Woensdag 21/10/2020

Merelsterfte

"Al wat wij kunnen doen, is wachten tot de merel sterft"

Dode merel in het opvangcentrum in Kapellen, slachtoffer van het Usutu-virus. Beeld Eric de Mildt

Liefdevol staart Marcel Peeters naar de merel in zijn hand. De vogel is vanochtend binnengebracht en heeft hooguit nog een uurtje te leven. Het Usutu-virus spreidt zich verder uit over Vlaanderen. "We kunnen voorlopig alleen maar toekijken."

Het Usutu-virus, genoemd naar een van de lokale namen van de Maputo-rivier in Swaziland, werd in 2001 voor het eerst op Europese bodem gedetecteerd in Oostenrijk. Vooral stadsvogels, en vooral merels, zijn kwetsbaar.

Het virus rukte langzaam verder op richting Duitsland, en vorige zomer kwamen de eerste meldingen vanuit de provincie Limburg.

Wetenschappelijke evidentie is er nog niet, maar voor Marcel Peeters (72) in het Opvangcentrum voor Vogels en Wilde dieren (VOC) in Kapellen liegen de symptomen allang niet meer. “De eerste zieke merel werd een dag of tien geleden binnengebracht”, zegt hij. “Door mensen die een apathische merel in hun tuin opmerkten, zich samentrekkend in 'een bolleke'. Ze brengen dat in een schoenendoos hiernaartoe, en al wat wij kunnen doen is wachten tot het beestje sterft. Eerst waren het er enkele, nu zijn het er meerdere per dag. Er wordt nu ook in Gent, en opnieuw in enkele Limburgse steden, een opvallende merelsterfte gemeld. Het gaat er niet op beteren met het muggenseizoen dat net is begonnen.”

Hoop op medicatie

Het VOC biedt zorg en onderdak aan illegale exotische uilen die werden weggehaald bij verzamelaars, aangereden reeën en vanuit de Antwerpse haven aangevoerde meeuwen die ergens tegenaan zijn gevlogen. “We helpen die er weer bovenop”, zegt Marcel. “We verwilderen ze en zetten ze weer uit in de natuur. Voor deze merels kunnen we niets doen. In een kooitje steken, eens strelen en toekijken tot het de ogen sluit.”

Tijdens ons gesprek brengt een meisje uit Brasschaat met hoopvolle ogen een nieuwe door het virus getroffen merel. Zelfde verhaal, altijd weer. De merel die zielig zat te zijn, geen interesse had in broodkruimels. Nu houdt Marcel hem in zijn hand.

“Over een uurtje is de merel dood. Ik vind dat zo erg, dat we niks kunnen doen. Toch is het belangrijk dat mensen gestrande merels blijven brengen. Achtergelaten kadavertjes waar andere dieren in gaan pikken vergroten de verspreiding van het virus alleen maar. Hoe meer van deze merels, hoe meer wetenschappelijk onderzoek er mogelijk is en hoe sneller er – hopelijk – ooit een medicatie kan worden ontwikkeld. Ook laplanduilen, koolmezen en zanglijsters zijn kwetsbaar, maar bij de laatste in kaart gebrachte uitbraak, vorig jaar in Duitsland, maakten merels 88 procent van de slachtoffers uit. Er zijn daar toen ook twee vleermuissoorten uitgestorven.”

Opwarming

Het Usutu-virus verspreidt zich via steekmuggen. De mens hoeft in principe niets te vrezen, ook al werd in 2009 in Italië voor het eerst Usutu-koorts bij een patiënt vastgesteld. Bij ouderen of mensen met een verzwakte immuniteit kan het virus hersenvliesontsteking veroorzaken. “Je trekt dus toch beter, puur uit voorzorg, handschoenen aan als je de vogel vastpakt”, zegt Marcel.

Het VOC is zijn levenswerk, na zijn pensionering als Antwerpse havenarbeider. “We zijn in 2005 begonnen bij mij thuis, in mijn tuin. Nu werken we met 88 vrijwilligers, bieden we politie en brandweer 24 uur per dag noodpermanentie, voor als ergens een dier in nood wordt aangetroffen."

"Ik ga elke ochtend om zes uur in het bos naar de vogels luisteren. Een geoefend oor merkt het dat je de merels de laatste dagen veel minder hoort. Risico op uitsterven? Nee, zo erg is het ook weer niet. Het is eerder een soort survival of the fittest onder de merels.”

Buiten barst een regenbui los. Druppels knetteren op het gegolfde dak. Marcel foetert inwendig, want hoe meer regen, hoe meer muggen.

“Het komt door de klimaatopwarming. Eén winter met een paar dagen min tien, zoals vroeger, en dat virus was nooit tot hier geraakt.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234