Dinsdag 13/04/2021

Alan Bates was de stille charismatische vernieuwer

Overleden Bates bleef Shakespeare zijn hele carrière trouw

Londen

The Independent

Alan Strahan

De zaterdag op 69-jarige leeftijd overleden Alan Bates gold als de stille man van zijn generatie Britse film- en toneelacteurs. Bates was nochtans charismatisch genoeg en bovendien beschikte hij over komische kwaliteiten, wat wel eens over het hoofd gezien werd. Zijn rol in Clive Donners Nothing but the Best mag zonder twijfel tot de komische hoogtepunten van de Britse filmgeschiedenis gerekend worden. Toch zal hij vooral in de herinnering voortleven door zijn dramatischer rollen in John Osbornes toneelstuk A Patriot for Me en in films als Far from the Madding Crowd, Zorba de Griek en The Go-Between.

Bates werd geboren in Derbyshire en aan die streek bleef hij de rest van zijn leven gehecht. Zo regisseerde hij in 1976 nog Tsjechovs De meeuw bij de lancering van een nieuwe theaterzaal in Derby. Tijdens zijn middelbareschoolperiode in Belper ontdekte Bates Shakespeare. Gedurende zijn carrière zou zijn bewondering voor het genie uit Stratford alleen maar groter worden. Samen met acteurs als Albert Finney, Tom Courtenay en Kenneth Haigh werd Bates ontdekt door een nieuwe generatie van theatermakers. Het bewandelen van de traditionele paden stond niet op hun programma. Vrij snel werd Bates geëngageerd door George Devine voor een nieuw gezelschap dat verbonden was aan het Royal Court Theatre, The English Company. Het was een gezelschap dat de kloof wilde overbruggen tussen de vooroorlogse generatie, de gezelschappen van John Gielgud en Michel Saint-Denis, en de jongere garde die talenten als George Devine, Peggy Ashcroft en Rachel Kempson in haar rangen telde. Tijdens zijn verblijf bij The English Company acteerde Bates in stukken van Angus Wilson (The Mulberry Bush), Arthur Miller (The Crucible) en John Osborne (Look Back in Anger). In 1956 debuteerde Bates met dit laatste stuk in New York op Broadway. Het stuk dat door het monstre sacré David Merrick werd geregisseerd, inspireerde de critici tot ronduit euforische kritieken. Eenmaal terug in Londen schitterde Bates opnieuw, deze keer in Eugene O'Neills Long Day's Journey into Night.

Na zijn rol van Mick in Harold Pinters The Caretaker (1961) besloot Bates om zich in New York te vestigen.

Een jaar eerder had hij zijn debuut als filmacteur gemaakt in The Entertainer van Tony Richardson. Met een rol in Zorba de Griek (1964) forceerde Bates zijn internationale doorbraak, die resulteerde in rollen in Georgy Girl (1964), The Fixer (1968), waarvoor hij een Oscar-nominatie kreeg, King of Hearts (1967) en een van de populairste Britse films uit de jaren zestig, Far from the Madding Crowd (1967) . Na Women in Love, naar de roman van D.H. Lawrence (1968), raakte Bates ook bekend bij het grote publiek. De scène waarin hij naakt met Olivier Reed worstelde, bleek een voltreffer te zijn.

Ondanks zijn succesvolle filmcarrière bleef Bates het theater trouw. Getuige daarvan zijn de rollen in stukken als, alweer, Osbornes A Patriot for Me (1983) en Strindbergs The Dance of Death (1985).

Na een ontgoochelende Shakespeare-vertolking in The Taming of the Shrew (1974) verscheen hij in 1999 weer op de planken van The Royal Shakespeare Company voor de vertolking van Antony in Antony and Cleopatra, aan de zijde van Frances de la Tour. Vanwege de expliciete seksscènes zou dit een productie worden die de haat van behoorlijk wat toeschouwers opwekte.

Dat zelfs iemand als Bates niet onfeilbaar was, bewees hij jammer genoeg met zijn beroerde filmrol in The Rose (1979) aan de zijde van rockdiva Bette Midler. En Michael Winners remake van The Wicked Lady (1984) werd een waar dieptepunt in zijn carrière. Ook in zijn privé-leven ging het Bates niet steeds voor de wind. In korte tijd moest hij het overlijden van een van zijn tweelingszoons en van zijn vrouw verwerken.

Gelukkig keerde het tij en kan zijn rol in Robert Altmans Gosford Park (2002) tot zijn betere prestaties gerekend worden. En ook op de planken kon hij in de nadagen van zijn carrière nog enkele successen meepikken . Met Yasmina Reza's The Unexpected Man (2001) wist hij het New Yorkse publiek opnieuw te bekoren.

Behalve zijn theater- en filmrollen verdienen ook Bates' televisieoptredens vermeld te worden.

Zijn opmerkelijkste tv-optreden maakte hij ongetwijfeld in John Schlesingers An Englishman Abroad, waarin hij de naar de Sovjet-Unie overgelopen spion Guy Burgess speelt. Zijn Burgess heeft nog het meest weg van een verloederde engel van Botticelli. We zullen ons Bates blijven herinneren als de Guy Burgess die met zijn gestreepte pak en bolhoed door de straten van Moskou loopt. Uiteraard met de muziek die daarbij hoort: Gilbert en Sullivans 'To Be an Englishman'.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234