Zaterdag 04/12/2021

Al Qaida tot ware proporties herleid

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Tien jaar na de aanslagen in de Verenigde Staten, is het hoog tijd om Al Qaida terug te brengen tot zijn werkelijke proporties, meent Chams Eddine Zaougui. Zaougui studeerde arabistiek in Gent en Caïro. Hij schrijft regelmatig over de Arabische wereld.

Leon Panetta, de nieuwe Amerikaanse minister van Defensie en voormalige CIA-baas, zei onlangs dat de Verenigde Staten op het punt staan om Al Qaida strategisch te verslaan. Op het eerste gezicht ziet het er inderdaad naar uit dat Al Qaida tien jaar na de aanslagen aan het kortste eind trekt. Osama bin Laden, de CEO van de organisatie en semireligieus boegbeeld voor sommige ultraradicale moslims, is niet meer. De uiterst bekwame en pragmatische Al Qaida-leider Atiya Abd al-Rahman werd onlangs uitgeschakeld door een zogenaamde drone, een onbemand vliegtuig. En de oncharismatische Ayman al-Zawahiri, de nieuwe nummer een, voelt de hete adem van de Amerikanen in zijn nek.

Maar betekent het einde van Al Qaida ook het einde van de 'terroristische islam'? Natuurlijk niet. Zeker, Al Qaida is als groepering verslaan. Of toch sterk gemarginaliseerd. Maar het is heel wat lastiger om een idee te vernietigen. De afgelopen jaren werd de groepering vaak afgeschilderd als een irrationele club fanatici die niets liever wil dan een heilige oorlog te ontketenen tussen een monolithisch islamitisch blok en het Westen. Dat beeld klopt niet. Zoals de naam suggereert - letterlijk 'de basis' - wil Al Qaida een springplank zijn voor lokale islamitische opstandelingen die de lokale machthebbers proberen omver te werpen. Ze bieden hen militaire, logistieke en ideologische steun. Beschouw ze als de Blackwater van de radicale, jihadistische islam. Alleen doen ze het gratis. Wat hen extra aantrekkelijk maakt.

Met andere woorden, als Al Qaida wegvalt, verdwijnt alleen die internationale steun. Lokale groeperingen in Somalië, Pakistan, Afghanistan, de Maghreb, Yemen, Palestina en Irak zullen hun wapens absoluut niet neerleggen. Ook die radicale groepen die zich affiliëren met Al Qaida zullen hun strijd voor de oprichting van een zuiver islamitische staat - of tenminste wat zij daaronder verstaan - onverminderd verderzetten. Dat idee zal verder blijven leven.

Eigenlijk heeft Al Qaida die nationale groeperingen meer nodig dan omgekeerd. Al Qaida teert namelijk als een parasiet op de zere plekken in het islamitische bewustzijn: de militaire 'voetafdruk' van Amerikaanse troepen in de islamwereld, de endemische en wijdverspreide corruptie, de hardvochtige en overwegend seculiere dictaturen, de bikkelharde onderdrukking van islamisten, de cynische geopolitieke spelletjes van sommige westerse landen. Daar haalt Al Qaida zijn ideologisch kapitaal vandaan. Hoe sneller we dat inzien, hoe beter.

Tot nu toe heeft het Westen niet veel meer gedaan dan symptoombestrijding. In plaats van de drijfveren van lokale brandhaarden te ontcijferen en daar realistische en aanvaardbare oplossingen voor te zoeken, verklaarden de Verenigde Staten in 2001 de oorlog aan Al Qaida, alsof het leger of een natie leidt. Maar zoals Fawaz Gerges in zijn nieuwe boek The Rise and Fall of Al-Qaeda aantoont, werd de organisatie daardoor belangrijker geacht dan ze in werkelijkheid was. Het sinistere gevolg was dat de jacht op terroristen, terroristen maakte. Kijk maar naar Irak, Afghanistan, Abu Graib, Guantánamo en de praktijk van 'extraordinary rendition'. Niet 9/11 heeft de moslimwereld veranderd, maar de manier waarop het Westen daarop reageerde.

Interessant detail: uit bijna alle documenten die gevonden werden op Osama bin Ladens geheime schuilplaats in Pakistan blijkt dat de verouderde kluizenaar zich vooral zorgen maakte over de intensiteit van de drone-aanvallen en de liquidatie van zijn personeel. De vijandige en gezwollen retoriek tegen het Westen moest in de eerste plaats die pijnlijke zwakte maskeren.

Daarom is het hoog tijd dat we Al Qaida, tien jaar na de aanslagen in de Verenigde Staten, terugbrengen tot zijn werkelijke proporties. Onze absurde fixatie op de persoon van Osama bin Laden en de voortdurende obsessie met Al Qaida heeft ons lang genoeg verblind voor de werkelijke uitdagingen in het Midden-Oosten. En die hebben vooral te maken met een beter en rechtvaardiger leven. Een leven dat niet gebukt gaat onder de constante vernederingen door lokale en buitenlandse machthebbers.

Gelukkig bieden de spectaculaire opstanden in Syrië, Tunesië, Egypte, Libië, Bahrein, Jemen, Jordanië niet alleen nieuwe perspectieven voor miljoenen jonge Arabieren, ze bieden ook een unieke kans voor het Westen om opnieuw te beginnen. Fundamentele veranderingen in de geopolitieke relaties tussen de verschillende landen zouden het vertrouwen langzaam kunnen herstellen. Denk maar aan een oplossing voor het aanslepende Palestijnse conflict. En ja, er zal altijd een kleine kern van ultraradicale moslims zijn die zich al dan niet met Al Qaida associeert. Maar dat mag ons niet afleiden van de positieve ontwikkelingen die nu volop aan de gang zijn in de Arabische wereld.

Zoals Gerges op het einde van zijn boek schrijft: "Een democratisch virus is zich aan het verspreiden die een nieuwe taal en een nieuw tijdperk inluidt: een tijdperk waar Arabieren en moslims het niet meer zullen tolereren dat een kleine groep hun stem kaapt."

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234