Vrijdag 17/09/2021

Voor u uitgelegdExamendroom

Al twintig jaar aan het werk en toch nog examens afleggen in uw dromen: ‘Geen aangename droom, maar wél een nuttige’

null Beeld Wannes Nimmegeers
Beeld Wannes Nimmegeers

Badend in het zweet wakker worden omdat je een examen moet afleggen en op geen enkele vraag het antwoord kunt verzinnen: zeker in deze tijd van het jaar is het herkenbaar, ook voor mensen die al lang een diploma op zak hebben. Maar we mogen die nachtmerrie koesteren, zegt neuroloog en slaapexpert Inge Declercq van het UZA: ‘Het is geen aangename droom, maar wél een nuttige.’

Burgemeester van Antwerpen Bart De Wever, mei 2021 in HLN:

“Een vaak terugkerende droom is dat ik een examen moet afleggen en dat ik me niet heb kunnen voorbereiden. Dan schiet ik in paniek wakker en ben ik dertig seconden slecht van de stress. Ook erna blijft dat gevoel nog een tijd in mijn lijf zitten, net zolang tot de ratio het weer van me overneemt. ‘Bart, je bent afgestudeerd, je had grootste onderscheiding, je bent al twintig jaar aan het werken.’ Dan gaat het weer. Ik ben nu vijftig, maar die droom plaagt mij al 25 jaar”.

De burgemeester van Antwerpen is heus niet de enige die worstelt met de fameuze examendroom, of -nachtmerrie, zo u wil. Dat die in mei en juni vaker voorkomt, heeft uiteraard alles te maken met de examenperiode in onze scholen en universiteiten. In kranten, tijdschriften en op televisie komen de blok en de examens die erop volgen ruimschoots aan bod. En daardoor ga je er ook sneller over dromen.

Antwerps burgemeester Bart De Wever. Beeld Photo News
Antwerps burgemeester Bart De Wever.Beeld Photo News

"Je droominhoud wordt sterk gevoed door alles wat je bewust en onbewust beleeft tijdens de dag", legt Inge Declercq, auteur van 'De kracht van slapen', uit. "Over zaken waar je mee bezig bent vlak voor je gaat slapen, zal je ook meer dromen. Zo is uit onderzoek bij studenten die een ingangsexamen moesten doen gebleken dat twee op de drie de nacht voordien daarover hadden gedroomd. In 80 procent van de gevallen ging het om een negatieve droom." Studenten die tot een kot in de nacht boven hun cursus hangen en daarna dromen van het examen dat hen te wachten staat: dat klinkt nog vrij logisch. Maar dat ook heel wat mensen op latere leeftijd nog steeds nachtmerries over examens hebben, is al een stuk opmerkelijker. "Het overkomt mij ook nog weleens", lacht Inge Declercq. "Ik heb dan een examen en ben niet voorbereid, of ik heb mijn cursussen niet."

Columniste Nadine Van Der Linden, juni 2020 in HLN:

“Zó diep ging mentaal die periode van blokken en presteren, dat ik mijn examen Duitse grammatica de afgelopen 25 jaar al een keer of 100 opnieuw heb gedaan, meestal zonder broek of erbarmelijk stotterend, waarop ik dan wakker schiet”.

Het wetenschappelijk onderzoek rond dromen heeft de voorbije jaren serieuze stappen gezet, aldus Inge Declercq. “Maar dan vooral op het vlak van functioneel hersenonderzoek: door middel van hersengolfonderzoek en functionele beeldvorming kunnen we de activiteit van de hersenen en hersennetwerken tijdens de slaap onderzoeken. Puur naar inhoud blijft droomonderzoek heel moeilijk: tijdens een droom sla je geen informatie over die droom op in je geheugen. Je weet alleen maar waarover je gedroomd hebt op het moment dat je wakker wordt. Als je het dan niet meteen opslaat, is het weg. Het is dikwijls moeilijk te weten in hoeverre het verhaal dat mensen je vertellen ook effectief hun droom is geweest.”

Dat de examendroom, in al zijn vormen, een vaak voorkomende angstdroom is, staat echter wel vast. “Een top tien van angstdromen bestaat niet, maar mocht dat wel zo zijn, dan zou de examendroom er allicht wel bij zijn. Net als: naakt voor een publiek staan, vallen of achtervolgd worden. Vanuit mijn praktijk weet ik dat die scenario’s bij veel mensen terugkeren.”

