Maandag 17/05/2021

Fotografie

Alec Soth: "Ik ben de fotografie aan het herontdekken"

Alec Soth.  Beeld Jef Boes
Alec Soth.Beeld Jef Boes

Alec Soth – door velen gezien als de grootste levende Amerikaanse fotograaf – toont in het Antwerpse FOMU zijn vier belangrijkste fotoreeksen. "Ik ben herboren."

Gathered Leaves heet de tentoonstelling, een verwijzing naar een gedicht van Walt Whitman, wiens magnum opus Leaves of Grass een mijlpaal was in de Amerikaanse literatuur. “In deze expo presenteer ik mijn vier grootschalige fotoreeksen over Amerika”, aldus Soth. “Ik heb ook een hoop kleinere projecten gedaan over de hele wereld, maar deze vier liggen me het meest na aan het hart.”

De tentoonstelling start met Sleeping by the Mississippi, het fotoboek waarmee Soth in 2004 – op dat moment een zelfverklaarde “complete nobody” – feestelijk de kunstwereld werd binnengehaald. Hij zag de rivier als een metafoor voor wanderlust en jongensavonturen. Soth wandelt ons door zijn tentoonstelling.

Alec Soth: “Eerst heette Sleeping by the Mississippi anders: From Here to There. Het idee erachter was dat de ene foto gelinkt is aan de volgende. Zo maakte ik bijvoorbeeld een foto van het bed uit de kindertijd van Charles Lindbergh, de Amerikaanse luchtvaartpionier. Ernaast hangt een portret van een kerel die twee vliegtuigjes vastheeft. Zijn naam is toevallig ook Charles. Dat kun je als toeschouwer natuurlijk niet weten. Zulke dingen sluimeren onder het oppervlak.”

“Uiteindelijk heb ik de reeks naar de rivier vernoemd, ook al is die amper zichtbaar in de foto's. De rivier is zo'n krachtige metafoor. Grappig toch: een hoop beelden zijn ergens totaal anders gemaakt, maar door er de titel 'Mississippi' op te plakken, zijn ze in één klap allemaal met elkaar verbonden. Dat is een beetje valsspelen natuurlijk." (lacht)

In je volgende project krijgen we opnieuw een iconische waterpartij: de Niagara Falls.

“Na Sleeping by the Mississippi wilde ik op een gelijkaardige manier werken: het Amerikaanse landschap in beeld brengen, maar aan de hand van andere thema. Mississippi stond symbool voor jongensavonturen, Niagara gaat over passie, liefde, en dood. De Falls, een van Amerika’s belangrijkste toeristische attracties, zijn behalve een populaire bestemming voor huwelijksreizen ook een plek waar veel zelfdodingen gebeuren. Hoop en wanhoop leven er naast elkaar.”

Waarom wilde je die thema's onderzoeken?

“Ik werk altijd uit een sterke persoonlijke motivatie. Ik ben getrouwd met mijn high school sweetheart – nog steeds gelukkig samen trouwens – en ik was toen veel aan het nadenken over hoe passie uiteindelijk onvermijdelijk uitdooft. Niagara Falls was gewoon een vehikel om dat thema te exploreren, ik was niet van plan om zelfmoord te plegen, hoor.”

De reeks is een mix van romantische foto's van de watervallen en mooie portretten van koppeltjes enerzijds, en donkere, tragische beelden anderzijds.

“Ja, Niagara is klein en het is geen al te gelukkige plek. Ik leerde er een jongen kennen wiens job het was om lijken uit de rivier te vissen – hij werd betaald per lichaam. Het maakproces was nogal deprimerend. De écht duistere dingen heb ik eruit gelaten, want het begon te veel over drugs en pure wanhoop te gaan. Ik wilde ruimte laten voor hoop.”

'Two Towels'. Beeld rv Alec Soth
'Two Towels'.Beeld rv Alec Soth

Kun je een voorbeeld geven van een foto die je geschrapt hebt?

