld door vogelgezang, dicht bij de top van de watervallen. Het is hier pas dat je ten volle de schoonheid van dit natuurfenomeen kunt absorberen. Je loopt boven het water en staat vlak naast de rots die Robert De Niro, of in elk geval zijn stuntman, beklom tijdens de film. Denk de houten afrastering weg en je ervaart wat een ontdekkingsreiziger uit die tijd moet hebben ervaren: een absoluut ontzag voor de wonderen der natuur. Het mooiste schouwspel is echter weggelegd voor de 'Garganta del diabolo', waar je, opnieuw via een loopbrug, op kunt staan. Het water van de brede rivier kolkt zich genadeloos een weg naar beneden. Inderdaad, genadeloos. Naast de huidige uitkijkpost ligt wat overschiet van de twee vorige loopbruggen, die door overstromingen zijn vernield.

Tussen de tripjes van de ene cataract naar de andere is er trouwens ook genoeg te zien: waterschildpadden, kaaimannen, exotische vlinders, toekans, wasbeertjes en hagedissen vergroten het gevoel dat je in een documentaire van National Geographic bent beland.

l De cariocas van Rio de Janeiro

Een binnenvlucht brengt je in enkele uren tijd naar Rio de Janeiro, de stad die tot de verbeelding spreekt vanwege zijn carnaval en zijn opgewekte, voetbalverslaafde bewoners. Die zijn niet allemaal Braziliaans, er wonen heel wat expats in de stad. Zoals Jimmy, bijvoorbeeld; deze halve Belg, halve Schot vertelt over zichzelf in derde persoon enkelvoud in een sappig soort Nederlands en steekt zijn progressieve sympathieën niet onder stoelen of banken. Hij is eigenlijk bluesmuzikant, maar gidst om den brode.

Dat hij hier na talloze omzwervingen is blijven hangen, is begrijpelijk. Rio is een van de mooiste steden ter wereld, er hangt een aanstekelijke, optimistische atmosfeer. Nu staat Rio ook bekend als een gevaarlijke stad, maar mits je enig gezond verstand gebruikt, is ze niet gevaarlijker dan een andere grootstad, zegt Jimmy. Met andere woorden: draag geen opzichtige sieraden, laat de camera niet nonchalant over de schouder bengelen, en neem geen waardevolle zaken mee naar het strand. Na zonsondergang romantisch lopen wezen op een van de stranden is ook geen goed idee, op zondag blijf je beter uit het historisch stadscentrum omdat het er dan uitgestorven is en trek niet op eigen houtje de favelas, de sloppenwijken, in. Een ietsiepietsie overbezorgd adviseert hij ook uit de metro te blijven, maar die blijkt na nader onderzoek vrediger, netter en georganiseerder te zijn dan wat je boven de grond ziet.

Laat deze waarschuwing vooral de pret niet drukken. Het zou zonde zijn mocht u, door schrik bevangen, de prachtige koloniale en hedendaagse architecturale pareltjes of de levendige schouwspelen op de stranden van Copacabana of Ipanema missen. Niets is ontspannender om van op een van de geïmproviseerde terrasjes aan de rand van de stranden met een caiparinha van 5 real (ca. 1,25 euro) de cariocas, zoals de inwoners zichzelf noemen, te observeren terwijl ze zichzelf zijn op het strand. De talrijke groepjes voetballende kinderen en jongemannen geven bijvoorbeeld een verhelderend antwoord op de vraag waarom er zoveel getalenteerde Braziliaanse voetballers zijn: oefenen in het zand geeft je een voorsprong op de voetballers die hun carrière op de grasmat begonnen. Ook dat van de tanga's en de minibikini's klopt, hoewel topless zonnen dan weer uit den boze is.

