Dinsdag 30/11/2021

InterviewAlbert Bourla

Albert Bourla, CEO van Pfizer: ‘Zonder ons was er een recessie zoals in de 17de eeuw’

‘Ik hoorde 95 procent doeltreffendheid vallen. Ik kon het niet geloven. Ik dacht dat ik het niet goed gehoord had.' Beeld NYT
‘Ik hoorde 95 procent doeltreffendheid vallen. Ik kon het niet geloven. Ik dacht dat ik het niet goed gehoord had.'Beeld NYT

Als het niet zo cynisch klonk, zou je Albert Bourla (59) de winnaar van de pandemie kunnen noemen. De baas van Pfizer praat over de covidprik, zijn communicatie met Trump en Biden en de miljardendans. ‘Wij zijn de efficiëntste vaccinmachine.’

CEO’s drinken dezer dagen zelden alcohol bij de lunch, zeker als ze in de farmawereld actief zijn. Maar Albert Bourla heeft nooit in het hokje van de typische bedrijfsleider gepast. Terwijl we plaatsnemen vraagt het Pfizer-opperhoofd of ik drink. “Witte wijn”, suggereert hij. “Iets droogs.” Als de ober de opties voor een glas begint door te nemen, onderbreekt hij hem. “Nee, geef ons een fles, alstublieft: we gaan een hele hoop drinken.”

En eerlijk gezegd: Bourla heeft een en ander te vieren. De enige reden waarom we kunnen lunchen in dit drukbezochte Griekse restaurant in Hudson Yards in New York is dat we beiden twee prikken hebben gehad van het vaccin dat zijn bedrijf maakt. Dat vaccin, samen ontwikkeld met het Duitse BioNTech, is het succesvolste ter wereld. Met 95 procent effectiviteit tegen de oorspronkelijke variant van het virus biedt het de grootste bescherming van alle vaccins. Geen enkel westers bedrijf heeft zoveel dosissen geproduceerd: 1,2 miljard tot dusver.

Terwijl we het prachtige uitzicht op de rivier Hudson in ons opnemen, vertelt Bourla over het moment waarop hij op de hoogte werd gebracht van de doorbraak. Hij zat in een Zoom-vergadering met de hoofdjurist van Pfizer en twee statistici. “Ik hoorde 95 procent vallen. Ik kon het niet geloven. Ik dacht dat ik het niet goed gehoord had.”

Een ober komt de bestelling opnemen, en de twee beginnen te praten in hun moedertaal. Bourla, een 59-jarige afkomstig uit Thessaloniki die Engels spreekt met een zwaar Grieks accent, is hier eerder geweest. Estiatorio Milos staat vooral bekend om zijn vis en zeevruchten, die hoog opgestapeld liggen in een enorme koeltoog. Maar Bourla gaat voor de lamskoteletjes, medium rare gebakken.

Teleurgesteld

Ik ken Bourla sinds 2014, toen ik over Amerikaanse farma schreef voor de Financial Times en hij bij Pfizer verantwoordelijk was voor vaccins, kankermedicijnen en consumentenzaken. Hij is sindsdien weinig veranderd, al zijn de rimpels in zijn gezicht wat dieper. Aan zijn linkerhand draagt hij een opvallend grote zegelring met een antieke Griekse helm gegraveerd in een zwarte steen. “Die was van mijn vader. Ik weet niet hoe hij eraan geraakt is, maar hij vond hem mooi. Toen hij stierf, heb ik hem overgenomen.”

Als het vaccin van Pfizer er niet geweest was, dat net zoals dat van Moderna gebruikmaakt van mRNA-technologie, dan was het einde van de pandemie nog een eind verwijderd geweest. Andere bedrijven, zoals AstraZeneca en Johnson & Johnson, gebruikten meer gevestigde technologieën om hun vaccin te ontwikkelen, maar die zijn beduidend minder effectief dan die van Pfizer en Moderna.

“Als mRNA niet gewerkt had, dan hadden we wellicht in een heel andere situatie gezeten”, zegt Bourla. “We zouden veel meer mensen moeten vaccineren om hetzelfde resultaat te bereiken – in veel gevallen 40 tot 50 procent meer.”

Pfizer meldde onlangs dat het verwacht dat de vaccins dit jaar bijna 34 miljard dollar (zo’n 30 miljard euro) zullen opbrengen, zowat 30 procent meer dan het drie maanden geleden voorspelde. Het weerspiegelt de toenemende voorkeur van gezondheidsautoriteiten in de wereld voor mRNA-vaccins, die doeltreffender zijn tegen nieuwe varianten van het virus.

Maar wat een doorslaand succes voor Pfizer had moeten zijn, kreeg een bitter nasmaakje. Het bewuste Zoom-gesprek met de statistici vond plaats op 8 november 2020, een paar uur voor de Amerikaanse tv-netwerken Joe Biden uitriepen tot winnaar van de presidentsverkiezingen. Bondgenoten van Donald Trump maakten gewag van een groot complot tussen de Democratische elite en Pfizer, dat ze ervan beschuldigden het nieuws achtergehouden te hebben tot na de verkiezingen om Trumps kansen op een tweede ambtstermijn te hypothekeren.

Bourla zegt dat hij teleurgesteld was door die heisa, maar niet verrast. Tegen het eind van de campagne, toen Trump het bedrijf ervan beschuldigde te talmen, schreef Bourla een memo aan zijn werknemers om hen op te dragen door te werken “met de snelheid van de wetenschap”. Hij zegt: “Het was niet alleen het vaccin. Mondmaskers werden een statement. Als je er één draagt, moet je wel een Democraat zijn. Draag je er geen, dan ben je een Republikein. Krankzinnig.”

Controverse

Pfizer is vertrouwd met politieke controverse. Toen het bedrijf in 2014 vergeefs probeerde het Britse AstraZeneca te kopen, werd het uitgemaakt voor ‘asset-stripper’. Een daaropvolgende poging om zijn belastingaanslag te verlagen door Allergan in te lijven, de maker van Botox, en zijn hoofdkwartier naar Ierland te verplaatsen werd tenietgedaan door de regering-Obama.

En toen de Financial Times in 2018 aan het licht bracht dat het bedrijf voor de tweede keer dat jaar de prijs van honderd producten had verhoogd, opperde Trump dat het “zich moest schamen” omdat het dat deed “op de kap van de armen”. Bourla zegt dat de pandemie een “forum” biedt aan de sector om aan te tonen dat hij toch niet zo slecht is. Maar hij waarschuwt: “We mogen dat nooit als vanzelfsprekend beschouwen. Het kan heel snel veranderen.”

Koele handdruk tussen Bourla en Joe Biden in Cornwall, juni 2021. De VS-president had kort daarvoor gezegd farmabedrijven te willen dwingen hun Covid-19-patenten op te schorten. Beeld AFP
Koele handdruk tussen Bourla en Joe Biden in Cornwall, juni 2021. De VS-president had kort daarvoor gezegd farmabedrijven te willen dwingen hun Covid-19-patenten op te schorten.Beeld AFP

Ik laat Bourla een paar keer nippen van zijn wijnglas voor ik zijn relatie met Trump aansnijd, die hem “drie keer, of zoiets” opbelde tijdens de campagne. “Ze hadden mijn mobiel nummer. Soms lieten ze vooraf weten dat ze zouden bellen, soms zeiden ze gewoon: ‘De president wil met u praten.’”

Waar hadden ze het over? Hij kiest zorgvuldig zijn woorden. “Hij maakte heel duidelijk dat hij het vaccin voor oktober wilde, voor de verkiezingen – hij zei ‘sneller is beter want mensen gaan sterven’.” Hij benadrukt echter dat Trump hem nooit gepord heeft om de dingen te versnellen. “Hij heeft nooit druk op me gelegd. Nooit. Maar ik wist hoe hard hij het wilde. En ik wist dat het zou komen op het moment dat het klaar was.”

Bourla zegt dat hij gehoopt had het bedrijf te behoeden voor politieke aanvallen door een miljardenaanbod van de Amerikaanse regering om het vaccin te ontwikkelen naast zich neer te leggen. Bij een mislukking had Pfizer, en niet de staat, de kosten gedragen.

Hij zei tegen zijn raad van bestuur dat het bedrijf, als het de race naar het vaccin zou verliezen, meer had om zich zorgen over te maken dan de afschrijving van de kosten. “De wereld zou in een recessie zoals in ver vervlogen tijden terechtkomen, zoals in de 17de eeuw”, zegt hij, een allusie op de grote crisis in West-Europa. “Bij zulke crisissen wordt niet alleen de economie op de proef gesteld. Alles stuikt in elkaar. Hoeveel echtscheidingen zullen er zijn? Hoeveel zelfdodingen? Dus als we 2 miljard dollar verliezen, dan hebben we veel grotere problemen.”

Antivaxers

Ik vraag hem wanneer de pandemie volgens hem voorbij zal zijn. “Voor de ontwikkelde wereld zal het, hopelijk, eind dit jaar voorbij zijn. De enige onbekende factor is dat ze niet genoeg burgers zullen kunnen vaccineren, niet vanwege de beschikbaarheid, maar vanwege twijfel. Er zijn varianten, zoals de deltavariant, die veel makkelijker doorgegeven worden. Het kan slecht evolueren als er ongevaccineerde mensen zijn.”

Vaccintwijfel is een politieke breuklijn in Amerika, waar de vaccinatiegraad in ‘rode’ Republikeinse staten stug laag blijft. Bourla heeft het niet begrepen op Rusland, dat hij ervan beschuldigt online leugens te verspreiden. “We hebben zo vaak de melding van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken gehad: ‘We merken dat Rusland uw bedrijf aanvalt om jullie vaccin in diskrediet te brengen.’” Die complottheorieën “gedijen beter aan, laat ons zeggen, de Republikeinse zijde”.

Als het gaat over individuele antivaxers, is hij behoedzaam. “Het ergste wat je met deze mensen kunt doen – en het gebeurt vaak – is zeggen: ‘Je bent geen man, besef je niet dat je het leven van andere mensen in gevaar brengt?’”, zegt hij. Kun je hen niet overtuigen door vaccinatie bijvoorbeeld te verplichten als voorwaarde om met het vliegtuig te mogen reizen? “Ik heb daar een duidelijke persoonlijke kijk op, maar ik probeer mezelf uit die discussie te houden. Het is niet moeilijk om te zien dat we hier een belang hebben. Hoe meer mensen gevaccineerd worden, hoe meer vaccins we verkopen.”

Hij stopt met praten als het hoofd marketing van het restaurant op ons toe stapt. “Het is dankzij u dat we weer open kunnen”, zegt ze. Ik verwijs naar een recent artikel in de Financial Times over hoe bezoekers van bars in Tel Aviv tegenwoordig toosten met de woorden ‘voor Pfizer, I’chaim’. “Ik heb dat gehoord”, zegt Bourla, glimmend van trots.

De populariteit van Pfizer in Israël is het gevolg van een deal die Bourla sloot met de toenmalige eerste minister Benjamin Netanyahu. Het bedrijf verklaarde zich bereid genoeg vaccins voor de hele bevolking te leveren in ruil voor klinische data over hoe vaccinatie het deed in de echte wereld. Israël is sindsdien een kompas, voor Pfizer én voor volksgezondheidsexperts in de hele wereld. Gegevens van het ministerie voor Volksgezondheid in Israël geven aan dat de effectiviteit van het vaccin met de tijd afneemt, een argument voor een derde ‘boostervaccin’.

Patentenstrijd

Waarom koos hij voor Israël? Het land moest een kleine bevolking hebben, met goede systemen om data te verzamelen, zegt hij. Griekenland was een optie, maar de elektronische registratie van medische gegevens schoot tekort. Hij dacht aan Zweden, maar wilde geen andere Europese landen voor het hoofd stoten.

“Wat heel duidelijk werd, was dat Bibi (Netanyahu, red.) alles onder controle had. Hij wist alles”, zegt Bourla. “Hij belde me dertig keer, vroeg: ‘Wat met jonge mensen? Wat ga je doen aan de Zuid-Afrikaanse variant?’ Ik weet zeker dat hij het deed voor zijn mensen, maar ik weet ook zeker dat hij dacht: ‘Dit kan me politiek helpen’”. Het bleek een verkeerde inschatting, suggereer ik, aangezien Netanyahu later de macht verloor. “Misschien”, zegt hij. “Maar hij deed het heel goed.”

Het hoofdgerecht is gearriveerd. Bourla werpt zich enthousiast op zijn lamskoteletten. Ik merk op dat de prijzen vele keren hoger zijn dan je voor hetzelfde eten in Thessaloniki betaalt. Hoge prijzen, vooral in de VS, zijn ook de achilleshiel van Big Pharma. De industrie krijgt met regelmaat kritiek omdat ze de producten te duur maakt en met patenten zwaait om goedkope alternatieven de weg te versperren.

Toen Bourla zich deze zomer op de G7 in Cornwall bij Biden voegde, was de openlijke kameraadschappelijkheid tussen beiden misschien wat bedrieglijk: een paar weken eerder had de president nog gezegd dat hij initiatieven zou steunen om grote farmabedrijven te dwingen hun Covid-19-patenten op te schorten. Bourla, die tegen die demarche lobbyde, kan zich niet vinden in wat hij een “louter politieke” beslissing noemt – een poging van Biden om onder de internationale kritiek uit te komen dat de VS niet genoeg vaccins deelden.

