Vrijdag 23/08/2019

Brexit

Aftellen naar de brexit: dit zijn de vier laatste scenario’s

Beeld EPA

Eind deze maand verstrijkt de deadline voor de brexit. Dondert het Verenigd Koninkrijk op 30 maart met een harde klap uit de EU? Of zorgt een akkoord op het aller-allerlaatste moment voor een zachte landing? Vier scenario’s nu het aftellen is begonnen.

Ook in de eindfase van de brexit­onderhande­lingen is er aan superlatieven en metaforen geen gebrek. EU-diplomaten spreken over de ‘ultieme zoektocht naar het onvindbare’ en de ‘alarmbel voor de laatste ronde’ en hopen alsnog op een ‘akkoord over het onbeschrijflijke’. Precies 28 dagen resteert voor het Verenigd Koninkrijk, Noord-Ierland en Gibraltar op 29 maart middernacht de EU moeten verlaten. Maar na 23 maanden van gesprekken en pendeldiplomatie tussen Londen, Brussel en andere hoofdsteden is nog steeds niet duidelijk of, hoe en wanneer de brexit zal plaatsvinden.

Stress en frustratie nemen toe. In Brussel heeft het aanvankelijke leedvermaak over de politieke puinhoop en verdeeldheid in ­Londen – ‘we told you so’ – plaats­gemaakt voor ontzetting en afkeer. “Ik ben hier al veel, veel te lang mee bezig”, verzuchtte een ­Europese topambtenaar onlangs. “Een reis naar het midden van het moeras”, zegt een ander. In Londen is inmiddels iedereen verliezer. ‘In brexit ­tears’ zou zomaar een gevleugelde uitdrukking kunnen worden.

Maar dit is Brussel, merken ­diplomaten op. Dé plek waar alles op het allerlaatste moment of – indien nodig – er net na, toch in een onnavolgbaar compromis wordt gegoten. Het Brussels labyrint is een levend organisme met steeds nieuwe ontsnappings­routes. Vier scenario’s voor de laatste weken.

1. Het droomscenario: een brexitakkoord

Eind volgende week ligt er toch een akkoord. Intensieve gesprekken tussen EU-onderhandelaar Michel Barnier en de Britse brexitminister (de derde alweer) Stephen Barclay, geholpen op cruciale momenten door ­Theresa May, Jean-Claude Juncker, ­Angela Merkel, Emmanuel Macron, Mark Rutte en Donald Tusk, overbruggen het tot nog toe onoverbrugbare. Er komt een juridische verzekering – over de naam wordt nog gesteggeld: ‘codicil’, ‘instrument’, ‘waarborg’ of gewoon ‘verklaring’ – waarin de EU verzekert dat het Verenigd Koninkrijk niet tot in lengte van dagen opgesloten blijft in de gewraakte backstop, het juridische vangnet dat een harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland moet voorkomen.

Verder wordt de in december door de EU opgestelde politieke verklaring aangevuld met krachtige woorden over ‘alternatieve arrangementen’ die de backstop helemaal overbodig ­maken. Het gaat dan om ‘technische grenscontroles’ waarvoor de techniek op dit moment ontbreekt. Critici schamperen over de ‘tovergrens’ tussen Ierland en Noord-Ierland. Tot slot put de EU zich uit in beloften over de zeer speciale en hechte handelsrelatie die ze met het Verenigd Koninkrijk wil opbouwen.

Van groot belang is dat de Britse tory-parlementariër Geoffrey Cox, die Barclay vergezelde, zijn zegen geeft aan het pakket. Zijn advies is doorslaggevend om de Conservatieven in het ­Lagerhuis achter de deal te krijgen. Als het Britse parlement op 12 maart ‘ja’ zegt, kunnen de regeringsleiders van de overige 27 lidstaten het akkoord goedkeuren tijdens hun reguliere voorjaarstop op 21-22 maart. May wacht daarna een ­razend drukke tijd om de benodigde wetgeving door het parlement te krijgen. Dat lukt haar niet voor de 29ste, dus een korte verlenging met enkele weken van de brexitonderhandelingen is ­nodig. Ondertussen zetten het Europees Parlement en de lidstaten hun handtekening onder de officiële scheidingsakte, het Terugtrekkingsakkoord uit december dat verder niet is veranderd.

Eind goed, al goed. Het brexit­akkoord brengt rust want het geeft Londen een overgangsfase tot 2021 (vrijwel alles blijft hetzelfde) en daarmee tijd om het zo gewenste handelsakkoord met Brussel te sluiten. ‘Een droomscenario’, noemen diplomaten dit. Niemand durft een percentage op de slaagkans te plakken. De Nederlandse premier Rutte waarschuwde de Britten afgelopen maandag deze kans niet te verprutsen: “Jullie slaapwandelen nu naar een no deal. Dat is totaal onacceptabel (…) Word wakker! Dit is echt! Trek je conclusies en sluit het akkoord.”

