Donderdag 24/10/2019

Al dat wit wordt ook maar saai

Hollywood, en met name de Oscar-jury, kreeg al flinke tegenwind vanwege de blanke voorkeuren (en beterde zijn leven). Maar ook de grote muziekfestivals, hoogtepunt van het binnenlandse cultuurseizoen, blijven vaak angstvallig wit. Hoe komt dat?

Soms is het gewoon pech. Met Kendrick Lamar heeft de Amerikaanse (zwarte) hiphop weer een frisse superster. Zijn nieuwe album DAMN zal hoog eindigen in de eindejaarslijstjes en met To Pimp a Butterfly (2015) weet hij zelfs de hardnekkige blanke dominantie in Studio Brussels Album 500 te doorbreken.

Kendrick Lamar zou een gedroomde headliner zijn op pakweg Pukkelpop. Helaas beperkt de heer Lamar zijn concertagenda deze zomer tot de VS en Canada. Volgend jaar misschien beter.

Beschikbaarheid van artiesten speelt een bepalende rol bij programmatie. Toch valt het op dat de grote, populaire zomerfestivals uit het aanbod alweer een erg monoculture selectie hebben gemaakt.

Neem Rock Werchter. Behalve de alomtegenwoordige Belgische urbanbelofte Coely blijft het hoofdpodium zowat de hele vierdaagse blank. Op de zijpodia is er op zondag wat meer kleur, maar ook daar voert blank de boventoon. Op Tomorrowland zorgt technopionier Carl Cox bijna in zijn eentje voor wat kleur.

Zelfs Pukkelpop houdt het redelijk blank. De nieuwe lichting nederhop (namen als Boef), kan een jong en divers publiek aantrekken, maar wordt geconcentreerd in het voorprogramma op woensdag. 's Anderendaags krijgt zijpodium Lift een urban tint. Bij de grote namen is het al wit wat de klok slaat.

Veel pech

Het is niet dat er geen mogelijkheden zijn. De nieuwe soulgod Anderson.Paak was vorig jaar de revelatie van Pukkelpop. 'Put me Thru' is de radiohit van de zonnige lente en vlak voor het festivalseizoen... staat hij in de AB. Had hij dan ook niet op het hoofdpodium van Werchter of Pukkelpop, of een kleiner festival daartussenin gekund?

Solange, het minstens zo getalenteerde zusje van Beyonce en auteur van de topplaat A Seat at the Table (2016), komt naar Dour, niet naar een groter mainstreamfestival. Idem voor de hiphopbelofte Earl Sweatshirt. Jammer. Frank Ocean, grillige hoop van de neo-soul, doet festivals in Scandinavië in het weekend voor Pukkelpop.

Qua hiphop trekken de herenigde toppers van A Tribe Called Quest en nieuwe ster The Weeknd naar Roskilde, maar niet naar Werchter. Raprevelatie Run The Jewels verscheen op Best Kept Secret in Hilvarenbeek, voorlopig nog nergens in België. Geestesgenoot Chance The Rapper had ook gekund. Hij staat deze zomer op het Londense festival in Finsbury Park.

Dat zijn wel veel gemiste kansen om nog toeval te kunnen zijn. Wat is er loos?

"Er is bij ons echt wel pech mee gemoeid", pleit Pukkelpop-programmator Eppo Jansen onschuldig. "Kendrick komt niet, Chance heeft afgezegd en Run The Jewels is niet gelukt. De grote topper is er niet, maar in de onderstroom maximaliseren we juist diversiteit, door op één plek wat nieuwere acts te bundelen."

Waarom lukt het in de AB wel om vol de urban kaart te spelen? "Wij hebben een heel jaar te vullen", zegt artistiek directeur Kurt Overbergh van de AB bescheiden. "Dat biedt meer flexibiliteit om de juiste band op het juiste moment te strikken."

Toch, moet hij toegeven, wordt in het buitenland veel breder gedacht. Overbergh: "Ik kom net terug van Primavera in Barcelona. Bon Iver staat daar wel naast een Solange, en Aphex Twin naast Orchestra Baobab uit Senegal. Je moet je publiek soms wat durven opvoeden. Het is niet omdat iemand fan is van Wilco dat hij niet van pakweg Seun Kuti kan genieten."

Bij vele binnenlandse programmatoren wordt urban muziek - r&b, hiphop, soul - nog te veel als een niche beschouwd. Dat de toppers in die niche - en zeker wereldvedettes als Drake, Kanye West of Jay Z - allround popsterren zijn, blijft veronachtzaamd.

Een blik op wat wel jaarlijks de top van de affiche haalt, maakt veel duidelijk: klassieke of harde rock (Foo Fighters, Linkin Park, Kings of Leon, Editors), alternatieve pop (Radiohead, Arcade Fire, alt-J) en een occasioneel streepje electro (Soulwax). Dat zijn bij uitstek blanke maar ook erg mannelijke genres.

De affiches van de grote festivals zijn grotendeels de weerspiegeling van de smaak van een zogenaamd breeddenkende maar toch nogal eenkennige blanke en mannelijke middenklasse.

