Dinsdag 27/09/2022

ReportageRoswell

Aliens spotten in de Amerikaanse woestijn: ‘De schotel bewoog bizar en maakte geluiden die ik nooit eerder had gehoord’

Het International UFO Museum and Research Center in Roswell werd opgericht door begrafenisondernemer Glenn Dennis. Hij zou kleine doodskisten geleverd hebben aan het leger na het ufo-incident in 1947. Beeld Emily Kask
Het International UFO Museum and Research Center in Roswell werd opgericht door begrafenisondernemer Glenn Dennis. Hij zou kleine doodskisten geleverd hebben aan het leger na het ufo-incident in 1947.Beeld Emily Kask

Het Amerikaanse stadje Roswell werd op 8 juli 1947 plots wereldnieuws: er zou een ufo zijn neergestort in de woestijn. Het was de geboorte van een heleboel complottheorieën over buitenaardse bezoekers, maar ook de start van het lucratieve ufotoerisme.

Thomas Rueb

Woestijndonker noemen ze dit. Je ziet hier niets, echt niets – maar tegelijk zie je meer dan ooit. Op deze heuvel in het dorre zuiden van de Amerikaanse staat New Mexico blijkt omhoogkijken een duizelingwekkende ervaring. Je waant je niet onder de sterren, maar ertussen.

Insecten zoemen onzichtbaar. De geur van warme aarde. En dan die lichtjes, blinkend aan de hemel. Je fantasie slaat als vanzelf op hol. Ja, zo’n nacht moet het geweest zijn, 75 jaar geleden.

Op 8 juli 1947 vond hier de aftrap plaats van het geloof van hele volksstammen in vliegende schotels, overheidscomplotten en buitenaardse bezoekers: het oorspronkelijke, archetypische ufo-incident, dat nog altijd leeft in het heden.

Vandaag is de kleine stad overrompeld door duizenden believers: toeristen, wetenschappers en complotdenkers. Wat zoeken ze? En wat is er hier nu echt gebeurd?

Het jaarlijkse UFO Festival is begonnen. Het grote plein voor het stadhuis ziet groen van de mensen die verborgen zijn onder buitenaardse schmink en uitzinnige kostuums. Versierde drones zoeven door de lucht, het vuurwerk is niet aan te slepen.

Binnen worden lezingen gehouden, van uitzinnig tot bloedserieus, over alles wat met ufo’s te maken heeft. In een expertpanel zit een nuchtere Britse defensie-expert (“We hebben een plan nodig voor het geval dat er invasies zijn”) ontspannen naast een veertiger die de zaal bezweert dat ‘ze’ er allang zijn (“En er groeit mos op Mars”).

Bezoekers van het UFO Festival lopen door de hoofdstraat van Roswell. Beeld Emily Kask
Bezoekers van het UFO Festival lopen door de hoofdstraat van Roswell.Beeld Emily Kask

De bezoekers zijn jong, oud, rechts, links, alles door elkaar – maar ze hebben één ding gemeen: het gevoel dat er ‘meer’ is en dat ze op zoek moeten naar ‘antwoorden’. Die zoektocht begint, voor de meesten, op de redactie van het lokale dagblad, de Roswell Daily Record.

“Zien jullie de datum?” Uitgever Barbara Beck wijst op de krant die ze als een pronkstuk over haar arm heeft gedrapeerd. ­Tegenover haar een groep ademloze be­lievers, op hun tenen voor een glimp van deze historische uitgave. De datum op de voorpagina: 8 juli 1947. De kop: “RAAF ­Captures Flying Saucer on Ranch in Roswell Region”. “Zo zie je”, zegt Beck, “dit is ­gewoon allemaal echt.”

Het begon 75 jaar geleden met een persbericht. De militaire basis Roswell Army Air Field (RAAF) meldde dat brokstukken werden geborgen van een – in hun woorden – “vliegende schotel”. Lokale rancher W.W. ‘Mac’ Brazel zou ’s nachts een knal hebben gehoord. Bij daglicht bleek zijn land bezaaid met schroot van onbekende origine.

