Woensdag 23/10/2019

Alain Destexhe, senator

'Je moet niet de illusie koesteren dat de ondernemingen Walloni� gaan redden zonder politieke omwenteling. Op dit moment wordt elk mooi project dat zich aandient kapotgemaakt door enge politieke belangen'

'We hebben nood aan een revolutie'

'Wat me treft in Wallonië is de wanhoop. Er heerst een soort fatalisme. Veel jongeren beseffen niet meer dat het leven rijker en mooier kan zijn.' Op een moment dat de Waalse regering een batterij maatregelen klaar heeft om de Waalse economie een nieuw elan te geven, legt MR-senator Alain Destexhe de vinger op een zere plek: de PS blokkeert elke modernisering. 'De Walen zijn niet het probleem. Het probleem is de politiek die gevoerd wordt in Wallonië.'

Gorik Van Holen / Foto Tim Dirven

Alain Destexhe is een buitenbeentje in de Waalse politiek. Als gewezen secretaris-generaal van Artsen zonder Grenzen werd hij in 1995 senator voor de Franstalige liberalen. Destexhe neemt geen blad voor de mond, ook niet als zijn opvattingen zijn eigen partij in verlegenheid brengen. Zo schreef hij begin dit jaar een boekje waarin hij een uiterst negatief beeld schetst van de Waalse economie. Wallonie, la vérité des chiffres bezorgde hem niet alleen het etiket van nestbevuiler die de Vlamingen naar de mond praat, maar zette ook bij de MR kwaad bloed. Zijn partij had in het Waals Gewest immers net vijf jaar van regeringsdeelname achter de rug, met de eigen Serge Kubla als minister van Economie. Maar vorige week mocht Destexhe samen met voorzitter Didier Reynders en diezelfde Kubla een nieuw boekje presenteren, deze keer geschreven door de studiedienst van de MR: L'Economie wallonne en question. Dat neemt het discours van Destexhe goeddeels over.

Uw partij geeft u gelijk. Dat moet voldoening geven.

Alain Destexhe: "Ik ben tevreden dat de MR mijn analyse en mijn voorstellen heeft overgenomen. Maar het allerbelangrijkste is dat het debat is gevoerd. Het is niet langer een taboe om te zeggen dat het niet goed gaat met Wallonië. Zes maanden geleden was dat onmogelijk. Het ging goed met Wallonië, het tegendeel beweren was verboden. Nu kondigt Di Rupo zelf een Marshallplan aan. Het discours is radicaal veranderd. Dat is goed. Je moet de dingen durven te zeggen zoals ze zijn, anders wreekt de waarheid zich."

Het beeld dat u schetst van de Waalse economie is wel erg pessimistisch.

"Spijtig, maar het is zo. Pas op, ik ben er absoluut van overtuigd dat het anders kan. De neergang van Wallonië is geen onherroepelijke lotsbestemming. Er zijn genoeg regio's in Europa die bewezen hebben dat een succesvol herstelbeleid mogelijk is: Ierland, Wales, sommige delen van Spanje... Er zijn radicale hervormingen nodig in Wallonië. We kunnen ons niet langer tevreden stellen met beperkte hervormingen of maatregeltjes. Maar ik betwijfel of de politieke wil er is"

Wat zijn de voornaamste problemen van Wallonië?

"Eerst en vooral is er het overdreven gewicht van de publieke sector. Het overheidsapparaat is veel te log. Je hebt het Waals Gewest, de Franse Gemeenschap, vijf provincies, vijf maatschappijen voor openbaar vervoer, negen kabeldistributiematschappijen, talloze intercommunales... Die structuur is een obstakel voor de economische ontwikkeling. Een investeerder of een ondernemer heeft gewoon geen zin om naar Wallonië te komen. Zonder het onderwijs of de non-profit mee te tellen, heeft Wallonië één ambtenaar voor vijf jobs in de privé. In Vlaanderen is dat één op de tien. Spijtig genoeg betekent dat niet dat de Waalse administratie dubbel zo efficiënt werkt.

"Het tweede grote probleem is de falende arbeidsmarkt. De werkloosheidscijfers voor augustus stevenen af op een absoluut record in onze geschiedenis. Nooit waren zoveel mensen werkloos."

Vandaar dat uw partij een brochure uitgeeft met een resem voorstellen om Wallonië erbovenop te helpen. Wat is het recept?

"We moeten de publieke sector tot normale proporties herleiden. Neem het onderwijs. Vlaanderen krijgt goede punten in Europese studies, Wallonië bungelt achteraan. Maar het is niet zo dat het Waalse onderwijs minder middelen heeft. Het is niet dat alle Walen stom zijn, daar kan het niet aan liggen. Het systeem moet gemoderniseerd worden.

"De tweede, grote reeks maatregelen moet het ondernemingsklimaat verbeteren. Als iemand zin heeft om te investeren, mag dat niet afgeremd worden door allerlei administratieve, sociale, politieke en fiscale beslommeringen. Ondernemers zijn bang om te investeren of om een zaak op te zetten. De administratie wordt als vijandig ervaren, de regelgeving is veel te complex. Met 250.000 euro koopt een Waal liever een huis dan dat hij investeert in een zaak."

Deze week presenteert Di Rupo zijn langverwachte Marshallplan. Als dat geen goed nieuws is.

"Het hangt er maar van af wat erin staat. Er zijn al talloze plannen aangekondigd. Maar die missen visie. De regio's in Europa die er wel bovenop gekomen zijn, hadden één ding gemeen: een langetermijnvisie. Hier beperkt men zich tot losse maatregeltjes.

"Het is om te beginnen al compleet belachelijk om over een Marshallplan te spreken. Als om het even wie die term in de mond zou nemen zou iedereen hem in het gezicht uitlachen. Maar van Di Rupo wordt het gepikt."

Uitlachen?

"Het Marshallplan was een groot herstelplan voor het vernielde Europa na de Tweede Wereldoorlog, met geld dat van elders kwam. Maar het geld voor het economisch herstel zal deze keer niet uit Vlaanderen of Europa komen, laat staan uit de VS. Als Wallonië niet zelf de middelen vindt, blijft het probleem bestaan.

"Bovendien: Di Rupo moet kiezen tussen het belang van Wallonië en het belang van de PS. Als hij een echte staatsman is, kiest hij voor het economisch herstel. Maar dat heeft een prijs: de explosie van de PS-staat. Het betekent het einde van het politieke cliëntelisme, een verandering van de vakbondscultuur en het einde van het sous-régionalisme - elk regiootje dat zijn eigen ding doet. In elk land waar de werkloosheid toeneemt, verliezen de regerende partijen de verkiezingen. Bij ons is het omgekeerd. In Luik en Charleroi, waar de werkloosheid het grootst is, staat de PS het sterkst. Dat betekent dat de PS er geen electoraal belang bij heeft om Wallonië te moderniseren. De doorsnee-Waal moet er zich van bewust worden dat de PS-staat de modernisering van onze regio blokkeert."

Wat is het probleem met de PS? Ook in Vlaanderen is er een socialistische partij.

"Het verschil tussen de SP.A en de PS is enorm. Het is niet omdat ze zich allebei socialistisch noemen dat de partijen op elkaar lijken. Ik heb dat duidelijk gemerkt toen Vandenbroucke minister van Sociale zaken was. Herinner u de discussie over de activering van werklozen. De PS stond alleen in dat debat, lijnrecht tegenover de VLD, de MR en de SP.A. Voor mij is de SP.A een veel modernere partij, die aansluit bij Schröder in Duitsland, Zapatero in Spanje of Blair in Engeland. De PS lijkt meer op de oude PS in Frankrijk: een heel archaïsche partij.

"Om de problemen van Wallonië aan te pakken, moet je raken aan het hart van de macht van de PS. Neem de publieke sector. In al die overheidsorganisaties zijn er postjes te verdelen. In Henegouwen alleen heb je meer dan 1.000 bestuursmandaten in intercommunales. Meer dan de helft is ingevuld door socialisten. Dat zijn 500 mensen die een rechtstreeks belang hebben bij het instandhouden van het systeem. Op het vlak van de arbeidsmarkt is het probleem de hechte band tussen de socialistische vakbond FGTB en de PS. De voorzitter van de vakbond zetelt in het directiecomité van de PS. Nergens ter wereld zie je dat nog. Heel die vakbondscultuur speelt Wallonië parten. Een voorbeeld. De grootste Amerikaanse investering in Wallonië is Caterpillar. Dat bedrijf heeft een dag plat gelegen door een staking tegen de oorlog in Irak. Wat heeft het werk bij Caterpillar in godsnaam te maken met de oorlog in Irak? Ik denk niet dat ze daar in de hoofdzetel in de VS erg enthousiast over waren."

