Vrijdag 14/08/2020
In de Vlaamse VRT-reeks 'Eigen Kweek' wordt naar hartenlust een sterk staaltje Westvlaams dialect bovengehaald.Beeld VRT

Ann De Craemer

Algemeen Nederlands in Vlaamse tv-feuilletons? Laat toch zitten

Schrijfster Ann De Craemer heeft een taalblog op deze site. Rode draad: haar fascinatie voor taal. Van spreekwoorden tot verspreking; van kromtaal tot heerlijk helder; van Middelnederlands tot smileys. Vandaag: een reactie op Mia Doornaert, die het betreurt dat 'de gewone Vlaming' geen correct Nederlands spreekt.

Ik werd vanmorgen wakker met deze tweet van collega-auteur en West-Vlaming Maarten Boudry:

"Tante Mia" is Mia Doornaert, die vandaag in een opiniestuk voor De Standaard haar bezorgdheid uit over de toestand van de Nederlandse taal. Zo noemt ze "de vervuiling van het Nederlands door het Engels" schrikbarend. Maar veel bedenkelijker vindt ze het dat "de meerderheid van de Vlaamse politici die zich met onze universiteiten bemoeien, zelf geen correct, laat staan rijkgeschakeerd, Nederlands spreekt. Geheel alarmerend is dat ze daarmee de meerderheid van de Vlamingen weerspiegelen."

Doornaert hoort dagelijks "taalgruwels" als "ondanks dat hij ziek was"; "een vrouw dat" en "een regime die". Correct Nederlands, zegt ze, hoeft niet meer voor de "gewone Vlaming". Doornaert is vooral kwaad op "het West-Vlaams gouvernement" (dat moet in correct Nederlands eigenlijk zijn: het West-VlaamsE gouvernement) omdat de genodigden op de nieuwjaarsreceptie onthaald werden op het motto "Preus lik fjirtig". Doornaert vindt het er "helemaal over" als een publieke overheid zich niet van de officiële taal bedient, en had dus liever "trots als veertig" gehoord. "Preus lik fjirtig," besluit ze haar stuk, "mag ludiek lijken, het is een brug te ver. Ze leidt naar een Vlaanderen zonder taal."

Ann De Craemer.Beeld Eric de Mildt

Nu weet ik niet wat mevrouw Doornaert precies als definitie van taal hanteert, maar ik zie het Nederlands als een huis met meerdere kamers - en dus niet alleen het Nederlands van Mia Doornaert. Er is inderdaad de officiële standaardtaal, maar er zijn ook onze dialecten en de - door velen vermaledijde - tussentaal. Ik vind het net een rijkdom dat een taal verschillende varianten heeft, die je uiteraard het best in de juiste context gebruikt. 'Preus lik fjirtig' vindt Doornaert niet passen in de context van een nieuwjaarsreceptie van een 'gouvernement'.

Ik wel: op een nieuwjaarsreceptie hangt een luchtige sfeer en probeert men een gevoel van verbondenheid te creëren, en "preus lik fjirtig" roept net die verbondenheid op. Het is met die succesvolle slogan dat de provincie West-Vlaanderen sinds 2013 campagne voert om de 'fiere West-Vlaamse identiteit' in de verf te zetten - en als er iets is waarmee West-Vlamingen zich identificeren, dan wel met hun dialect.

Mevrouw Doornaert hoeft evenwel niet bang te zijn: de rest van de communicatie van de provincie West-Vlaanderen verloopt nog altijd in keurig Nederlands. Als op een dag hun toespraken en persberichten in het dialect zouden worden gehouden en geschreven - dan, ja, dán zal ik samen schouder aan schouder met Mia op de barricaden gaan staan. Context, mevrouw Doornaert, context!

Wat context betreft, verliest Doornaert me opnieuw wanneer ze zegt hoe erg het is dat er in Vlaamse tv-feuilletons geen Algemeen Nederlands wordt gesproken. Wel, dat vind ik volstrekt normaal, omdat die feuilletons daarmee 'de meerderheid van de Vlamingen weerspiegelen' en alleen zo geloofwaardig kunnen zijn - en daar streven televisiemakers natuurlijk naar. Ik vermoed niet dat Doornaert fan is van Thuis, maar kunt u zich voorstellen hoe het zou klinken als Eddy geen Gents dialect maar Algemeen Nederlands zou spreken? "Nancy, ik ga nog een Slurfje drinken. Wil jij ervoor zorgen dat de aardappelen gaar zijn als ik weer thuiskom?" Op YouTube is er een geweldig filmpje dat illustreert hoe lachwekkend het is wanneer Frank Bomans in Thuis Standaardnederlands zou spreken:

Spreektaal is geen harnas, mevrouw Doornaert, dus 'de gewone Vlaming' kunt u er écht niet in wringen. Zoals taalkundige Dirk Geeraerts al in 2011 in Ons Erfdeel schreef, heeft de Vlaming een 'zondagse pakmentaliteit' tegenover het Standaardnederlands: "Zoals een zondags pak is de hoogste taalnorm iets waarvan de noodzaak buiten kijf staat, maar je er echt goed in voelen doe je niet."

Dat is al het geval sinds in de jaren zestig in Vlaanderen de reeds in Nederland bestaande standaardtaal als norm werd overgenomen: volgens onderzoek van Geeraerts naar het taalgebruik in Vlaanderen tussen 1950 en 1990 zijn het 'verzorgde bovengewestelijke woordgebruik' in Nederland en Vlaanderen wel naar elkaar toegegroeid, maar echt comfortabel heeft de Vlaming zich bij die 'geïmporteerde' norm nooit gevoeld. De opmars van de tussentaal als informele spreektaal is dus onstuitbaar en onomkeerbaar, en gek vind ik dat niet. Erg? Ook niet. Het is hoogmoed om te denken dat wij de informele spreektaal, die een levend organisme is, onze eigen wetten kunnen opleggen.

Als de Vlaming evenwel níet op zijn achterste poten zou gaan staan wanneer Martine Tanghe op een dag het journaal in tussentaal presenteert (maar dat zal nooit gebeuren), dan zal ik me, opnieuw, samen met u naar de barricaden reppen. Want: context, mevrouw Doornaert, context! Intussen bestudeer ik met aandacht de wonderlijke nieuwe taalvariant die tussentaal heet, en ben ik "preus lik fjirtig" dat straks de tweede reeks van Eigen Kweek zonder ondertitels op televisie komt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234