Zaterdag 16/10/2021

Alain Platel veroorzaakt ophef met superbe 'C(h)oeurs'

Alain Platel heeft zichzelf nog maar eens overtroffen met C(h)oeurs, een productie die hij in opdracht van Gerard Mortier maakte in Madrid. Met tien dansers, een koor van 72 man en een live orkest kruipt hij heel diep in hoofden en harten. Behalve dan in die van uiterst conservatieve Madrilenen.

Het was een zaal met zestienhonderd toeschouwers die een veelvoud van de normale prijs hadden betaald voor hun zitje, een traditie in het Teatro Real, de opera van Madrid, een vorm van mecenaat. Al na een kwartier vertrekken de eerste mensen. Niet bescheiden en discreet, maar ostentatief. Gaandeweg zijn er nog die dat voorbeeld volgen. Op een bepaald moment begint er iemand op het balkon lawaai te maken, gestamp met voeten, of zoiets, niet één maar meerdere keren. Dat oogst her en der wat bijval, en meer nog protest van volk dat wél voelt dat er iets bijzonders aan het gebeuren is op die scène. Bij het groeten stormt een deel van de Madrilenen de zaal uit, de rest bravoot, klapt, allerlei mensen veren recht.

Negatieve reacties van dit publiek, hoe storend ook, bewijzen tegelijk de kracht van deze productie. Hier geen brave esthetiek, maar slimme subversie. Hier geen voorzichtige inhoud, maar dappere stellingname ('fascism is simplicity, racism is simplicity' klinkt lastig in een land waar Franco nog niet zo lang geleden regeerde). Hier geen keurige plaatjes bij de muziek, maar een gebeurtenis waar de muziek deel van uitmaakt. En dat is voor de oerconservatieven in dit operahuis allerlei bruggen te ver.

C(h)oeurs zit heftig verankerd in de wereld van vandaag, en overstijgt tegelijk elke anekdotiek. C(h)oeurs zoekt, bevraagt, legt vingers op wonden en geeft voorzetten. En dat met een immense emotionele impact. Alsof je vast bent komen te zitten in het moment vlak voor het huilen. Voor mij toch. Het was met kippenvel, letterlijk, dat almaar bleef terugkomen. En met een hoofd dat in beweging bleef, nog lang nadat de deuren van de schouwburg achter mij waren dichtgeklapt. C(h)oeurs is kunst op het scherp van elke snee, kunst waarvoor zes sterren zouden moeten worden uitgevonden.

Hoe krijgt Alain Platel dat voor mekaar? Om te beginnen door ervoor te zorgen dat één plus één plus één veel meer is dan drie: live muziek en zang en dans haken heerlijk ineen, tillen mekaar op. En alle drie zijn ze bijzonder, in visie en uitvoering. Alleen al de beginscène. Eén danser in een immens leeg decor. Een houten vloer, achteraan trappen, rondom rond een soort lamellen in doorzichtig plastic, zoals je dat vindt in supermarkten om koelruimtes af te sluiten. De man staat met zijn rug naar de zaal. Het hoofd zo ver voorovergebogen dat je 't niet kan zien. Hij draagt een jurk, de mouwen hangen doelloos naast zijn lijf. Onwerkelijk traag trekt hij die uit, daaronder is hij naakt.

En dan: muziek. Wagner. De mannen van het koor zingen. Alsof je middenin de Niagara Falls staat. Het overspoelt. Ijskoud krijg je 't ervan, en diep warm, tegelijk. Zo onwerkelijk klein en broos voelt die ene mens temidden van dat prachtige geweld. 'I am nothing', zo wordt het gezegd. De andere performers komen ook op, druppelsgewijs. Onderbroek in de mond, het lijf wat doelloos in bochten wringend. Weekdieren die verloren zijn gezwommen. En dan moet het nog beginnen.

Schilderijen

Wat volgt zijn adembenemend mooie scènes: solo's, duetten, groepsmomenten. Grote bewegingen, kleine choreografieën met alleen maar handen. De hele tijd fantastisch gedanst, fascinerend om zien. Bovendien blijkt het koor al gauw veel meer te zijn dan volk voor op de achtergrond. Deze zangers tonen zich. Het zijn mensen zoals we ze kennen van op straat, in alle maten en gewichten. Ze zingen tot je niet meer weet waar kruipen, maar ze bewegen ook. Met de dansers mee. Heerlijk in hun onvolmaaktheid.

En ze kiezen, spreken zich uit. "Al wie gelooft dat liefde voor altijd is, zet een stap naar voor." "Al wie de liefde zou kunnen vinden in deze groep, kom naar het midden." Ze schrijven het woord op dat voor hen het belangrijkst is. Ze noemen hun namen. En zo worden zij individuen.

Opeens zijn ze ook weer het volk. De massa die eng is, soms, en bedreigend. De massa die wonderlijk wordt als individuen zich verenigen. Je associeert allerlei scènes met beelden die je kent uit het nieuws. Als ze collectief met hun schoen gooien, bijvoorbeeld, als ze onderdrukt worden door instituties van allerlei slag, als ze slachtoffer zijn van geweld. Alain Platel maakt beelden uit de wereld tot schilderijen. Hij verwijst naar wat we kennen om te raken aan het wezen van de dingen. En dat is verbluffend en ontroerend.

Op het einde liggen alle mensen neer, in hoopjes. Platgeslagen, kapot. En dan danst een duo het tederste duet dat je je kan inbeelden. Tastend en voelend proberen ze mekaar te dragen, om de beurt. Nadien gaan alle handen van alle performers de lucht in, de handpalmen rood. Later komen ze overeind, zetten zich, her en der verspreid. De dansers kleden zich uit. Sommige koorleden volgen hun voorbeeld. Half gekleed of naakt bestijgen ze de trappen. Met hun laatste krachten. De rest zit en kijkt. De rode handen die je associeerde met bloed, dood en verderf, gaan nu open en dicht, op het ritme van de muziek, en worden zo kloppende harten. Misschien moeten we op die manier in het leven proberen te staan: kwetsbaar, open, bereid om te blijven denken en voelen, altijd weer de hand reikend, mekaar vasthoudend. Misschien is er ondanks alles toch nog hoop.

C(h)oeurs laat je niet alleen diep getroffen en gehavend achter, maar ook geïnspireerd. Wat een krachttoer van Alain Platel, de dansers, het koor, het orkest onder leiding van Marc Piollet en al de rest. Als u dit jaar één productie wil gaan bekijken, dan moet het deze zijn.

C(h)oeurs speelt van 13 tot en met 15 juni in het Concertgebouw van Brugge, www.lesballetscdelab.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234