Dinsdag 21/05/2019

Politie

Agenten worden toleranter na bezoek aan Holocaustmuseum

Een agente en een groep migranten in Brussel-Noord. De vorming in Kazerne Dossin wijst de agenten op de gevaren van politieracisme en -geweld. Beeld Baert Marc

Na één dag in de Kazerne Dossin zijn agenten meer geneigd om op te treden tegen wangedrag van een collega. Ook zijn ze minder autoritair en minder etnisch bevooroordeeld. Een op de vijf agenten heeft de vorming gekregen. “Het is goed om ons te blijven waarschuwen voor een polarisatie die mensen tot objecten maakt.”

Sinds 2014 hebben 8.200 personeelsleden van de federale en lokale politie een vormingsdag ‘Holocaust, politie en mensenrechten’ gevolgd in de Kazerne Dossin in Mechelen. Dat is meer dan een vijfde van het hele korps. In die oude legerkazerne, die nu dienstdoet als museum, zijn tijdens de bezetting meer dan 25.000 Joden weggevoerd. Ook politieagenten hadden daarin een bijdrage, toen de nazi’s hen verplichtten tot gewelddadige razzia’s. 

VUB-sociologen Bram Spruyt en Filip Van Droogenbroeck onderzochten op vraag van Kazerne Dossin of een rondleiding en een vorming van amper één dag ook echt impact heeft. Ze gaven de agenten een vragenlijst voor het bezoek, vlak erna, en een maand later.

“We ontdekten een opvallende verbetering van de tolerantie, die niet afnam in de tijd”, zegt Van Droogenbroeck (VUB). “Op sommige aspecten, zoals het rapporteren van wangedrag van een collega, scoorden ze een maand na het bezoek zelfs beter. Misschien omdat er tijd nodig was om het te laten doordringen.”

Racistische praat

In de vragenlijst legden de onderzoekers specifieke casussen voor, vergelijkbaar met die uit de vorming – zoals ongeoorloofd fysiek geweld door een collega, of een man van vreemde origine die een aangifte doet nadat hem de toegang tot een discotheek is ontzegd. Na hun bezoek aan de Kazerne Dossin namen de agenten de casussen ernstiger, waren ze meer geneigd om actie te ondernemen, minder autoritair en minder etnisch bevooroordeeld.

“Het effect was het sterkst bij wie aanvankelijk veel etnische vooroordelen had”, zegt Van Droogenbroeck. “Niet onlogisch, want bij hen is de meeste winst te boeken.

De politie stelt de resultaten vandaag trots voor aan de vooravond van de zeventigste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Dat is niet hoe ze vaak in het nieuws komt.

Commissaris-generaal van de politie Marc De Mesmaeker en Kazerne Dossin-directeur Christophe Busch. Zij stellen vandaag de resultaten van de VUB-studie voor. Beeld RV

In oktober zei een rapport van Dokters van de Wereld dat een op de vier transitmigranten politiegeweld ervaart. Er waren de ‘bottinekes’ die veroordeeld zijn voor de dood van Jonathan Jacob. Er was een Whatsapp-groep waarin enkele Antwerpse agenten racistische praat verkochten. En er waren de agenten die mensen zonder papieren hadden bestolen. 

“Het gaat om morele dilemma’s, stresssituaties, met ook radicalisering, polarisering en groepsdruk”, zegt Christophe Busch, directeur van de Kazerne Dossin. 

Van Jodenvervolging tot transitmigranten

De vorming toont agenten dat vormen van wangedrag die op het eerste gezicht misschien niet al te erg lijken gemakkelijk kunnen afglijden tot ernstigere vormen. Net zoals de sociale uitsluiting van Joden en andere minderheden geleidelijk overging naar vervolging en, tot slot, vernietiging. 

Het museum geeft de opleiding niet zelf maar heeft agenten en oud-agenten daartoe opgeleid, samen met gelijkekansencentrum Unia. Elke agent kan zich vrijwillig inschrijven, maar de vorming is sinds kort verplicht voor wie zich omschoolt voor de luchtvaartpolitie, die instaat voor repatriëringen van migranten. En ze is intussen ook een verplicht onderdeel van de opleiding voor alle nieuwe agenten. Het VUB-onderzoek toont aan dat ze de meeste impact heeft op agenten met weinig ervaring, maar eveneens de anderen iets leert.

“Het is goed om ons te blijven waarschuwen voor een polarisatie die mensen tot objecten maakt”, zegt Robert Verleyen. Hij volgde de vorming om commissaris bij de federale spoorwegpolitie te worden. “Nu liggen de transitmigranten onder vuur, en bij de spoorwegpolitie kom je vaak met hen in contact. Ik doe nu meer inspanningen om dat humaan te laten verlopen. En als leidinggevende waarschuw ik soms bij bepaalde uitspraken van jonge collega’s: ‘Let daar toch mee op, want nu lijkt het misschien nog onschuldig’.”  

Verleyens grootvader was ook een agent. Eentje die bij de bezetting zijn ontslag indiende. 

Er zijn ook heel wat politiemensen die weigerden om mee te doen met de razzia’s”, zegt Christophe Busch. “We tonen de cursisten de tuchtdossiers van weleer. Daarin kaartte een leidinggevende de ongehoorzaamheid aan, maar besliste niet tot ontslag. Het bewijst dat er zelfs toen onderhandelingsmarge was.” 

De onderzoekers geven aan dat de vorming niet alles kan oplossen. “Maar we hebben wel duidelijk vastgesteld dat ze leidt tot meer handelingsbereidheid en tolerantie”, zegt socioloog Van Droogenbroeck.

In de cijfers bij Unia is geen eenduidig effect zichtbaar. In 2017 kwamen er 83 meldingen binnen over discriminatie en racisme bij de politie – een stijging van 43 procent in vijf jaar tijd. Dat kan erop wijzen dat melders gemakkelijker de weg vinden naar Unia, of dat het probleem toch nog niet verminderd is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.