Donderdag 18/08/2022

'Alhier is aangekomen een Componist en Muzyk-Meester van omtrent 8 Jaaren'

In Brussel begon de kleine Mozart te schrijven aan vier vioolsonates, KV 6-9

de belangrijke reis door de lage landen

Mozart die als kleine jongen aan de hand van zijn vader over de Meir in Antwerpen loopt, de toerist uithangt in Brussel en Leuven of een stukje speelt op het orgel van de Sint-Pieterskerk in Gent. Het klinkt onwezenlijk, en toch heeft hij het allemaal gedaan. Van 1763 tot 1766 nam zijn vader hem samen met de rest van het gezin op sleeptouw voor een reis door West-Europa, die hen ook langs Vlaamse en Brabantse steden voerde.

Brussel

Van onze medewerkster

Sofie Vanden Bossche

De kleine Mozart was amper zeven toen hij vertrok voor wat de langste reis van zijn leven zou worden. Vader Leopold had al langer het nog sluimerende talent van zijn zoon bespeurd, en om hem internationaal te laten doorbreken zat er niets anders op dan het kereltje overal mee naartoe te nemen. Het muzieklandschap van de achttiende eeuw was immers sterk versnipperd. Je kon de regionale stijlen en successen enkel overstijgen als je bereid was te ontdekken wat er leefde in grote cultuurcentra als Parijs, Londen en Wenen en overal indrukken op te doen.

De steden die Mozart bezocht op wat nu Belgisch grondgebied is, waren van een totaal ander kaliber dan Parijs, Londen of Wenen. Het was niet bij ons dat Mozart belangrijke invloeden onderging of meesterstukken componeerde. De plaatsen waar hij een dag of uitzonderlijk een paar weken verbleef, waren eerder tussenstoppen op die grote reis langs de belangrijkste cultuurcentra. Maar dat maakt het niet minder fijn om het wonderkind even te volgen langs de plaatsen die ons zo bekend zijn. Dat we dat kunnen, danken we aan de brieven die zijn vader naar het thuisfront stuurde, en die musicoloog Jos van der Zanden in zijn boek Mozart in de Lage Landen onder de loep neemt.

In oktober 1763 laat de familie Mozart de Duitse gebieden achter zich en komt via Luik aan in Brabant. Hun eerste ervaring met onze contreien is niet zo aangenaam. Leopold Mozart moet in Luik nogal diep in de beurs tasten voor de herstelling van een wiel van de koets, en heeft zich al meteen een oordeel gevormd over het volk bij wie hij is terechtgekomen: "Het meest boosaardige volk ter wereld, vooral tegenover vreemdelingen."

Aangekomen in Brabant overnachten ze in Tienen, volgens sommigen in De Tinnen Schotel, die nu de stedelijke dienst voor cultuur is, maar dat vermeldt Leopold niet in zijn brieven of notitieboekjes.

Als ze aankomen in Leuven begint Leopold zijn slechte humeur kwijt te raken. "We worden er prettig onthaald en behandeld", schrijft hij. Ze logeren er een nacht in de herberg De Wilde Man, op de hoek van de Koralengang en het Margaretaplein, en brengen een bezoekje aan de Sint-Pieterskerk en het stadhuis. Toen al heerste in Leuven de gezellige drukte van een universiteitsstad: "De stad is dichtbevolkt en er is een wereldlijke universiteit, het is er een drukte van jewelste."

De eerste echte bestemming in de lage landen is Brussel. Wolfgang en zijn grote zus Nannerl willen er optreden voor het hof van prins Karl van Lotharingen, een broer van de Oostenrijkse keizer. Hun vader moet nogal lang wachten op een audiëntie, dus blijven ze er een dikke maand. Wolfgang en Nannerl moeten veel oefenen, maar hun ouders nemen ook de tijd om de stad te bezoeken. Ze kijken er hun ogen uit. Ondertussen treden de kinderen hier en daar op, voornamelijk voor hoogwaardigheidsbekleders. Maar het is ook dan dat de kleine Wolfgang Amadeus Mozart zijn belangrijkste wapenfeit in de Zuidelijke Nederlanden verricht. Hij begint te schrijven aan vier vioolsonates, KV 6-9. Op de eerste noteerde zijn vader 'di Wolfgango Mozart, d 14 octobre 1763 in Bruxelles'.

Na het optreden voor prins Karl van Lotharingen gaat de reis verder naar Frankrijk, waar ze onverwachts veel succes oogsten aan het koninklijke hof in Versailles, en daarna naar Engeland, waar ze meer dan een jaar zullen blijven. De internationale pers heeft de kleine Mozart ondertussen al ontdekt en schrijft over het 'musicalis Wonder' dat door Europa reist. "Alhier is aangekomen een Componist en Muzyk-Meester van omtrent 8 Jaaren, die in der daad een Wonder is en nooit voor dezen zyns gelyken gehad heeft", schrijft de Oprechte Saturdagse Haerlemsche Courant van 16 februari 1765 over zijn optredens in Engeland. Dan al is men er zich van bewust dat men met een uitzonderlijk talent te maken heeft. Het zijn de Franse en Engelse delen van de reis die echt van belang zijn voor zijn muzikale ontwikkeling. In het najaar van 1765 bezoekt de familie Mozart twee steden in Vlaanderen en Brabant waar ze nog niet zijn geweest: Gent en Antwerpen.

Als ze Engeland verlaten, weet de gezant van de Oranjes hen te overhalen om op te treden aan het prinselijke hof. De reis naar de Republiek der Verenigde Nederlanden loopt onder andere over Gent en Antwerpen, waar de Mozarts begin september even halt houden. In Gent blijft de familie maar een dag. Ze logeren er in hotel Saint Sebastian op de Kouter, maar de kleine Wolfgang vindt toch nog de tijd om het gloednieuwe orgel te bespelen in de Sint-Pieterskerk. Op 6 september vertrekken ze alweer naar Antwerpen, waar ze iets langer blijven. Terwijl zijn ouders de kunst in de kerken bewonderen, kruipt Wolfgang weer achter een orgel, deze keer dat van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal.

Een paar maanden later zouden ze er weer passeren, als ze terugkomen van de republiek. De reis, die al drie jaar heeft geduurd, zal vanaf nu terug naar huis, naar Salzburg leiden. Van Antwerpen gaat de reis nog over Mechelen en Brussel, waar de Mozarts kant en andere stoffen kopen.

En dan verlaat Wolfgang Amadeus Mozart voorgoed de lage landen. Op de plaatsen die nu tot Vlaanderen behoren, heeft hij contacten gelegd voor zijn Europese netwerk, maar niet de grote muziekmeesters van die tijd ontmoet, en ook maar amper stukken gecomponeerd. De reis is echter van groot belang geweest voor het jonge genie. Terwijl hij tijdens de reis vooral opzien baart met zijn uitmuntende spel zal hij de komende jaren verbluffende composities neerpennen, vol van de invloeden die hij opdeed. En zo kan iedereen die dat wil, geloven dat het werk van de grote Mozart zonder zijn bezoekjes aan Antwerpen, Brussel, Gent, Leuven, Mechelen en Tienen nooit zo mooi had geklonken.

Over dit onderwerp verscheen vorig jaar het boek Mozart in de Lage Landen van Jos van der Zande (Uitgeverij Pimento).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234