Maar het zou eveneens zonde zijn om naar Rio te gaan en alleen aan het strand te zitten om mooie konten te bekijken. De stad heeft erg veel te bieden. Voor een verbluffend uitzicht, en meteen ook een inzicht in hoe de stad is opgebouwd, moet je de Suikerbroodberg en de Corcovado op, de berg met het 30 meter hoge art-decobeeld van Jezus, die klaar lijkt om een duik te nemen in de oceaan. Wie al wel eens in Lissabon was, kent vermoedelijk zijn collega, en zelfs de grootste atheïst zal toegeven dat het een imposant werk is. Deze twee landmarks helpen bij het oriënteren als je weer beneden bent. (Voor meer toeristische hoogtepunten, zie '48 uren Rio de Janeiro' op pagina 28.)

Voetballiefhebbers zullen beslist in hun nopjes zijn met een bezoek aan het Maracana-stadion, de andere trots van de cariocas. Het gebouw, dat weliswaar te midden van het zakencentrum en de bijbehorende sloppenwijken ligt, werd opgericht voor de wereldbeker in 1950. Voor de WK-finale van dat jaar dromden liefst 199.854 toeschouwers in de enorme kuip samen - tegenwoordig is de capaciteit beperkt tot 80.000 toeschouwers. Officieel heet het trouwens het Mario Filho Stadium, naar een sportverslaggever uit die tijd. De cariocas jammeren nog altijd als je hen herinnert aan de finale, die Brazilië met 2-1 verloor van Uruguay verloor. Mocht u de kans krijgen een voetbalmatch bij te wonen in dit monument, grijp die dan met beide handen. Zelfs als u geen voetbaljuicher bent, zoals onze gids zo poëtisch weet te verwoorden, ga dan om te kijken naar de overtuigde voetbaljuichers, voor het spektakel en het theater rond deze nationale sport.

Het kloppend hart van de carnavalfestiviteiten is de Sambadroom, waar de sambascholen uit de eerste divisie (de allerbeste dus) hun defilé mogen doen op zondag- en maandagavond van de carnavalweek. In dit strakke bouwwerk van architect Oscar Niemeyer is het niet moeilijk om je de travestieten van Ipanema voor te stellen die het luider en beter proberen doen dan hun tegenstrevers van Copacabana. Carnaval is wat de bewoners van Rio samenhoudt, weet Jimmy. Volgens hem is het om die reden ook nog nooit gelukt om het politieke bewustzijn van de bewoners aan te wakkeren en hen te mobiliseren om op te komen voor hun rechten. Met carnaval vallen alle grenzen weg, rijk en arm dansen zij aan zij. Waarom zouden de mensen zich druk maken als ze carnaval hebben, of voetbal, of hun favoriete televisiesoap?

We zoeken, vermetel als we zijn met de metro, het Centro op, waar je de restanten vindt van koloniaal Rio. Vijf eeuwen bouwkunst, van religieus tot institutioneel tot cultureel, en natuurlijk ook gewoon functioneel: we ontdekken de ene, vaak wat vergane, schoonheid na de andere. Ze staan in organisch contrast met de hedendaagse gebouwen, alle pareltjes van hedendaagse architectuur. De nieuwe kathedraal in de vorm van een aztekenpiramide, bijvoorbeeld, en, al staat die niet in het centrum maar in Niteroi, aan de overkant van de Guanabara-baai, het Museum voor Hedendaagse Kunst, weer een uniek werk van Oscar Niemeyer. Onze gids Jimmy wordt trouwens steeds interessanter, want hij weet te vertellen dat Niemeyer ook een ufoloog is. Vandaar dat het museum meer een vliegende schotel lijkt die op een rotspunt geland is.

l Caraïbische sferen in Salvador

Incontournable tijdens een reis door Brazilië, zo zegt iedereen die er al geweest is, is Salvador, in Bahia, een staat in het noordoosten van het land. De oudste en meest historische stad herinnert het meest aan het koloniale verleden van het land. Tot 1763 was het ook de hoofdstad van Brazilië, Rio de Janeiro nam toen de fakkel over en eind de jaren vijftig van de vorige eeuw werd Brasilia de nieuwe hoofdstad. Ooit was Salvador een belangrijke havenstad, niet alleen vanwege de baai waar de stad aan ligt, maar ook omdat Bahia erg vruchtbaar is. De plantages die er in de 17de eeuw lagen, verklaren meteen ook de grote aanwezigheid van Afrikaanse Brazilianen, afstammelingen van de slaven die hier ooit het harde werk moesten verrichten.

