Zaterdag 27/02/2021

Algemene vorming op de helling

We moeten af van het idee dat onderwijs enkel 'leuk' moet zijn

Het onderzoek van Jan Swerts en Kurt Monten van de Katholieke Hogeschool Limburg (DM 24/1) legt de vinger op een wonde die eigenlijk al verschillende decennia ettert. De zwakke prestaties op het vlak van geschiedenis, politiek, aardrijkskunde en economie van studenten in de lerarenopleiding zijn ook naar onze bescheiden mening een rechtstreeks gevolg van tekortkomingen binnen het secundair onderwijs. Afgestudeerden uit het aso mogen dan beter scoren dan zij die uit het tso, kso of bso komen - dat is maar normaal - het algemeen beeld is niet zo fraai. Maar er is meer. Natuurlijk speelt een al dan niet stimulerende thuisomgeving, zoals Mieke Van Hecke terecht stelt, een cruciale rol - ik zou zelfs meer zeggen: de sociale omgeving en/of afkomst is ter zake wellicht in grote mate bepalend. En verder kunnen we ons niet van de indruk ontdoen dat er een groeiende maatschappelijke tendens is om ook in het onderwijs vooral de nadruk te leggen op utilitaristische aspecten van de opleiding, inzonderheid op exacte, wetenschappelijke en technische vakken. Jammer genoeg verliezen louter cultuurgerelateerde vakken (en taalvaardigheid?) daardoor vaak aan impact.

Terwijl het uiteraard niet de bedoeling kan zijn om leerlingen vol te proppen met allerlei weetjes, data en feitjes, blijft het zo dat je leerlingen enkel inzicht kunt bijbrengen en hun kritische zin kunt ontwikkelen als er een goede kennisbasis is. Hoe kun je zinvol praten over onze staatsstructuren als je niet enige kennis hebt over de wijze waarop ze tot stand zijn gekomen? Hoe kun je de Joods-Palestijnse kwestie enigszins begrijpen als de wordingsgeschiedenis ervan niet gekend is?

Gaatjesonderwijs

Onder meer degelijk en goed gestructureerd geschiedenisonderwijs - in de brede zin van het woord - biedt daar een geschikte oplossing voor. Maar dan moet het wel geschiedenisonderwijs zijn dat niet bestaat uit het uitdelen van enkele kopietjes over enkele fragmentaire historische thema's uit het verleden en/of het heden, waarbij verbanden met wat voorafging of volgde volstrekt afwezig blijven en waarbij de onderwijspraktijk soms gereduceerd wordt tot het invullen van enkele lege vakjes - het 'gaatjesonderwijs' - onder meer aan de hand van 'opzoekingswerk' op het internet. Onze jongeren zijn overigens veel sterker dan wij in het gebruik van de nieuwe media, alleen is ook daar enige begeleiding op haar plaats. Daar liggen mooie en nog niet geëxploiteerde kansen voor het onderwijs. Goed onderwezen geschiedenis en degelijk begeleid geschiedenisonderwijs bieden structuur: onder meer geschiedenis is een kapstokvak voor tal van andere disciplines.

Hierbij is ook het betere geheugenwerk absoluut niet zinloos. Zeker als het geflankeerd wordt door het regelmatig opnieuw opnemen van de rode draad of van het continuüm dat geschiedenis is of van de essentie en de samenhang van politieke en economische basisbegrippen. Hetzelfde geldt dus voor alle vakken die volgens het verrichte onderzoek problematisch zijn. Geef zes jaar lang geschiedenis, bijvoorbeeld, op een geordende wijze, met de grote lijnen, met de nadruk op de verbanden en de 'logica' van de maatschappelijke evoluties - in het verleden en het heden - en je zult de leerlingen een stevig houvast bieden. Kortom, je zult hen inzicht leren verwerven op grond van zorgvuldig geselecteerde feiten en kennis. Inzicht bereik je immers niet zonder kennis. Zonder het belang van vaardigheden te willen onderschatten, is de slinger in de loop van de laatste jaren misschien te ver doorgeslagen in de richting van het vaardighedenonderwijs, waardoor kennisverwerving meer dan eens in de marge kwam te staan.

Media volgen

Op het vlak van mediageletterdheid kunnen de onderwijsinstellingen de leerlingen ongetwijfeld stimuleren en adviseren om in de huiskring de media beter te volgen. Het onderzoek toont overduidelijk aan dat mediagerichtheid tot positieve resultaten leidt. Hier ligt echter ook een verpletterende verantwoordelijkheid voor de thuisomgeving, zeg maar de ouders. Nooit werd zoveel informatie op de jongeren afgevuurd als vandaag. Zij moeten thuis geholpen worden om daar selectief mee om te gaan. Het volstaat niet om alleen aandacht te hebben voor de examenresultaten van de leerlingen aan het einde van het schooljaar, zij hebben recht op begeleiding in het proces van doeltreffende kennisverwerving via de media. Niet alle verantwoordelijkheid kan of mag afgewenteld worden op het onderwijs, de school kan niet 'voor alles' zorgen. Ouders hebben de permanente plicht om hun kinderen bij te staan, ook in het leerproces. Op dat vlak kan de school enkel zorgen voor stimuli. Misschien moeten ook sommige ouders overtuigd en bijgestaan worden om die verdomde plicht met succes te kunnen vervullen. We willen toch allemaal het beste voor onze kinderen?!

We moeten af van het principe dat onderwijs enkel 'leuk' moet zijn. Jongeren moeten er dag in dag uit van overtuigd worden dat alleen inspanningen en een minimum aan discipline en structuur tot goede leerresultaten kunnen leiden. We moeten ook niet vies zijn van enige encyclopedische kennis, als we er maar voor zorgen dat het onderwijs zich niet beperkt tot pure overdracht en dat het ook aandacht heeft voor het wérken met en het vérwerken van die kennis, het ermee omgaan. En zo men in de lerarenopleiding misschien wel mat meer aandacht zou kunnen besteden aan die algemene kennis, moeten we toch wel beseffen dat kandidaten-leraars in de eerste plaats hun vakgebied goed moeten beheersen en de vereiste pedagogische kwaliteiten moeten kunnen verwerven, onder meer in de stages. Veel tijd voor algemeen vormend onderwijs is er wellicht niet meer - die tijd moet gemaakt worden in alle types van het secundair onderwijs. Daar is het is een bijzonder doeltreffende investering in duurzame kwaliteit.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234