Maandag 19/04/2021

Kroniek

Al het waardevolle in het leven is moeilijk en zeldzaam

null Beeld kos
Beeld kos

Alicja Gescinska is filosofe (UGent) en auteur van 'De verovering van de vrijheid' (Lemniscaat, 2011). Deze zomer vertrekt ze naar Princeton University, waar ze postdoctoraal onderzoek zal verrichten naar de mens als politiek wezen. Tweewekelijks exploreert ze in 'Boeken' een filosofische gedachte aan de hand van wat ze leest.

We doen het allemaal dag in dag uit, op grote en kleine dingen, op een geliefde of een trein bijvoorbeeld, soms met tegenzin en verveeld, veeleer van moeten dan van willen, soms ook smachtend van verlangen: wachten. Volgens de jonge Italiaanse schrijver Nicola Lecca is het nochtans een vaardigheid die we aan het verliezen zijn. Daarmee verliezen we veel meer dan wat duimdraaien of lege tijdsintervallen. We verliezen er de belangrijkste bron van geluk mee.

Dat is een merkwaardige stelling, want we ervaren wachten zelden als iets plezierigs. Rodion Ebbighausen, een van de weinige filosofen die het onderwerp ontleed hebben, onderscheidt drie vormen van wachten. Verveeld wachten, zoals Vladimir en Estragon op Godot wachten; doelloos en tergend traag. Angstig wachten, zoals je bij de tandarts of op de dood wacht. En verlangend wachten, zoals geliefden reikhalzend naar elkaar uitkijken. Niemand is graag verveeld of angstig, en ook een brandend verlangen kan ondraaglijk zijn. Wachten lijkt vaak onprettig.

Niet zo volgens Lecca, die in zijn autobiografische essay 'We gunnen ons geen respijt' uitlegt waarom wachten de humus van ons innerlijke geluk is. Lecca herinnert zich hoe hij als prille tiener gefascineerd raakte door Bette Davis. Wanneer eens in de zoveel maanden een film met haar in de hoofdrol op het Italiaanse scherm verscheen, was het toeleven naar dat ogenblik een intense bron van vreugde. Lecca zocht naarstig zoveel mogelijk informatie over de Amerikaanse actrice, wat zonder internet moeizaam verliep. De voldoening wanneer hij dan toch een tijdschriftartikel of boek over Davis wist te bemachtigen, werd er alleen maar groter door. Wat in het leven gelukkig maakt, is niet louter het bereiken van doelen, maar vooral het streven ernaar. En streven is ook altijd wachten en verwachten. Wachten is niet louter een passief en doelloos verdrijven van de tijd. Het kan ook een actief en zinvol verlangen zijn.

Vandaag de dag lijkt daar minder ruimte voor. We leven in tijden waarin de ogenblikkelijkheid telt en onmiddellijkheid het hoogste goed is. Alles moet snel en rechtstreeks bereikbaar zijn. Er is geen aspect van het leven dat daarvan gevrijwaard is. We willen de dingen graag hapklaar en met zo min mogelijk weerstand; een kant-en-klaar leven. Of het nu gaat over nieuwsgaring, reizen maken, eten kopen en koken, nieuwe muziek of een goed boek ontdekken: als het te veel inspanning en meer dan enkele minuten googelen vergt, dreigen we af te haken. Dat neigt naar een simplificatie van de werkelijkheid, maar door de nieuwe media en moderne technologie zijn onmiskenbaar veel dingen makkelijk geworden die vroeger moeilijk waren. Dat drijft het ritme van onze levensloop omhoog en kort ons geduld in. We willen resultaten en liefst zo snel mogelijk. Het adagium van onze tijd.

Haastig werk is echter zelden goed werk. En wat geen inspanning of moeite vergt, is meestal niet veel waard. Dat is ook de mooiste van alle wijsheden van Spinoza: al het waardevolle in het leven is moeilijk en zeldzaam. Al het waardeloze is makkelijk en overvloedig. Die boodschap schuilt ook in Lecca's bekendste roman, Hotel Borg, die in het Nederlands de meer toepasselijke titel Het laatste concert kreeg.

De wereldberoemde dirigent Alexander Norberg beslist onverwachts een punt achter zijn carrière te zetten. Hij gunt het publiek als afscheid nog een laatste concert, Pergolesi's Stabat Mater. Willekeurig krijgen een handvol mensen tickets, maar zij die zomaar zonder zich in te spannen een ticket hebben gekregen, hechten er veelal niet de juiste waarde aan, ook al zijn tickets schaars. Dit in tegenstelling tot Oscar, een Zweedse jongen, op zoek naar zijn plaats en wat geluk in deze wereld. Het concert wordt zijn levensdoel, ook al heeft hij geen toegangsticket. Hij wacht vol verwachting. Hij trekt naar Reykjavik en zit dagenlang voor de kerk waar het concert plaats zal vinden in de IJslandse vrieskou te wachten op iemand die een ticket zou willen ruilen voor al wat Oscar maar kan bieden. Oscars wachten krijgt een noodlottige wending. Toch is hij nooit gelukkiger geweest dan toen hij daar bibberend zat te wachten, zoals Lecca al wachtend op een film met Bette Davis zijn diepste geluk ervoer. Geluk dat je zomaar in de schoot valt, vervluchtigt gauw. Echt geluk komt traag en moeizaam.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234