Seksuologe Goedele Liekens, juni 2018 in De Morgen:

“Telkens juni nadert, keren mijn nachtmerries van toen weer terug: dan droom ik dat ik aan het verkeerde klaslokaal sta of dat ik mijn handschrift plots niet meer kan lezen. Natuurlijk komen die angstdromen ook voort uit het feit dat ik meestal te laat was beginnen blokken”.

Een eenduidige verklaring is er niet, aldus de slaapexpert. “Ik ben niet zo’n fan van droomwoordenboeken waarin voor elke droom een kant-en-klare uitleg gegeven wordt. Dat is te kort door de bocht. Dromen interpreteren is iets heel persoonlijks is en bovendien contextueel én cultureel bepaald. Een droom kan bij twee mensen min of meer volgens dezelfde verhaallijn verlopen, maar de belevenissen en emoties die aan de basis liggen, kunnen heel erg verschillen.”

“Enkele gangbare verklaringen voor de examendroom zijn, bijvoorbeeld, onzekerheid, bang zijn om te falen, angst om niet aan de verwachtingen te kunnen voldoen. Een tweede interpretatie is angst over een beslissing die iemand over jou zou maken.”

Radiopresentator Sven Ornelis, mei 2012 in HLN:

“Ik kan er mijn biologische kalender op juist zetten. Wanneer juni eraan komt, droom ik vroeg of laat weer mijn gruwelijkste nachtmerrie. In die dramatische droom heb ik de volgende dag een zwaar examen waar ik niet op voorbereid ben. Ik moet nog dikke cursussen m’n hoofd in persen, en het lukt me niet. Badend in het zweet word ik wakker, nadat één of andere vage prof me een dikke buis heeft aangesmeerd”.

Hoe onaangenaam de examendroom ook is, hij heeft wel degelijk nut, zegt Inge Declercq. “Dromen dienen om emoties te verwerken en elementen in het (emotioneel) geheugen op te slaan. Een recente theorie binnen de wetenschap spreekt over ‘protoconsciousness’. Het komt erop neer dat je door het verwerkingsproces in je droom de werkelijkheid beter aankan. Je verwerkt al een deel van je angsten in je droom, waardoor je sterker in je schoenen staat overdag. Je mag zulke examendromen gerust koesteren, want ze kunnen je helpen om je examen, of wat je ook te doen hebt, beter te doen verlopen.

Wie aan dromen denkt, denkt aan Sigmund Freud. “Freud bracht alles terug naar onderdrukte seksuele driften, dus ook de examendroom. Maar zijn inzichten zijn al lang achterhaald. Veel interessanter is wat zijn opvolger - en criticus - Carl Gustav Jung over het onderwerp heeft gezegd: ‘Dromen geven een holistisch beeld van het bewuste en het onbewuste van de dromer.’ Dat klopt: heel veel dingen die onbewust een spoor hebben nagelaten in je dagelijkse leven worden meegenomen in dromen en daar ook verwerkt.”

Sven Ornelis. Beeld Carline Vandercruyssen
Sven Ornelis.Beeld Carline Vandercruyssen

In die zin kan droomanalyse nuttig zijn om emotionele stress op te sporen, denkt Inge Declercq. Dat is ook de overtuiging van Tim Post. Deze Nederlandse psycholoog beschreef in ‘Droom Meester’ hoe je lucide dromen zelf kunt ‘regisseren’. “Je kunt dromen als een veilige therapeutische omgeving zien, waarin we zelfvertrouwen kunnen ontwikkelen, doemscenario’s ombuigen en moeilijke gesprekken oefenen. Ik was altijd bloednerveus als ik een lezing moest geven, maar door te oefenen in mijn dromen kweekte ik zelfvertrouwen.”

Inge Declercq waarschuwt wel voor lucide dromen. “Begin er niet op je eigen houtje aan, want de slaaponderbreking die dit vraagt, kan potentieel ook schadelijk zijn. Er zijn bovendien gevalideerde technieken die je overdag toepast om je nachtmerries en angsten te milderen.”

Waar de twee het wel gloeiend over eens zijn, is dat dromen ons leven overdag beïnvloeden. Tim Post sluit dan ook af met belangrijk advies: “Goede nachtrust is onmisbaar. Voldoende slaap is gezonder dan fruit en sporten.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234