“Er is een onderdeel in Niagara dat ik The Penis Project noem. Want Niagara doet ook denken aan Viagra. (lacht) De penis als motief. Ik wilde absoluut een foto van een man die masturbeert, dus huurde ik een kerel in om met zichzelf te spelen in zijn auto. Het was ijskoud, ik stond buiten met mijn gigantische camera door het raam te kijken terwijl hij in de auto bezig is, maar door de koude had hij wat, euh, probleempjes. Ik heb de foto gemaakt, een heel krachtig beeld, maar die hele situatie was er gewoon over.”

“Het roept natuurlijk allerlei ethische vragen op. Ik fotografeer echte plekken en echte mensen, maar ik vorm ze naar het beeld dat ik nodig heb. Dat is natuurlijk problematisch. Mijn werk wordt vaak gezien als documentair, maar dat klopt echt niet. Al zien mijn foto's er realistisch uit, ik flirt met de grens tussen realiteit en fictie.”

In Niagara zit ook een reeks liefdesbrieven die je gefotografeerd hebt. Zijn die brieven echt?

“Absoluut. Het zou nooit in me opkomen om die brieven te vervalsen. De foto van mijn favoriete brief heb ik opgeblazen en in de tentoonstelling gehangen: 'If there was a nice apartment and I had a decent job and you felt happy and thought there could be a nice history together, would you come home?' Een kunstwerk op zich, ik zou het zelf niet beter kunnen verzinnen. Hartverscheurend mooi. Dat is de kracht van taal. Met fotografie kun je zoiets niet doen.”

'Charles, Vasa, Minnesota'. Beeld rv Alec Soth
'Charles, Vasa, Minnesota'.Beeld rv Alec Soth

Na Niagara volgt een totaal andere reeks: Broken Manual.

“De titel heeft verschillende betekenissen, maar een ervan is dat ik brak met alle strategieën die ik ervoor had. Mississippi, Niagara Falls, ik wilde niet gewoon de volgende waterpartij fotograferen. Ik had verandering nodig. Dit project gaat over het verlangen om te vluchten. Dus ging ik kluizenaars fotograferen. In die periode wilde ik in zekere zin zelf ook weglopen.”

Waarvan?

“Van een aantal dingen. Je weet wel: kinderen, de carrière, de hele rimram. Ik noem het al grappend altijd mijn midlifecrisisproject, maar eigenlijk is het dat wel. Toen ik eraan werkte, was ik van plan om zelf een grot te kopen, maar dat idee heb ik uiteindelijk moeten opgegeven. De economie stuikte in elkaar en het werd onmogelijk om aan mijn vrouw te verantwoorden dat het een goed idee was een afgelegen stuk grond met een hoop stenen te kopen." (lacht)

Niagara zit vol wanhoop, tijdens Broken Manual overwoog je om zelf kluizenaar te worden, dat klinkt best duister allemaal.

Songbook is op veel manieren een reactie op Broken Manual. Ik was het beu om naar binnen te kijken, dus richtte ik me naar buiten. Songbook gaat over het idee van de gemeenschap. Het is een veel vrolijker project. En maak je geen zorgen, nu ben ik extatisch. Echt waar, ik ben nooit gelukkiger geweest.

“Weet je, veel mensen ervaren Sleeping by the Mississippi als deprimerend, maar voor mij was het een heel fijne periode. Nu voel ik me weer zo.”

Dus voor je volgende project keer je terug naar de jongensavonturen?

“In zekere zin wel. Maar het grote verschil is dat ik eventjes geen mensen meer wil fotograferen. Ik heb geen zin om bezig te zijn met de ethische issues die daarbij komen kijken. Bovendien ben ik gewoon thuis aan het werk. Ik heb het gevoel dat ik opnieuw leer kijken, Bijvoorbeeld naar hoe het licht nu door het raam op jouw arm valt. Ik ben de fotografie aan het herontdekken, alsof ik herboren ben na mijn midlifecrisis.”

'Impala'. Beeld rv © Alec Soth
'Impala'.Beeld rv © Alec Soth
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234