Woensdag 28/07/2021

Afscheid van een journalist-politicus

Antwerps liberaal Frans Grootjans overlijdt op 77-jarige leeftijd

Zaterdag is de minister van Staat Frans Grootjans op 77-jarige leeftijd overleden. De Antwerpenaar vormde samen met Herman Vanderpoorten en Willy De Clercq een trojka die van begin jaren zestig tot midden jaren tachtig aan het hoofd stond van de Vlaamse liberalen.

Hoewel Grootjans uit een katholieke familie kwam en ook uitstekend overweg kon met Wilfried Martens, geraakte hij eigenlijk nooit overtuigd van de bestaansreden van de christen-democraten. De Antwerpenaar was een voorstander van een opdeling van het politieke landschap in twee grote ideologieën: het socialisme en het liberalisme. Toch was het net die man die in 1991 het pad moest effenen tussen die twee uitersten: op 29 november, vijf dagen na Zwarte Zondag, benoemde de koning hem tot informateur. Na zes dagen geeft hij de fakkel door aan Guy Verhofstadt, maar die zal er niet in slagen een rood-blauwe regering te vormen.

Het informateurschap was voor Grootjans eigenlijk niet meer dan een toetje op een rijkgevulde politieke loopbaan, die al kort na de Tweede Wereldoorlog begonnen was. De Wilrijkenaar doet zijn intrede in het Parlement in 1954 en profileert zich vooral rond Vlaamse thema's zoals de talentelling of de vastlegging van de taalgrens. Wanneer hij in 1966 minister van Nationale Opvoeding wordt in de regering-Van den Boeynants-De Clercq, zet hij zich vooral in voor het Nederlandstalig onderwijs in Brussel. Na twee jaar struikelt het rooms-blauwe kabinet echter over de splitsing van de universiteit van Leuven. "Ik word nooit meer minister", verzekert Grootjans.

Vier jaar later, in 1973, weigert hij inderdaad een portefeuille in de regering-Tindemans-Leburton en volgt hij Willy De Clercq voor drie jaar op als voorzitter van de Partij voor Vrijheid en Vooruitgang. Die Vlaamse liberale partij was twee jaar voordien opgericht onder impuls van Grootjans; een manifest van hem was toen overgenomen als partijprogramma. Hij is de partij-ideoloog geworden en dat verklaart meteen zijn respect voor die andere, veel jongere rechtlijnige liberaal, Guy Verhofstadt.

Begin 1985 keert hij terug aan de top van het politieke firmament, maar niet nadat men lang heeft aangedrongen. Willy De Clercq vertrekt naar Europa en er moet iemand het ministerie van Financiën en het vice-premierschap overnemen. Omdat de jonge liberalen rond Verhofstadt nog niet rijp genoeg worden geacht, belandt men weer bij de Antwerpse eminence grise. Bij de start van de volgende rooms-blauwe coalitie is Grootjans echter niet meer te overtuigen.

In 1987 keert de Antwerpenaar de actieve politiek de rug toe. Hij krijgt het ook steeds moeilijker met de manier waarop er aan politiek wordt gedaan. "Dat veel mensen de politiek en het parlementaire systeem kotsbeu zijn, is niet de schuld van het systeem, wel van de mensen die het belichamen", verklaart hij in een interview. "Die hebben het zo bruin gebakken dat het mij eigenlijk niet erg verrast dat er tegen de traditionele partijen is gestemd. Welk ernstig of degelijk werk presteert het parlement nog? Met ideologie wordt er gelachen omdat het zo verouderd is."

Grootjans was tijdens zijn hele politieke carrière ook actief als journalist. In 1947 trad hij in dienst bij De Nieuwe Gazet. Tien jaar later werd hij er directeur en dat bleef hij met korte onderbrekingen tot eind 1984. Het was een combinatie die steeds moeilijker werd en nu ondenkbaar zou zijn. Dat er iets veranderd was, besefte hij zelf ook. "De redacties hebben zich ontvoogd, ze reageren veel vlugger op politieke situaties die berusten op leugen en bedrog", verklaarde de liberaal in 1992 in De Morgen. "Journalisten hebben het tegenwoordig wel veel moeilijker om te achterhalen wat er precies aan de hand is. Een Jos Van Eynde, een Victor Larock en ikzelf beschikten over informatie uit de eerste hand. De pers was toen goed ingelicht, maar ze miste onafhankelijkheid. Ik heb de twee systemen gekend en ik ben voor het huidige." (RG)

'Dat veel mensen de politiek kotsbeu zijn, is niet de schuld van het systeem, wel van de politici zelf'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234