U moet toch toegeven dat ook de PS de afgelopen jaren een modernere partij is geworden?

"De look is veranderd: het imago en de manier van communiceren. Voor mij is Di Rupo een en al marketing en imago. Op dat vlak doet niemand het beter. Maar in de feiten is er niets veranderd. De PS houdt Wallonië nog altijd in zijn greep. Cosmetica is het, niets meer. "

En die vaststelling voedt uw scepticisme over de aangekondigde hervormingen?

"Heel het sociale en economische leven draait rond de PS. De ene keer is de PS aan de macht met de MR, de andere keer met het cdH. Maar de PS is er altijd. Sinds het begin van de crisis in 1973, toen de metaalnijverheid in de problemen kwam, is de PS in alle geledingen van de macht vertegenwoordigd. Je kunt dus moeilijk zeggen dat die partij geen verantwoordelijkheid draagt. Dat debat moet gevoerd worden, maar het is erg moeilijk om zoiets op tafel te leggen, want iedereen heeft er alle belang bij om op een goed blaadje te staan bij de PS. Ook de andere politieke partijen. Zelfs de universiteiten. Bijna alle onderzoekers werken op het publieke domein. Er is dus geen onafhankelijke stem. Zelfs niet als het over naakte cijfers gaat."

Ook uw partij heeft gezegd dat ze constructief samen wil werken met de Waalse regering.

"Het ideaal zou zijn dat er in Wallonië een politieke consensus groeit. Maar om daar te geraken, moet de PS accepteren dat er een groot probleem is. Schröder, die heeft politieke risico's genomen door te zeggen dat het systeem niet meer werkte en zich, in het belang van zijn land, te distantiëren van een deel van zijn achterban. Zo iemand heeft de PS nodig. Iemand die zegt dat we recht op de afgrond afstevenen en durft te pleiten voor hervormingen die pijn doen. Die stem hoor ik nog niet."

U klinkt niet erg optimistisch?

"Wat we nodig hebben is een ommezwaai in de politiek. Alle partijen moeten de krachten bundelen tegen de PS. Maar de strategie van de andere partijen is er veeleer op gericht de PS te verleiden dan te streven naar een ommekeer."

Ook uw partij?

"Ja, ook de MR. Pas op: ik begrijp dat hoor. Maar die strategie doet Wallonië alleen maar verder wegzakken in het moeras. In alle bescheidenheid probeer ik dus te tonen dat de Walen een andere toekomst hebben. Een toekomst met minder werkloosheid, een toekomst met meer optimisme."

Conclusie: er is niet alleen een economische, maar ook een politieke revolutie nodig.

"Absoluut. Je moet niet de illusie koesteren dat de ondernemingen Wallonië gaan redden zonder politieke omwenteling. Op dit moment wordt elk mooi project dat zich aandient kapotgemaakt door enge politieke belangen. Volgend jaar passeert de Giro in Wallonië. Mooi project, fantastisch voor het imago van de streek. Maar wat stel je nu vast? De proloog wordt gereden in Seraing. Mathotville, stad van Guy Mathot. Niet het centrum van Luik, waar de tv mooie plaatjes had kunnen schieten. Wat ga je in Seraing tonen? Een staalfabriek? Dan volgt er een etappe die vertrekt in Perwez. Kent u Perwez? Nee. Niemand kent Perwez. Het is een klein dorp in Waals-Brabant. Wie is de burgemeester?"

Zegt u het maar.

"André Antoine, cdH-minister van Economische Zaken. Enkele maanden voor de gemeenteraadsverkiezingen. En als kers op de taart: een etappe van Di Rupo-stad naar Van Cauwenbergh-stad. Van Mons naar Charleroi. Ziedaar een mooi project, uitgewerkt in functie van kleine politieke belangen. Het lijkt een karikatuur, maar hetzelfde gebeurt met de inplanting van bedrijven."

