Dinsdag 01/12/2020

Leopold II

Alice Seeley Harris: de vrouw die Leopold II uit Congo verdreef

Alice Seeley Harris in 1908.Beeld RV

Dat koning Leopold II zijn Vrijstaat Congo aan België moest laten – wat het lot van de bevolking daar verbeterde – is grotendeels te danken aan één vrouw. Het was de Britse missionaris Alice Seeley Harris die de wreedheden fotografeerde en ze zo naar buiten bracht.

Het was op een zondagochtend, 15 mei 1904. Op de protestantse missiepost van Baringa, in het noorden van Congo, ging de kerkdienst van acht uur net beginnen toen Nsala aangestapt kwam. De man droeg een pakketje bij zich, gewikkeld in bananenbladeren. Toen hij die openvouwde, kwamen de hand en de voet van een kind tevoorschijn.

Het was alles wat er Nsala nog restte van zijn vijfjarige dochter Boali. Het meisje was verminkt en daarna vermoord door krijgers in dienst van de rubberplantage van Leopold II. Die waren uitgestuurd voor een strafexpeditie, omdat Nsala en zijn dorpsgenoten hun productiequota niet hadden gehaald.

Een foto waarop Nsala uitdrukkingsloos naar de afgehakte ledematen van zijn dochter zit te staren, zou in de daaropvolgende jaren de wereld rondgaan. De foto verscheen zelfs in een boek waarmee de befaamde schrijver Mark Twain – die van Tom Sawyer en Huckleberry Finn – de draak stak met de wantoestanden in het Congo van Leopold II.

Kogel neergelegd voor de deur

Het beeld was op de veranda van de missiepost gemaakt door Alice Seeley Harris, een Britse vrouw van 33 die al vier jaar met haar man als missionaris in Congo verbleef. Het was zij die daar zowat alle foto’s van afgehakte handen schoot – eerst met een wat onhandige plaatcamera van Duitse makelij en later met de populaire Kodak Brownie.

Ze was begonnen met het fotograferen van de schoonheid in haar nieuwe thuis, beelden die ze publiceerde in het missietijdschrift The Regions Beyond. Maar hoe meer ze werd geconfronteerd met de wreedheid die de witte machthebbers lieten plegen tegen de zwarte bevolking, hoe meer ze daar ook mee naar buiten wou komen.

Dat werd haar niet in dank afgenomen. Zo kreeg de lokale bevolking een verbod om nog voedsel te verkopen aan de missiepost en lag er op een dag een kogel voor de deur. Maar Seeley Harris liet zich niet afschrikken, zeggend dat de “Afrikanen menselijke broeders zijn die door dezelfde hand geschapen werden als koninklijke families”.

Honderden diavoorstellingen

We spreken over een tijd toen massamedia nog niet bestonden en de getuigenissen over de gruwel niet onmiddellijk werden geloofd. De foto’s van Seeley Harris trokken dan ook gauw de aandacht van de eerste mensenrechtenactivisten en die konden Seeley Harris overtuigen om het bewijsmateriaal op nog ruimere schaal te verspreiden.

Daartoe begonnen zij en haar man door Engeland en de Verenigde Staten te reizen, gewapend met op glas gebrande versies van de foto’s en een projectietoestel. Zo hielden ze vele honderden diavoorstellingen en die droegen er in grote mate toe bij dat Leopold II in 1908 werd gedwongen om zijn Vrijstaat af te staan.

Toen het missionariskoppel drie jaar later terug naar Congo reisde, was er daar al veel verbeterd. Zo rapporteerden ze dat de rubberproductie nu in handen was van meerdere bedrijven en dat die concurrentie ervoor zorgde dat ze hun werkkrachten beter moesten behandelen en betalen – al bleef er ook wel slavernij bestaan.

‘Belgisch volk valt niets te verwijten’

In de geschiedschrijving is Alice Seeley lang in de schaduw van haar man John Hobbis Harris blijven staan. Die werd in 1933 geridderd voor zijn ijver in Congo en schopte het tot parlementslid voor de Britse liberale partij. Maar ondertussen wordt wel toegegeven dat Alice zelfs zijn pen vasthield bij tal van boeken die hij schreef.

Op de gedenkplaat die er drie jaar geleden voor haar werd onthuld in Frome, een Engels stadje waar ze woonde, staat ze letterlijk omschreven als de ‘gesel van de Belgische koning Leopold II’. Maar ze heeft wel altijd beklemtoond dat ze het Belgische volk niets verwijt.

“Het waren koning Leopold en een groep van financiers”, zo duidde ze de schuldigen aan toen ze op haar honderdste verjaardag door de BBC geïnterviewd werd. Dat was in 1970, het jaar ook dat ze stierf. Een standbeeld heeft ze voor zover we weten nog nergens gekregen. En er zijn ook nog geen straten of pleinen naar haar vernoemd.

Alice Seeley Harris op 100-jarige leeftijd in 1970.Beeld RV
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234