Die zomer gingen in de VS al vreemde geruchten rond. Een paar weken eerder trof vliegenier Kenneth Arnold gekke objecten aan in de lucht. In de pers noemde hij ze “vliegende schotels”. Niet – vaak verkeerd begrepen – vanwege de vorm, maar vanwege hun manier van vliegen: “als een schotel die over het water stuitert”.

Brazel vroeg hulp aan de luchtmacht. De militairen trokken, verbijsterd, hun conclusie: “De vele geruchten rond de vliegende schotel zijn gisteren realiteit geworden”, meldden ze. Zij hadden er eentje in bezit.

De Roswell Daily Record kreeg de ­primeur, landelijke media en persbureaus volgden. De vliegende schotel van Roswell werd wereldnieuws.

De volgende dag verschoof alles. De luchtmacht meldde dat het wrak bij nader inzien toch geen ufo was, maar een weerballon, een alledaags meetinstrument voor meteorologisch onderzoek. Niets spannends. Maar die verklaring werd in Roswell niet geloofd. In de glasheldere woestijnlucht ziet elke inwoner weleens zo’n ballon hangen. Die zien er toch héél anders uit?

Een complottheorie was geboren – om nooit meer te verdwijnen.

Klokkenluider

“Mijn grootvader was de eerste klokkenluider”, zegt Jesse Marcel. Hij wijst naar de grond. Daar glanst een zopas door de burgemeester van Roswell onthulde eretegel. Opa Jesse Marcel sr. was de militair die de eerste brokstukken in beslag nam.

Als ‘kleinzoon van’ is Marcel jr. op het festival een eregast. De hele dag schudt hij handen en gaat hij op de foto met een eindeloze carrousel groene gezichten. Want zonder zijn opa was Roswell niet meer dan een curieuze voetnoot in de geschiedenis.

Eind jaren zeventig was de geruchtenmolen zo’n beetje stilgevallen. Maar dan gaf de oude Marcel, gepensioneerd luitenant-generaal, een interview aan wetenschapper Stanton Friedman. Het wrak, stelde hij, was buitenaards. Het leger dwong hem te zwijgen.

Die verklaring sloeg in als een bom in Roswell en ver daarbuiten. Opeens meldden zich andere getuigen. Zij hadden die nacht in 1947 een vreemd object door de lucht zien bewegen, dat even later als vuurbal ter aarde stortte. Géén weerballon. Lokale begrafenisondernemer Glenn Dennis verklaarde zelfs dat het leger na de crash kleine kisten bij hem bestelde voor buitenaardse lichamen.

Dat alles speelde zich af vlak nadat films als Close Encounters of the Third Kind en Star Wars de wereld in een sciencefictionkoorts hadden gestort. Roswell werd een trekpleister voor believers, (pseudo)wetenschappers en complotdenkers. Het tijdperk van de ufo was aangebroken, en overal ter wereld meenden mensen ze opeens te zien.

Hank (60) heeft een trieste blik op zijn besnorde gezicht. Trillend hangt hij aan zijn looprek in het International UFO Museum and Research Center – opgericht door Glenn Dennis, van de doodskisten. Hank deelt usb-­sticks uit met tekeningen van het ruimteschip dat hij als kind zegt te hebben gezien.

“Hier, neem er een”, zegt Hank. “Mijn broers zijn dood. Ik ben de laatste die ons verhaal kan delen.” Dat luidt dat zij eind jaren zeventig een schotel zagen zweven boven hun ouderlijke huis. “Hij bewoog bizar en maakte geluiden die ik nooit eerder had gehoord.”

Achter Hank spuwt intussen een karikaturale ufo met bliepjes theaterrook de zaal in. Zus Goldie tilt haar hondje Scotty in de lucht. “Beam me up!”, gilt ze. Hank lijkt zich er niet aan te storen – ernst en spot gaan, zoals vaker hier, hand in hand.