U bent senator. Op welke manier kunt u uw pleidooi op federaal vlak in de praktijk brengen?

"In België moeten we ons niet te veel illusies maken. Het werk gebeurt maar voor een stuk in het parlement. Stelling nemen in het publieke debat is minstens even belangrijk. Ik heb het debat geopend, mijn partij is gevolgd en nu moeten we de Franstaligen ervan overtuigen dat we een probleem hebben. We moeten hen vooral doen inzien dat het anders kan.

"Wat me treft in Wallonië is de wanhoop. Er zijn veel dynamische mensen, versta me niet verkeerd. Maar ze zijn niet talrijk genoeg. En vooral: er heerst een soort fatalisme over de gang van zaken. Een op de drie jongeren is werkloos. In veel families is men al twee, drie generaties werkloos. Als je alleen dat kent als voorbeeld is het logisch dat je niet meer beseft dat er een ander leven bestaat. Dat het leven veel rijker en mooier kan zijn. Vergelijk Kortrijk en Doornik, twee steden die op 30, 40 kilometer van elkaar liggen. Maar de werkloosheid is wel drie keer groter in Doornik. Bizar toch? We hebben inderdaad nood aan een revolutie."

Wat verwacht u van de grote federale dossiers van het najaar? Eindeloopbaan, sociale zekerheid... Er staat veel op het spel.

"We moeten onze sociale zekerheid moderniseren. We moeten met zijn allen langer werken. In Denemarken bedraagt de werkgelegenheidsgraad 73 procent, tegenover 57 procent in België en 52,5 procent in Wallonië. Ik hoop vooral dat we de problemen op een moderne manier kunnen aanpakken en de belangen van het land laten primeren. Maar één archaïsche partij blokkeert alles."

Uw partij zal in de federale regering wel moeten onderhandelen met de PS om eruit te geraken. Gaat dat lukken?

"Dat moet u aan Didier Reynders vragen, die houdt zich daarmee bezig."

Bestaat de kans dat de regering valt?

"Dat weet ik echt niet. Mijn eerste bekommernis op dit moment is proberen duidelijk te maken waar het op staat in het Franstalige landsdeel. Zeggen dat het slecht gaat, maar tegelijk wijzen op de mogelijke oplossingen. Dat is mijn doel."

Krijgt u uw boodschap verkocht in Wallonië? In de Vlaamse pers krijgt u behoorlijk wat aandacht, hoe zit dat in Franstalig België?

"Er verschijnen wel artikels over wat ik vertel, maar paradoxaal genoeg krijg ik in de Vlaamse pers meer kansen om mijn discours fatsoenlijk te ontvouwen. In Vlaanderen vindt men het wellicht leuk dat er eens een Frantalige opstaat die een andere boodschap brengt. Voor sommigen ben ik waarschijnlijk de Wallon de service. In de Waalse pers krijg ik nooit de kans om ten gronde uit te leggen wat er schort met de PS-staat. Maar tegelijk krijg ik veel positieve respons. E-mails van kiezers, brieven van lezers... Veel mensen vinden dat ik gelijk heb. Dat wil ik toch duidelijk meegeven aan de Vlamingen: de Walen zijn niet het probleem, het is de politiek die gevoerd wordt in Wallonië. Veel Walen hunkeren naar verandering."

U bent in een vorig leven secretaris-generaal van Artsen zonder Grenzen geweest. Wat is de link met uw politieke activiteiten?

"Op de eerste plaats: het engagement. De persoonlijke keuze om te proberen iets te veranderen. Al ben ik vrij realistisch wat de politiek in België betreft. Ik probeer. Daarnaast is er de drang om heilige huisjes te slopen, om taboes onderuit te halen. Artsen zonder Grenzen is nooit bang geweest om de waarheid te zeggen over bepaalde regimes en schendingen van de mensenrechten aan te klagen. Die houding probeer ik aan te houden in mijn politieke actie."

Quote: 'De doorsnee-Waal moet er zich van bewust worden dat de PS-staat de modernisering van onze regio blokkeert'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234