2. Uitstel met twee maanden: stap terug

Het is 12 maart – door May tot cruciale stemdag gebombardeerd – maar er ligt nog geen akkoord. Het schuurt en schuift in Brussel, maar er is meer tijd nodig. Het Lagerhuis vraagt uitstel, de EU27 twijfelt: uitstel voor wat? Verandert de situatie wezenlijk met wat extra maanden onderhandelen? Uiteindelijk accepteren de leiders uitstel tot de Europese verkiezingen (23 mei) omdat May belooft (niet voor de eerste keer overigens) dat ze het ­ Lagerhuis naar een akkoord zal leiden. Op die manier wordt een eventuele harde brexit met alle chaos en economische misère van dien, over die Europese verkiezingen heen getild. Dat scheelt weer spanning in het stemlokaal.

In Londen zal beperkt uitstel de ­zenuwen verder aanspannen: brexiteers vrezen dat van uitstel afstel komt en Mays positie wordt er ook niet sterker op. Net als veel diplomaten houden EU-ambtenaren er rekening mee dat in dit scenario het Verenigd Koninkrijk in juni alsnog uit de EU crasht zonder akkoord.

3. Uitstel met een of twee jaar: een verwoestende reset

Op 12 maart is een akkoord nog in geen velden of wegen te bekennen. De rode lijnen over en weer zijn tot een ondoordringbaar web gespannen waarin rationeel handelen verstrikt is geraakt. Het Lagerhuis deinst terug voor een harde brexit maar beseft tegelijkertijd dat uitstel van de onderhandelingen met een paar maanden in deze situatie zinloos is. De resetknop wordt ingedrukt met 1 of 2 jaar extra onderhandelingstijd. Voor de EU27 geen aanlokkelijk vooruitzicht, nog langer voorthobbelen met het brexitblok aan het been terwijl wereldwijd – dreiging China, Rusland; onvoorspelbare VS; klimaatverandering; migratie – juist volle kracht vooruit het devies zou moeten zijn.

Voor Londen is dit scenario rampzalig. May roetsjt van de glijbaan, haar belofte om de brexit te leveren, verdwijnt achter de horizon. Er volgen mogelijk nieuwe verkiezingen, een tweede brexit­referendum, de uitkomst is ongewis. Wat weer het slechtst mogelijke nieuws is voor het bedrijfsleven omdat alle zekerheid wordt ontnomen. Ondertussen blijft het Koninkrijk als lidstaat gebonden aan de EU-regels, aan de uitspraken van het Europees Hof, moet het meedoen aan de Europese verkiezingen, betaalt het jaarlijks zo’n tien miljard euro contributie aan Brussel terwijl de onderhandelingspositie van Londen in de EU is verpulverd.

4. Het zwartste scenario: een harde brexit

Er is geen akkoord op 12 maart en dat komt er ook niet. Door onwil maar – waarschijnlijker – door onkunde, vecht het Verenigd Koninkrijk zichzelf op 29 maart van de brexitklif af. Hoewel vrijwel niemand dit wil – afgezien van een paar hardcore brexiteers – kan dit scenario zomaar werkelijkheid worden. “De ratio aan Britse zijde is zoek”, zeggen EU-ambtenaren sinds het najaar. Ze zien de verbeten politieke twisten in het Lagerhuis (tussen de tory’s onderling, tussen tory’s en Labour, tussen parlement en regering) als een verwoestende, oncontroleerbare lawine.

De EU heeft inmiddels voor belangrijke en gevoelige terreinen (transport, financiële markten, visserij, ­medicijnenvoorziening, studen­tenuitwisseling) noodplannen opgesteld voor het geval de harde brexit op 30 maart een feit is. Deze noodplannen zijn tijdelijk en vijlen de scherpste kantjes van de brexit af om totale stilstand te voorkomen. Zo mogen Britse luchtvaartmaatschappijen nog landen in de EU, maar het aantal vluchten wordt drastisch beperkt.

De ironie wil, zeggen diplomaten, dat ook na een harde brexit Londen enige tijd later weer bij de EU moet aankloppen voor een handelsverdrag. En dan liggen alle brexitkwesties – de grens tussen Ierland-Noord-Ierland, de rekening – weer op tafel.

Een spannende maand

12 maart

Cruciale stemming in het Lagerhuis over even­tuele brexitdeal van May en EU. Is er een meerderheid vóór, dan vertrekt het Verenigd Koninkrijk op 29 maart (of kort erna) uit de EU. Wordt Mays deal weggestemd of er is geen stemming dan volgt de dag erna een nieuwe stemronde.

13 maart

Stemming Lagerhuis over een no deal-brexit. Bij een meerderheid verlaat het ­Koninkrijk de EU zonder akkoord. Is die er niet, dan gaat het debat de dag erna verder.

14 maart

Stemming over uitstel van de brexit, met maximaal twee tot drie maanden.

21-22 maart

Laatste Europese top waarbij het Verenigd Koninkrijk aanwezig is.

29 maart om 23 uur (Londen tijd) 

Brexit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden