Woensdag 16/10/2019

Verenigde Staten

Alaska 150 jaar in bezit van de VS: dit is het verhaal van de beste deal die Amerika ooit sloot

Een gebergte in Alaska. De Amerikanen zagen aanvankelijk weinig heil in het onherbergzame gebied. Beeld Thinkstock

Exact 150 jaar geleden, op 30 maart 1867, deed tsaar Alexander II met één pennentrek en voor een habbekrats afstand van Alaska. 7,2 miljoen dollar: zoveel kreeg Rusland voor het gebied dat vandaag een van de rijkste Amerikaanse staten is.

Die som - omgerekend naar de huidige economische waarde zo'n 113 miljoen dollar of 0,4 procent van de huidige staatsbegroting - maakte een einde aan de expansie van het Russische Rijk aan de overzijde van de Beringzee. Een odyssee die op dat moment al 125 jaar duurde. Op het hoogtepunt strekte het rijk zich zelfs uit tot in Fort Ross, Californië.

Hedendaagse Russische leiders zullen het zich wellicht al vaak beklaagd hebben. Vandaag is Alaska immers een van de rijkste Amerikaanse staten. Onder andere dankzij de overvloed aan natuurlijke bronnen - petroleum, goud en vis - maar ook door de strategische locatie als poort naar Rusland en het noordpoolgebied.

Wat zette het Russische Keizerrijk ertoe aan om zich terug te trekken uit zijn Amerikaanse kolonie? Dit is het fascinerende verhaal van de verkoop van Russisch-Amerika.

Expansiedrang

De expansiedrang die de Russen naar Alaska - en uiteindelijk ook Californië - dreef, begon in de zestiende eeuw, toen het land slechts een fractie bedroeg van het huidige territorium. In 1581 veroverde Rusland een Siberisch gebied dat onder controle was van een kleinzoon van Genghis Khan. Die overwinning opende de weg naar Siberië, en zestig jaar later hadden de Russen de Stille Oceaan bereikt.

De Russische opmars was vooral gedreven door de lucratieve bonthandel, de wens om het Russisch-orthodoxe geloof te verspreiden en de inlijving van extra belastingbetalers en inkomsten voor het rijk. In de 18de eeuw wou tsaar Peter De Grote nog verder gaan, en werd de Siberische stad Okhotsk de uitvalsbasis voor twee expedities. In 1741 stak Vitus Bering met succes het noordelijke deel van de Stille Oceaan over, dat nu zijn naam draagt.

Hoewel de expeditie rampzalig was voor Bering zelf - hij overleed aan scheurbuik nadat hij op de terugweg schipbreuk leidde - was het een ongelooflijk succes voor Rusland, dat het gebied maar al te graag inpalmde omwille van de rijkdom aan wild. 'Russkaja Amerika' werd gesticht, met uitlopers tot in het huidige Californië.

Krap bij kas

Maar ondanks de overvloed aan voedings- en inkomstenbronnen begonnen de Russen zich medio 19de eeuw ernstig af te vragen of het wel wenselijk was de kolonie in Alaska te behouden. 

De enorme afstand tot Sint-Petersburg, toen de hoofdstad van het Russische Rijk, liet geen efficiënte communicatie toe met het achthonderdtal Russen in Alaska. Bovendien was er geen landbouw van enige betekenis mogelijk, en was de populatie zee-otters inmiddels gedecimeerd. Tot slot zat Rusland krap bij kas door de oorlogskosten in de Krim.

Opslagtanks voor olie in Valdez, Alaska. Beeld REUTERS

Rusland wou het gebied dus maar al te graag kwijt, maar in de Verenigde Staten heerste scepsis over de aankoop. Velen zagen het nut niet van het woeste, ontoegankelijke gebied. 

Het was uiteindelijk vooral de vrees dat de Engelsen zich op hun grondgebied zouden proberen te vestigen, die de Amerikanen deed beslissen Alaska te kopen. Bovendien waren ook de Verenigde Staten op dat moment in expansiemodus, en werd gedacht dat de acquisitie van Alaska hun macht in het Pacifische gebied zou vergroten.

Donald Trump

De verkoopprijs werd vastgelegd op 4,74 dollar per vierkante kilometer. Het bleek een koopje. Voor 7,2 miljoen dollar verwierven de Amerikanen 1.718.000 vierkante kilometer ongerepte wildernis. In de loop der jaren werden in Alaska voor honderden miljarden dollars walvisolie, pels, koper, goud, hout, vis, platina, zink, lood en petroleum geproduceerd. 

De staat speelt ook een sleutelrol in de Amerikaanse defensie, met militaire basissen in Anchorage en Fairbanks. En het is de enige toegang van het land naar het noordpoolgebied, waarmee het zich verzekert van de exploratie (en opbrengsten) van de talrijke natuurlijke bronnen in het gebied.

En hoewel het er rond de eeuwwisseling op leek dat de oliebronnen snel uitgeput zouden zijn, borrelt er nu meer olie dan ooit dankzij nieuw ontdekte bronnen. Huidig president Donald Trump wil die maximaal te gelde maken, door alle belemmeringen voor verdere boringen in het noordpoolgebied op te heffen.

Een olieboorplatform in Alaska. Beeld rv © Greenpeace / Tim Aubry
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234