Talloze festivalbezoekers vertellen verhalen zoals Hank, uit eerste of – vaker – uit de tweede hand. Zoals de 63-jarige kabelwerker Hofman Shorty: “Mijn broer heeft een vliegende schotel in de woestijn gezien.” Hij heeft een lange vlecht en een zelfgevouwen aluminium hoedje (“twee rollen folie”) op zijn hoofd. Meent hij dit serieus? “Ja! Natuurlijk geloof ik in buitenaardse wezens. Wie hier niet?”

Bezoeker Hofman Shorty: 'Natuurlijk geloof ik in buitenaardse wezens. Wie hier niet?' Beeld Emily Kask
Bezoeker Hofman Shorty: 'Natuurlijk geloof ik in buitenaardse wezens. Wie hier niet?'Beeld Emily Kask

Ufo’s en overheidscomplotten hebben in dit deel van New Mexico het karakter van folklore gekregen. “Een tweede natuur”, zegt student Autumn Webster (22), volledig zilver geschminkt in de stijl van de recente tv-serie Roswell, New Mexico. “Dat we er ook om kunnen lachen betekent niet dat het niet waar is.”

Legerveteraan Trish (50) knikt. “Er gebeuren in deze staat altijd al geheimzinnige dingen. Als je in New Mexico opgroeit, leer je vanzelf dat er méér aan de hand is.”

Angst voor de Russen

Begin jaren negentig zette de Amerikaanse overheid een opmerkelijke stap: ze publiceerde een rapport op basis van voorheen geheime documenten. Wat bleek: de inwoners van Roswell hadden gelijk. Goed, niet over het ruimteschip, maar wel over de ­leugens van het leger. Het wrak was inderdaad geen weerballon.

De ufo van 1947 bleek een militair experiment te zijn. De naam: Project Mogul. In de woestijn van New Mexico ontwikkelden de Amerikanen nieuwe spionagetechnologie. Ook een soort zeppelins van reflecterend materiaal, om het kernprogramma van de Russen mee in kaart te brengen.

Maar, zo stelde het rapport, voor on­wetende ooggetuigen zouden die weleens ­vervreemding kunnen opwekken. Op een bepaald moment werden in New Mexico zoveel ufo’s gesignaleerd dat de CIA vreesde dat burgers straks Russische bommenwerpers zouden verwelkomen als interstellaire bezoekers.

Bij Roswell zou zo’n experimentele ballon zijn neergestort. De autoriteiten maakten toen, volgens het rapport, een keuze die nog altijd consequenties heeft: het moest geheim blijven. Het Pentagon blies, met voor Roswell evidente leugens, de buitenaardse theorie zelf leven in.

Toen de overheid eindelijk schoon schip maakte, was het te laat. Met de waarheid werd immers ook een complot bekend. Het decennium van The X-Files, Independence Day en Men in Black was aangebroken. De aliengekte bereikte een nieuw hoogtepunt.

Patti Stacy en Beverly Coots verkopen merchandise aan de balie van het Roswell Community Little Theatre. 'Dit is gewoon een uit de hand gelopen grap.' Beeld Emily Kask
Patti Stacy en Beverly Coots verkopen merchandise aan de balie van het Roswell Community Little Theatre. 'Dit is gewoon een uit de hand gelopen grap.'Beeld Emily Kask

Een bus vol toeristen wordt uitgestort over het Community Little Theatre aan de rand van Roswell. Badend in een groene gloed ratelen vijf acteurs een script af, geschreven door Barbara Beck van de Roswell Daily Record. Toeschouwers krijgen haarfijn uitgelegd hoe het er in 1947 aan toeging. Spoiler: aards blijft het niet.

Beverly Coots (64) staat achter een balie. Aan haar de taak om zwarte T-shirts met alienhoofd te slijten. Wat vindt zij van al dit gedoe? “Wil je het officiële antwoord of het eerlijke?” Ze lacht spottend. “Het eerlijke? Dit is een ontspoorde grap.”

Coots is in Roswell geboren en getogen. Haar vader werd gek van ufopelgrims. “Die cowboys vonden dat gênant. De believers kwamen hen ondervragen, waarop die mannen lulden: ja, ik heb een alien gezien. Hij was groot, groen, met hoorns. Dat werd dan een ooggetuigenverslag.”