Er heeft trouwens wel meer bloed gevloeid in het gebied. Oorspronkelijk woonden er de Caeté-indianen, die hun nieuwe buren niet genegen waren en de eerste gouverneur en bisschop van Salvador zelfs oppeuzelden. Ook de Nederlanders deden in de 17de eeuw een inval, en konden pas een jaar later verjaagd worden door de Spaanse en Portugese vloten.

Dit is een ander Brazilië. Afrikaanser, kleurrijker. Toeristischer ook. De winkeltjes in de historische bovenstad verkopen voor het overgrote deel souvenirs, en de straatventers lopen je overal achterna. In Rio de Janeiro werd je ook wel aangesproken door venters met parelkettingen, nootjes en fopglazen met fopbier. Maar die kon je met een kwinkslag wegsturen, en ze drongen niet aan. Hier in Salvador moet je echter van je afbijten en het breekt je hart als een klein kind het zo beu is om te leuren met kettingen dat hij alle 27 de stuks die hij bij heeft, wil verkopen voor 20 real (zo'n 5 euro).

Wat de koloniale architectuur betreft, die is alleszins de moeite waard. Het oude stadscentrum staat bol van kerken, de een al luisterrijker versierd dan de ander. De Catedral Basilica, bijvoorbeeld, ooit de standplaats van het grootste jezuïetenseminarie buiten Rome, heeft een in hout gesculpteerd verguld plafond dat zo decadent is dat je blijft staren. Het altaar en de zijkapellen in pure rococostijl getuigen dan weer van een waanzin die aan het oneindige grenst. Ook de Igreja de da Ordem Terceiro de Sao Francisco met zijn kunstelijk gesculptuurde gevel heeft een indrukwekkend interieur vol houten afbeeldingen van engelen, heiligen en maagden. Binnen ga je door de Igreja de Sao Francisco, waarvan een kleine binnenplaats is versierd met azulejo's, beschilderde tegels uit de tijd dat de Portugezen hier nog baas waren.

Slenteren langs de Largo de Pelourhino, het centrum van deze wijk, die ook beschermd is door de Unesco, is een must. Nog een belangrijk monument is de Igreja de Nosso Senhor do Bonfim, dat op de top van een heuvel boven de stad troont. Het is een fascinerende plek, waar alle religieuze mengvormen die Brazilië rijk is, samen lijken te komen. Van venters in de stad krijg je meestal kleurrijke lintjes om de pols gebonden, hier leer je dat elke kleur een religieuze en mystieke betekenis heeft, die dan weer verbonden is aan een van de Orixas-geesten. Candomblé, want zo heet deze cultus, is een kruising tussen Afrikaanse geloofspraktijken, indiaanse rituelen en katholieke elementen. Belijdenis van deze curieuze praktijk gaat gepaard met offers, tot levende dieren toe, drummuziek en spirituele dansen. In ceremoniën dansen voorgangers tot een van de zestien geesten bezit van hen neemt.

Je kunt dergelijke ceremoniën bijwonen, maar altijd van aan de zijlijn. Respect is in dit geval een gulden regel, en als men met voedsel of drank langskomt, mag je niet weigeren, maar wacht af tot je weet waartoe het dient. Het zou niet de eerste keer zijn dat een toerist de popcorn die geofferd moet worden lekker opsmult, en hoewel de Brazilianen best kunnen lachen om zo'n misverstand, doen ze dat niet tijdens de ceremonie.

