Vrijdag 20/05/2022

Reportage

Agadez, een dorp in Niger dat drijft op migratie en mensenhandel

Migranten uit Gambia houden zich schuil in een huis in Agadez tot het moment dat de mensensmokkelaar waarmee zij de Sahara zullen oversteken het sein voor vertrek geeft. Beeld © Sven Torfinn
Migranten uit Gambia houden zich schuil in een huis in Agadez tot het moment dat de mensensmokkelaar waarmee zij de Sahara zullen oversteken het sein voor vertrek geeft.Beeld © Sven Torfinn

In Agadez in Niger is migratie dagelijkse kost; horden jongeren stromen er toe op hun odyssee naar Europa. De meesten zullen er nooit geraken, want voor economische vluchtelingen is de kans op succes zo goed als nihil.

KEES BROERE

Halima zit drie keer fout. Ze geeft zich uit voor moslima, maar is een christen. Ze runt een klein bordeel, in een land waar prostitutie verboden is. En ze verblijft als Nigeriaanse in het buurland Niger, terwijl ze zich niet bij de autoriteiten heeft gemeld. Ze is illegaal. Zelf zegt ze: "Ik ben een migrant."

We ontmoeten de hoerenmadam tegen wil en dank in een achterbuurt van Agadez. Het is de stad in Midden-Niger waar wekelijks naar schatting tweeduizend West-Afrikaanse jongeren aankomen, om meteen daarna in de illegaliteit te verdwijnen. Vanuit Agadez hopen ze over land verder te reizen. Door de snikhete Sahara, naar het chaotische en gevaarlijke Libië, en wie weet van daar uit, ooit dan toch, over de Middellandse Zee naar Europa, het continent waar alles beter zal zijn.

De meesten van deze economische migranten zullen Europa nooit bereiken. Ze mogen al blij zijn als het lukt om, bijvoorbeeld in de bouw of als huisslaaf, in Libië wat geld te verdienen, dat zij naar de families thuis kunnen sturen.

Maar ze blijven proberen. Bakari, bijvoorbeeld, een Senegalees die al een maand in Agadez ondergedoken zit en hoopt uiteindelijk in Italië te komen. "In Afrika is er voor ons helemaal niets", vertelt hij. "In Europa is alles. Werk, een goed salaris. Hier is niks. Geen banen voor jongeren, geen infrastructuur, niks. Onze regeringen beloven ons van alles, en doen niets voor ons. Dus zelfs als iemand hier een hele hoop geld in mij zou steken om me een goede opleiding of wat dan ook te geven, dan nog zou ik ervoor kiezen naar Europa te gaan."

Bakari is een intelligente, helder redenerende knaap. Maar hij weigert zich te realiseren dat hij zeer waarschijnlijk niet veel meer dan een droom vertolkt. Een droom die kan uitlopen op een nachtmerrie.

Concurrentie

Een organisatie die dat zo veel mogelijk probeert te voorkomen, is de IOM, die sinds 2006 actief is in Niger. "Wij zijn de Internationale Organisatie voor Migratie", zegt woordvoerster Paloma Casaseca "en niet de Internationale Organisatie tégen Migratie. Wij zien migratie niet als een probleem, maar als een dynamisch proces, dat als het goed wordt geregeld voor alle betrokken partijen voordeel kan hebben."

In Europa, zo weet ook de IOM, heeft die opvatting steeds minder aanhangers, zeker nu het continent behalve met economische migranten ook te maken heeft met de komst van oorlogsvluchtelingen en dus asielzoekers uit landen als Syrië. "De meeste West-Afrikaanse migranten zijn zich hiervan niet bewust", zegt Casaseca. "Zij hebben geen goed beeld van het nieuws en beseffen niet dat zij steeds meer een soort concurrentie moeten aangaan met deze vluchtelingen. Als IOM maken we ons daar veel zorgen over."

Die 'concurrentie' zal de komende tijd waarschijnlijk alleen maar groter worden. In Agadez is momenteel geen vertegenwoordiging van de Europese Unie. Maar de EU gaat in Niger via de IOM wel miljoenen euro's beschikbaar stellen om het migratieprobleem aan te pakken. Eerder deze maand was daarom ook Federica Mogherini, de EU-buitenlandvertegenwoordiger, voor een bliksembezoek in Niger. Het was de eerste keer dat zij Afrika beneden de Sahara bezocht.

Het programma voor de paar uren die Mogherini in Agadez doorbracht, werd opgesteld door Jules Sidi Mohamed, een ambtenaar die al langer met ook EU-geld wordt betaald. "Mogherini", zo vertelt hij, "wil dat beter gekeken wordt naar de illegale kanten van de migratie, zoals de mensensmokkel. Maar zij weet dat, om daaraan een eind te maken, je meteen ook moet bekijken wat nodig is om deze regio, waar illegale migratie een vast economisch onderdeel van het bestaan is, nu eindelijk eens echt ontwikkeld te krijgen. En ja, daarbij is het doel van de Europese Unie om tot een vermindering te komen van het aantal West-Afrikaanse economische migranten."

Terugkeren

De migranten zelf, de West-Afrikaanse jongeren die bijna allemaal wel enige scholing hebben gehad, maar te weinig perspectief zien om in eigen land een toekomst op te bouwen, zullen hoe dan ook blijven komen.

En ze komen soms gedesillusioneerd weer terug. In het opvangs- en transitcentrum van de IOM in Agadez maken dertig jongeren uit zeven West-Afrikaanse landen en een verdwaalde Mozambikaan zich klaar om met geld en steun van de organisatie terug te keren naar hun thuisland. Jongeren zoals Ali Dampha, die opgroeide in Gambia.

Ali hield aan zijn twee jaar durende migratieavontuur, dat hem enkel een paar maanden in Libië bracht, niet veel meer over dan een broek die zeker vier maten te groot is en een kolkend hoofd dat snakt naar medicijnen. "De illegale migratie moet stoppen", zegt hij. "Ik heb er niets aan gehad dan problemen, problemen, problemen. En nu kom ik dan binnenkort terug bij mijn familie in Gambia. Ze zullen niet blij met me zijn. Ik zou naar Italië gaan om geld te verdienen. Het is niets geworden." Ali is 27 jaar, een beschaamde mislukkeling en een mentaal wrak.

Maar ook hij kan weten dat de illegale migratie-economie in plaatsen als Agadez zal blijven bestaan.

Een mensensmokkelaar, Hamid Issa, biedt aan om ons, voor circa 120 euro, rechtstreeks over de grens met Libië te brengen. "Als de politie je stopt, dan betaal je, en kun je weer verder. Je kunt alles regelen, als je maar betaalt." We bedanken voor het aanbod. Een paar dagen later komen we Issa weer tegen. Hij is onderdeel van het wekelijkse konvooi dat vanuit Agadez de woestijn in gaat. Met terreinwagens, maar ook met meer dan volgeladen vrachtwagens, waar bovenop dan nog eens tientallen migranten gestapeld worden. Zij gaan zo'n duizend kilometer zand en onzekerheid tegemoet.

Het is al bijna donker als we de voorlopig laatste vrachtwagen van de dag voorbij de politiepost aan de rand van Agadez zien komen. Nog altijd voelen we de hitte en onze droge kelen. Een vriendelijke Nigerees schiet ons te hulp met een pakje verfrissende kauwgom. In het schemerduister kunnen we het merk nog net lezen: 'Europa'.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234