Maar de generatie van Coots ziet iets anders: kansen. “Dit is gewoon een stoffig koeiendorp”, zegt Coots. “Maar nu hebben we hotels, musea en een toerisme-industrie.”

Het dorp heeft besloten het ufocomplot tot de bodem uit te melken. De lokale McDonald’s is een vliegende schotel. Domino’s heeft een buitenaardse pizzabezorger. De buurtwinkel verkoopt abduction beef jerky en zelfs in het Cowboy Cafe prijkt in de vensterbank naast de houten cowboy een gifgroene alien.

Roswell Daily Record heeft, als een van weinig Amerikaanse kranten, een trademark bemachtigd. Wie de historische voorpagina afdrukt, moet dokken.

“Het is tijd om te stoppen met leunen op 1947 voor ons economische voortbestaan”, stelde burgemeesterskandidaat Guy Malone dit voorjaar tijdens zijn campagne. Hij verloor dik. “Met de verlokkingen van moordende hitte en stof in je oren krijg je geen hotelkamers gevuld”, zegt Coons. “Wat zou Roswell zijn zonder aliens?”

Pentagon

In 2017 gaf de Amerikaanse overheid ­Roswell opnieuw een onbedoeld zetje. The New York Times onthulde dat het Pentagon clandestien onderzoek deed naar ufo’s – of ‘uap’s’, unidentified aerial phenomena, in het staatsjargon. Piloten bleken zo vaak ­onverklaarbare objecten te zien dat er een speciale divisie aan werd gewijd.

President Donald Trump gooide in de zomer van 2020 nog wat extra olie op het vuur. Hij liet zich op nieuwszender NBC ­interviewen door zijn zoon. “Ga je ons ooit vertellen wat er in Roswell aan de hand is?”, vroeg Trump jr. Een grijns verscheen op Trumps gezicht. “Roswell is een zeer interessante plek.” Veel ‘roswellians’ zien in zulke onthullingen de bevestiging dat ufo’s echt zijn en de staat ervan op de hoogte is.

De VS lijken eruit te hebben geleerd. In 2021 openbaarde de overheid tientallen aanvaringen met ufo’s, in detail beschreven. De verklaring: geen. Dat leverde hallucinante krantenkoppen op. “U.S. Has No Explanation for Unidentified Objects,” kopte The New York Times, “and Stops Short of ­Ruling Out Aliens”.

Op 17 mei 2022 hield het Amerikaanse Congres voor het eerst in vijftig jaar een openbare hoorzitting over ufo’s. Op groot scherm werden video’s vertoond van aanvaringen met ufo’s. Ook Roswell kwam, ­indirect, ter sprake. Militairen verklaarden onder ede dat de VS echt, écht nooit beslag hebben gelegd op buitenaards materiaal.

Het vervolg van de zitting vond plaats achter gesloten deuren: openheid, tot op zekere hoogte. Het zou de believers niet meer overtuigen.

Roxi Welkin noemt zichzelf een 'fruitcake extraordinaire'. Beeld Emily Kask
Roxi Welkin noemt zichzelf een 'fruitcake extraordinaire'.Beeld Emily Kask

De woestijnnacht kondigt zich boven Roswell aan. De meeste bezoekers hebben hun biezen gepakt. Op het plein spuiten schoonmakers de tegels schoon. Gifgroen afvalwater, van schmink en speelslijm, stroomt richting de putdeksels.

Langs de vliegende schotel van McDonald’s loopt nog één alien. Ze geeft haar visitekaartje. Roxy Welkin. Functie: fruitcake extraordinaire. Ze heeft de flitsendste uitdossing van iedereen – roodgeverfde ledematen, groen haar, knalgele lippen – maar geeft het nuchterste antwoord.

“Weet je wat het is met die ufo’s?”, zegt Roxy. “De echte verklaring is waarschijnlijk belachelijk saai. Maar het wordt vanzelf een spektakel dankzij de geheimzinnigheid van de Amerikaanse overheid.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234