Hij benadrukt dat een gebrek aan ingrediënten, en niet de patenten, aan de basis ligt van bevoorradingsproblemen. Pfizer is volgens hem “de meest efficiënte machine om ruwe materialen om te zetten in dosissen”. Als de patenten inderdaad opgeschort worden, dan voorspelt Bourla dat de materialen “opgeslagen zullen liggen in depots in Zuid-Afrika of India of China”, waar technici “de hoop koesteren dat ze de code kunnen kraken om een eigen vaccin te maken”.

Wat de prijzen voor geneesmiddelen betreft, is hij bereid een akkoord te maken met de politiek, zolang de besparing gebruikt wordt om de factuur voor patiënten te verlagen en niet dient om het staatsgezondheidsstelsel te financieren. “We willen met iedereen deals sluiten”, zegt hij, ook met progressieve Democraten zoals Elizabeth Warren, Bernie Sanders en Alexandria Ocasio-Cortez. “Het probleem is dat velen gewoon de farma-industrie willen raken, en dan verdwijnt het geld in het grote zwarte gat van de federale begroting. Daartegen zullen we ons verzetten.”

Bourla’s race naar de top begon dertig jaar geleden, toen hij ging werken voor de afdeling dierengeneeskunde in Griekenland. Hij was veterinair onderzoeker aan de Aristoteles-universiteit in Thessaloniki, waar hij een doctoraat behaalde over in-vitrofertilisatie bij schapen en geiten. Hij werd geheadhunt door Pfizer en aanvaardde de baan in afwachting van een vacature voor een permanente benoeming aan de universiteit. Maar hij bleef dus bij het bedrijf, en kwam zo onder meer terecht in Athene, Warschau, Brussel, Parijs en New York.

Vuurpeloton

Sinds hij in 2019 CEO werd, heeft Bourla het bedrijf geleidelijk getransformeerd, onder meer door de afdeling Consumer Health af te splitsen, alsook een afdeling die oudere geneesmiddelen maakte waarvan het patent verlopen was. Nu staat of valt het succes van de medicijnenproducent met de mate waarin hij erin slaagt nieuwe behandelingen voor ernstige ziekten te bedenken, een riskante strategie gezien het hobbelige parcours van de Research and Development-labs van Big Pharma. “Groter risico, grotere beloning, dat is duidelijk”, zegt Bourla. “Maar als ik het gevoel had dat R&D tekortschoot, dan had ik die gok niet gewaagd. Ik ben niet suïcidaal.”

We bestellen beiden espresso. Ik raak een persoonlijk onderwerp aan. Naarmate Bourla belangrijker werd op het wereldtoneel, is hij opener geworden over iets waar hij het vroeger zelden over had: hij is de zoon van overlevenden van de Holocaust. “Ik heb daar nooit veel over verteld”, zegt hij. “Zelfs mijn dichtste vrienden wisten er weinig over.”

Toen zijn vader uit zijn schuilplaats in Athene kwam aan het eind van de oorlog in 1945, vernam hij dat zijn ouders en twee van zijn drie broers en zussen bij de tienduizenden sefardische Joden uit Thessaloniki waren die waren omgekomen. Volgens sommige schattingen waren er slechts 2.000 overlevenden op een populatie van 55.000. Bourla’s vader leerde zijn moeder kennen, die ternauwernood ontsnapt was aan een vuurpeloton. Ze was gevangengenomen en overleefde alleen omdat haar christelijke schoonbroer “al zijn geld aan omkoping spendeerde”.

Bourla zegt dat dat zijn moeders verhaal is, niet het zijne. “Ik wil niet dat het folklore wordt omdat het inspiratie kan bieden of niet. Maar zij was degene die gearresteerd werd, zij werd op haar 17de, 18de seksueel en fysiek misbruikt.” Anders dan veel andere overlevenden praatten verwanten van Bourla tijdens familiefeesten wel over hun ervaringen. “Ze spraken nooit met rancune. Als je de Italiaanse film La vita è bella hebt gezien: zo was het. Het was een gruwelverhaal, maar met humor verteld.”

Zijn moeder zette haar vreselijke ervaringen om in iets wat dicht bij hoop kwam. “‘Het leven is een mirakel’, zei ze me. ‘Ik stond voor een vuurpeloton, het was een kwestie van seconden voor ze de trekker zouden overhalen, en ik heb het overleefd. En kijk nu naar me. Niets is onmogelijk. Je kunt alles doen wat je maar wilt.’” Zijn vader was niet zo zeker. “Wat ik van mijn vader heb geleerd, is goed kijken naar wat fout kan gaan.”

© Financial Times

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234