Maandag 17/06/2019

Libië

'Akkoord' tussen Libische kemphanen voorspelt weinig goeds voor Europa

Lichtpuntje voor Libië? Onder de hoede van een opgetogen kijkende president Emmanuel Macron drukten 's lands belangrijkste kemphanen, premier Fayez Serraj en generaal Khalifa Haftar, elkaar dinsdag in Parijs de hand. Zij hadden zojuist een akkoord gesloten over een wapenstilstand die 'zo snel mogelijk' moet leiden tot verkiezingen, liefst al in het voorjaar van 2018.

Premier Fayez Serraj (links) en generaal Khalifa Haftar (rechts) schudden elkaar de hand onder toeziend oog van de Franse president Emmanuel Macron. Beeld AFP

Nemen door deze handdruk de kansen toe dat de chaos in het van milities vergeven Libië minder wordt? Dat het jihadisme in Libië de pas wordt afgesneden? Dat de migratie naar Europa beheersbaar wordt gemaakt?

Driemaal nee, zegt onderzoeker Kars de Bruijne van instituut Clingendael. Volgens hem is de kans groter dat het tegendeel gebeurt. "Want wat is er nu eigenlijk afgesproken? Vrijwel niets."

Zo blijft volstrekt onduidelijk wat de positie is van generaal Haftar. Hij is bevelhebber van de strijdkrachten, het Libische Nationale Leger (LNA). Zijn gezag wordt echter betwist door de GNA, de internationaal erkende regering onder premier Serraj. De laatste heeft "politieke legitimiteit", zei Macron, de eerste "militaire legitimiteit". Hoe die twee feiten te verzoenen, dat is een van de moeilijk te ontwarren knopen in Libië.

Het LNA heeft de wind in de rug. Haftars leger controleert het oosten van het land (met veel van de olievelden) en onlangs verjoeg het de jihadisten uit de stad Benghazi. De Bruijne weerspreekt de opvatting van veel waarnemers dat Haftar niet in staat is zijn invloed uit te breiden tot buiten het oosten. Zijn leger boekt steeds meer succes en mengt zich nu ook in de stammenstrijd in het zuidwesten. "De tijd is duidelijk in het voordeel van het LNA", aldus een vandaag gepubliceerd Clingendael-rapport over Libië waarvan De Bruijne coauteur is.

Zozeer, dat Haftar kan gaan geloven dat een militaire oplossing mogelijk is. Niet bepaald een prikkel om te gaan onderhandelen. Waarom ging hij dan toch naar Parijs? "Haftar heeft lange tijd politiek buitenspel gestaan", zegt De Bruijne. "Hij heeft de erkenning van het buitenland nodig dat hij deel is van de oplossing."

De meest concrete afspraak in Parijs - dat het bestand niet geldt voor bestrijding van terrorisme - werkt juist in het voordeel van Haftar. Als fervente anti-islamist legt hij het begrip 'terrorisme' zeer breed uit: ook betrekkelijk gematigde islamitische groepen vallen er voor hem onder.

Generaal Khalifa Haftar Beeld AFP

Die zullen het premier Sarraj bijzonder kwalijk nemen, zegt De Bruijne, dat hij Haftar nu toestemming heeft gegeven voor anti-terroristische operaties waarvan zij het doelwit worden. Zij kunnen zich tegen de GNA keren. En Sarraj is toch al de steun van steeds meer milities aan het verliezen, vooral in de hoofdstad Tripoli. De machtige militie uit de stad Misrata moet sowieso niets hebben van samenwerking met Haftar.

De kans bestaat dus, zegt De Bruijne, dat het akkoord van Parijs juist zal leiden tot méér verdeeldheid en méér geweld. "Het kan bijna niet goed gaan."

Ook voor Europa voorspelt dat weinig goeds. Als Haftar iedereen aanpakt die vaag iets te maken heeft met de politieke islam, "zal de rancune groeien onder grote delen van de moslimbevolking", aldus Clingendael. Radicale jihadisten kunnen die onvrede misbruiken. "Als zo'n akkoord wordt omarmd door de internationale gemeenschap, kan dat leiden tot vergroting van de jihadistische dreiging voor Europa."

En die andere dreiging voor Europa, de massale migratie? Ook daar schoppen de onderzoekers van Clingendael enkele aannames onderuit. In de eerste plaats is het niet zo dat minder geweld in Libië leidt tot een daling van de migratie. Vorig jaar, toen het in Libië naar verhouding rustig was, nam de migratie fors toe.

Ten tweede zullen Europese afspraken met een Libische eenheidsregering niet per se leiden tot daling van de migratie. Niet alleen de mensensmokkel, ook de bestrijding van mensensmokkel is namelijk het speelveld van particuliere gewapende groepen. Door een politiek akkoord zullen die groepen onderdeel worden van het staatsbestel en gewoon hun lucratieve handel voortzetten.

Al met al, zegt De Bruijne, is het twijfelachtig of zogenoemde 'stabiliteit' goed is voor Europa.

En die verkiezingen komend voorjaar? "Dat hebben ze helemaal niet afgesproken. Dat maakte Macron ervan. In het akkoord staat alleen dat ze 'vanaf 25 juli' gaan werken aan verkiezingen. De tekst was al uitgelekt vóór Sarraj en Haftar elkaar hadden gesproken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden