Zondag 25/10/2020
Jean-Paul MuldersBeeld DM

Schaal van Mulders

Alfred Nobel droomde van literaire erkenning, maar hij schaamde zich voor de romans waaraan hij stiekem schaafde

Jean-Paul Mulders onderzoekt alles wat u bij de hersenkwabben kan grijpen.

In de krant staat dat er misschien leven is op Venus, maar ik lees over een man die op Aarde leven verwoest heeft. Alfred Nobel (1833-1896) ­vergaarde roem en fortuin met ­explosieven. Zijn biografie leest als een avonturenroman uit die prille jaren van de wetenschappen. ­Waaghalzen reisden door het land met ontploffings­olie in flessen. Op een keer vergiste een arbeider zich en ­gebruikte nitro­glycerine om zijn schoenen te poetsen. Als bij wonder gebeurde er niets met het levens­gevaarlijke goedje, dat al bij de minste slag of stoot kan ontploffen.

Nobel ontdekte een manier om de ­gevoeligheid van nitro­glycerine te ­verminderen. Hij liet het opzuigen in een poreuze stof, zoals zaagsel of diatomeeën­aarde. De substantie die zo ontstond, noemde hij dynamiet. Die spring­stof zou hem geen wind­eieren leggen. Hij verwierf huizen in diverse landen en de inkomsten van zijn ­patenten stroomden binnen.

Zijn uitvinding kon dienen om wegen aan te leggen en tunnels te graven, maar zoals vaker gebruikten mensen haar liever om oorlog te voeren. Het trof Nobel pijnlijk toen kranten hem ‘Handelaar des doods’ noemden. Hij kreeg wroeging en ontpopte zich als een weldoener. Met zijn vermogen van 33 miljoen Zweedse kronen (zo’n 220 miljoen euro) werd hij de vader van de Nobel­prijzen. Zijn testament bepaalde dat die moesten gaan naar personen die in het afgelopen jaar aan de mensheid het grootste nut verschaft hadden. Nobel hoopte dat de wereldvrede na dertig jaar een feit zou zijn. We zijn een kleine eeuw later en Donald Trump kreeg onlangs een nominatie.

Het mooiste aan biografieën over grote figuren zijn de kleine dingen die je nooit van ze verwacht zou hebben. Zo droomde Nobel zijn hele leven van literaire erkenning. Maar hij schaamde zich voor de romans waaraan hij stiekem schaafde. Zijn familie liet na zijn dood de hele oplage vernietigen van het enige literaire werk dat van hem was verschenen. De herinnering aan de grote man mocht niet bezoedeld worden door een zwak toneel­stuk.

Behalve gemankeerd schrijver blijkt Alfred ook een eenzaam mens geweest te zijn. ‘Als men op zijn 54ste zo volkomen alleen op de wereld is en een ­betaalde bediende de vriendelijkste is die men ontmoet’, schreef hij, ‘dan komen er verdrietige gedachten. Verdrietiger dan de meesten denken.’

Intiem was wel zijn omgang met zijn Oostenrijkse minnares, de achttien jaar jongere Sofie Hess. Zij leende zijn tandenborstel en hij hield bij wanneer zij menstrueerde. Zijn vrijgevigheid kende geen grenzen. Vaak dartelde de uitvinder door Parijs om een mantel voor haar te ruilen of een jurk op te halen die ze had laten verstellen. Tot zijn teleurstelling kwam hij erachter dat ze al tien jaar lang in het geheim haar hele familie onderhield op zijn kosten. Toch bedeelde hij haar in zijn testament met een lijf­rente.

Aan die verliefde Nobel zal ik denken, als de winnaars van de prijs begin oktober weer bekend­gemaakt worden.

Alfred Nobel – Het verhaal van een man en zijn tijd (Ingrid Carlberg) verscheen zopas bij De Bezige Bij.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234