Maandag 18/10/2021

Alice in Rieks Swarte-land

Firma Rieks Swarte creëert vooral magie in de theatervorm

Over het leven van Lewis Carroll (1832-1898) is niet zo bijster veel geweten. Deze leraar wiskunde, een notoire vrijgezel, leefde erg teruggetrokken en vertoonde naar verluidt pedofiele neigingen, wat hem dezer dagen niet bepaald in dank zou worden afgenomen. Toch bracht zijn fascinatie voor de fantasiewereld waarin kinderen zo graag vertoeven een bescheiden meesterwerk voort, toen hij voor de tienjarige Alice Liddell de meest surrealistische avonturen bedacht in een land onder deze wereld, Alice's Adventures Underground (1862).

Uitgegeven als Alice's Adventures in Wonderland raakte het kinderboek snel bekend en vertaald voor niet-Engelstalige landen, want ook veel volwassenen voelden zich aangesproken door het meisje Alice en haar moedige tocht door de diepten van de menselijke verbeelding. Onder hen waren nogal wat cineasten, want het Wonderland - dat voor het eerst te zien was in de pentekeningen van Carroll zelf - schreeuwt natuurlijk om een visuele, liefst kleurrijke bewerking. Dat leverde intussen onder meer de onvermijdelijke Disney-tekenfilmversie op, maar ook een verfilming in 1933 met onder anderen Cary Grant, Gary Cooper en W.C. Fields, en een verfilming door de Amerikaanse poppenmanipulator Lou Bunin in 1951.

Uit deze (teken)filmversies blijkt telkens weer hoe moeilijk het voor een regisseur is om de wilde bochten in Carrolls verhaal te nemen, en dat is voor de Alice van de Nederlandse theatermaker Rieks Swarte niet anders. Swarte, een vakman als het aankomt op visuele suggestie, krijgt in zijn productie voor de Toneelschuur in Haarlem af te rekenen met de beperkingen van een toneeldecor, en dat is een verrassender conclusie dan je op het eerste gezicht zou denken.

Als regisseur heeft de Nederlander immers heel wat 'speelgoedvoorstellingen' op zijn naam staan, waaronder een vrolijke, bordkartonnen theaterversie van Douglas Sirks melodrama Written on the wind, een sobere bewerking van Dennis Potters televisiescript Heuvels van Blauw en een visueel overrompelende enscenering van Paris dans le vingtième siècle, naar een teruggevonden roman van Jules Verne. Deze laatste productie was vorig jaar te zien in de Monty, Antwerpen, en geldt zeker als een van de betere Swartes tot dusver, want in Alice is het meer dan ooit zoeken naar een beetje diepgang, een goed gespeelde dialoog, ontroering tout court.

Andermaal vergasten Swarte en co het publiek op een zeer speels en grappig vertoon van inventiviteit, en dat levert op de mooiste momenten redelijk uniek theater op. Zoals tijdens de val van het meisje Alice in het konijnenhol, de toegang tot het ongerijmde Wonderland. Bij Swarte wordt die val uitgebeeld door een actrice (Lies Visschedijk) die, staand op een keukentrapje, naar beneden 'valt' tussen omhoog 'zwevende' prullaria, variërend van kookpotten tot speelgoedski's. Zo beschreven lijkt het een letterlijk goedkope scène, maar in de handen van de Firma Rieks Swarte wordt het geloofwaardig, zelfs zeer mooi als tafereel. Of je ziet hoe het trompe l'oeil-effect nog niets aan efficiëntie heeft ingeboet, door Swarte aangewend in de vorm van een wandelgang in sterk verkleinend perspectief, een decor in het decor dat Alice de mogelijkheid biedt om groter of kleiner van gestalte te worden, na het drinken van een sapje uiteraard.

Het zijn enkele scènes uit een visueel ronduit knappe voorstelling, met voorts de Kater en de Hartenkoningin als opgemerkte verschijningen die Carroll vermoedelijk zouden plezieren. Desondanks hebben de acteurs, waaronder Swarte zelf, de handen vol met het verplaatsen van decors en rekwisieten, en zo worden er nogal wat minuten gevuld. De acteurs blijven dan wel 'spelen' dat ze kibbelende acteurs in een voorstelling vol decorwissels zijn, dit soort tongue in cheek is bij Swarte voorspelbaar en wordt zelfs een tikje melig, als er weer 'stilletjes' wordt gefoeterd over het vele werk.

Dat maakt dat je als toeschouwer uiteindelijk tevreden bent wanneer de eigenwijze Alice een deel van het beschilderde decor met één ruk overhoop trekt: tevreden omdat het voor een tijdje mooi is geweest, maar al evenzeer tevreden omdat er van een doorleefde theatervertelling niet echt sprake was. Daarvoor blijft Swarte zich te zeer profileren als een magiër van de vorm, veel meer dan van inhoud. Op zich geen geringe verdienste natuurlijk.(SH)

Voorstellingen op 18 en 19/4 in Brugge, van 27 tot 29/4 in Leuven, op 19/5 in Geel, op 20/5 in Aalst, van 21 tot 23/5 in Gent, van 24 tot 26/5 in Tongeren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234