Dezelfde eenkennige 'blanke' smaak tref je ook telkens aan in de top honderds en duizends van de radiozenders. Terwijl de doordeweekse programmatie van StuBru, Qmusic of MNM allang alle hokjes doorbreekt, domineert de oerklassieke rock De Tijdloze. Plots is het weer al Led Zeppelin, Queen, Pearl Jam, Nirvana, Metallica of Pink Floyd wat de klok slaat. Vrouwelijke artiesten of (dode) zwarte toppers als Prince of Michael Jackson halen de eindafrekening niet of nauwelijks, met Amy Winehouse als notoire uitzondering.

Het is een veilige gok dat het type muziekliefhebber dat de toon van De Tijdloze en co. zet, ook het type is dat de festivalweides domineert: blank, mannelijk, middenklasse, tuk op bekende namen. De keuze van de programmatoren is er dan ook een voor zekerheid: van deze artiesten weet je dat ze hun fans aantrekken, zodat je je er geen financiële buil aan valt.

Ook een ander soort zekerheid lokt programmatoren naar zulke eenzijdige keuzes. De livereputatie van hiphop- en r&b-acts is nogal wisselvallig. Deels is dat een taai vooroordeel, zal iedereen bevestigen die wijlen Prince of jonkie Anderson.Paak ooit live zag. Maar bij Pukkelpop worden ze toch ook niet graag herinnerd aan de gok van vorig jaar, toen r&b-prinses Rihanna door het ijs zakte als headliner.

"Ik zal niet zeggen dat ik zelf zo verguld was met haar optreden, maar het jonge publiek vond het niettemin geweldig", zegt Eppo Janssen. "Het houdt ons alleszins niet tegen om urban te programmeren. Dat de Main Stage wat klassieker is, vind ik geen verwijt. Dat is nu eenmaal de functie van die plek."

'Ze komen toch niet'

Er is ook een ander commercieel argument. Voor een combiticket Werchter betaal je een kloeke 236 euro, drie dagen Tomorrowland start in de voorverkoop vanaf 225 euro, vier dagen Pukkelpop kost 199 euro. Dan heb je nog niks gegeten of gedronken. Dat is veel geld.

Op een festivalweide tref je doorgaans dan ook weinig arbeiders of arbeiderskinderen aan - behalve werkzaam als security-oppas. Aangezien sociale en etnisch-culturele klassen deels samenlopen, betekent dat ook dat de weide nogal eenkleurig is.

"Ze komen toch niet", hoor je niet alleen festivalprogrammatoren maar ook andere cultuurondernemers wel eens verzuchten. Tot je, zoals bijvoorbeeld het Brusselse stadstheater KVS doet, consequent divers en stedelijk programmeert. En kijk, plots loopt ook de zaal vol met jong, divers en stedelijk volk.

Zeker bij de big budget-festivals - de Werchter-franchises, Tomorrowland - is dan ook de vraag wat oorzaak en wat gevolg is. Zijn er weinig urban acts omdat de fans niet naar een festival komen, of komen die fans niet omdat hun helden niet op de affiche staan?

De trend zal niet gauw keren. Mede door het commerciële succes van Tomorrowland is de festivalsector in transformatie. Comfortabel verblijf en luxecatering bieden nieuwe kansen om geld te verdienen met livemuziek die snel duurder wordt door de dalende muziekverkoop. De festivalaffiche van de nabije toekomst zal dus wellicht nog meer de kaart van een kapitaalkrachtig en dus vaak blank publiek trekken.

Toch kan het ook anders én succesvol. Niet toevallig tonen de Waalse, wat anarchistischere festivals Dour en Les Ardentes (Roméo Elvis, Sean Paul, Tyga) veel meer diversiteit. En er is natuurlijk ook Couleur Café in Brussel, dat zich van traditioneel wereldmuziekfestival tot breed en jong urban feest ontpopte.

Dat zie je ook bij het publiek. Zo bleek (of rood verbrand) de neusjes zijn op de weide van Pukkelpop, zo divers gekleurd zijn ze op Couleur Café.

Toch zijn er ook minder vanzelfsprekende Vlaamse voorbeelden van een brede, diverse programmatie. De Lokerse Feesten bijvoorbeeld heeft op donderdag een urban avond, met onder meer Roméo Elvis, Coely, Ronnie Flex en Lil Wayne.

"Logisch", vindt programmator Peter Daeninck. "Wij hebben een tiendaags festival en kunnen dus divers programmeren. Alle genres, van Doe Maar tot Megadeth, komen aan bod. Ook hiphop maakt deel uit van de diversiteit. Ongeveer een derde van ons publiek bestaat uit habitués die elke avond komen, de rest komt op de affiche van de avond zelf af. Dat geeft ons de kans om zo breed mogelijk te gaan."

Op de grote festivals dit jaar alweer geen Hip Hop Hooray. Daar zit een wat wrange ironische kant aan. Je kunt er donder op zeggen dat straks in Werchter een blanke zanger 'Fuck Trump' , 'Fuck Racism' en 'One Live' zal schreeuwen en dat een monocultureel blank publiek dat zal naroepen, dol van progressief enthousiasme.

Toch ziet Eppo Janssen het optimistisch in. "Mijn ultieme Pukkelpop-hoofdact is Barack Obama. Met Kendrick Lamar er juist voor. Wie weet volgend jaar."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234