Ook Salvador is een topbestemming wat carnaval betreft, de stad heeft de reputatie het gemoedelijker te vieren dan het tumultueuze Rio. Al blijft het natuurlijk een feest waarin dagen en nachten aan een stuk wordt gedanst en gedronken. Tijdens de rest van het jaar bouwt de bevolking gewone feestjes, de dinsdagen als de Oludum, de plaatselijke sambaband, speelt, zijn een aanrader. Maar uiteindelijk is elk festival of salsaoptreden aan te bevelen. Ook al is het niet uw gewoonte in de armen van een wildvreemde te staan sukkelen op de dansvloer, in Brazilië leg je al snel je muizenissen aan de kant om samen met de mensen te genieten van wat de dag brengt. n

Praktisch

Thomas Cook organiseert in zijn Discover-aanbod rondreizen door Brazilië. Er zijn vier reizen gepland, waarin u een goed overzicht krijgt van de hoogtepunten van het land. Met Brazilië Essentials bezoekt u onder meer de spectaculaire watervallen van Iguaçu, de goudstad Ouro Preto, de Costa Verde, Salvador da Bahia en Rio de Janeiro. Vertrek vanuit Parijs. De reis duurt elf dagen, maar u kunt met vijf dagen verlengen in Manaus, de legendarische rubberstad met de surrealistische opera. In dit Amazone-gebied kunt u kiezen tussen een luxueuze 5-sterren Iberostar-cruise op de Rio Negro of een authentiek ecologisch verblijf in een 3-sterren eco-lodge midden in de jungle, op ongeveer drie uren varen van Manaus. Prijzen vanaf 1.399 euro.

INFO In de reiswinkel en ww.thomascook.be

Het hele jaar door zie je hoe graag en vol overgave de bevolking haar zorgen aan de kant zet om te genieten van een dansfeest, een voetbalmatch, de favoriete soap of het strandBrazilianen zijn gelovig en bijgelovig. Er wordt vaak gebeden tot godheden van allerlei allooi. Maar er wordt net zo vaak gelachen. Godsdienst staat hier het intens genieten van de goede dingen des levens niet in de weg

Souvenirs

* Havaianas, de Braziliaanse flipflops waarvoor je bij ons al snel 20 euro neertelt, vind je in de Braziliaanse kuststeden al vanaf 10 real (2,5 euro). Je vindt ze in surfwinkeltjes, in de havaianas-boetieks en ook in andere schoenwinkeltjes, al hebben die minder kleuren in huis.

* Films Ciudade de Deus, Centro do Brasil, Pixote en Four Days in September.

* Muziek Cd's van Braziliaanse artiesten zijn ginder veel goedkoper dan bij ons. Aan te bevelen namen zijn onder meer Bebel Gilberto, João Gilberto, Elis Regina en Marisa Monte. Het lijstje is onuitputtelijk, dus neem de tijd om de platenzaken grondig te verkennen. De gemiddelde prijs voor een Braziliaanse cd is 36 real (9 euro).

* De nieuwe zomermode Langs het strand en de straten kom je voortdurend verkopers tegen die onder meer kralenkettingen verkopen. Vooral de kettingen uit kleurrijke gedroogde zaden zijn leuk, kosten erg weinig (afdingen is de boodschap!) en zijn bovendien geschikte zomeraccessoires aangezien de zomermode onder meer in het teken van reizen en exotiek staat. In de mercado's, de overdekte markten, heb je nog meer keuze, maar de prijzen liggen wel hoger. Ook interessant om mee te brengen, zeker van Salvador, is een witte slavinnenrok. De wijde rokken zijn eenvoudig van model, afgewerkt met linten en gehaakt katoen en zullen u deze zomer sowieso veel complimenten bezorgen. De kans bestaat dat u de rok met een bijbehorend bloesje moet kopen. Als u goed afdingt maakt de verkoper met een gemiddelde prijs van 80 real zeker nog winst.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234