Dinsdag 18/05/2021

Afscheid van een groot kampioen

Ooit was Efim Petrovitsj Geller de angst-gegner van Bobby Fischer. Op 5 maart van dit jaar vierde deze grote schaker van Oekraïense afkomst zijn 73ste verjaardag, op 17 november overleed hij na een slepende ziekte. Gedurende ruim 20 jaar was Geller een schaker van wereldklasse. Hij bouwde een positieve score op tegen de naoorlogse wereldkampioenen Botvinnik, Smyslov, Petrosjan en Fischer, maar werd zelf nooit wereldkampioen. Ongeveer op het moment van Gellers overlijden is een vijftienjarige landgenoot van hem tot volle ontbolstering gekomen. In de voorronden van het wereldkampioenschap won Ruslan Ponomarjov onlangs het Oekraïense zonetoernooi. Een sensationele prestatie.

Deze regels zijn echter vooral aan Efim Geller gewijd. Schaken was zijn grote passie. Hij was een briljant combinatiespeler met een zeer ondernemende spelstijl. Hij gold als een kenner van de openingstheorie. Maar Geller kon meer dan alleen maar vreselijk goed schaken. Hij was doctor in de economische wetenschappen en in zijn jeugdjaren speelde hij basketbal op topniveau. Een talenknobbel had Geller echter bepaald niet. Dat hij nooit wereldkampioen werd, houdt misschien verband met zijn joodse afkomst. (Joodse roots hebben was in het grote sovjetrijk een verschrikkelijk nadeel. Vraag dat bijvoorbeeld maar eens aan David Bronstein, Victor Kortsjnoj of onze landgenoot Michaïl Goerevitsj.) Maar het heeft er zeker ook mee te maken dat hij veel meer een toernooi- dan een matchspeler was. En met zijn grote vijand, de tijdnoodduivel. Geller toonde zich minstens de evenknie van de meeste naoorloogse wereldkampioenen. Naast enkele remises won en verloor hij één keer van Max Euwe. Tegen Michaïl Tal was zijn score +6 -6. Tegen verscheidene wereldkampioenen boekte hij een positief resultaat: Botvinnik +4 -1, Smyslov +10 -7, Petrosjan +4 -2, Fischer +5 -3. Alleen Spassky was hem de baas: +6 -9. Tegen Karpov stond hij +2 -1 in het krijt, tegen de veel jongere Kasparov was de stand -1.

Sommige sovjetwereldkampioenen slaagden erin om hem te vriend te houden en namen hem op in hun secondantenteam. Geller was goede maatjes met Petrosjan en stond Spassky terzijde in de match van de eeuw in 1972 tegen Bobby Fischer in Reykjavik. Verder werkte hij nauw samen met Karpov en met dameswereldkampioene Maja Tsjiboerdanidze.

Geller werd in 1925 geboren in de Oekraïense havenstad Odessa. De oorlog vormde een rem op zijn ontwikkeling als schaker. Zijn grote talent kwam pas voor het eerst aan de oppervlakte op het Sovjet-Russisch kampioenschap van 1949 waarop hij gedeeld derde werd. Hij won dit toernooi twee keer: in 1955 na een beslissingswedstrijd met Smyslov en in 1979, het jaar nadat Karpov Kortsjnoj verslagen had in een zinderend duel om het wereldkampioenschap. Geller deelt trouwens samen met Mark Tajmanov het record van het aantal deelnames aan dit kampioenschap: 23. Hij nam deel aan zeven schaakolympiades, behaalde even zovele gouden medailles, zowel per ploeg als individueel. Hij won tal van grote internationale toernooien. De laatste jaren was het echter stil geworden rond Efim Geller: hij kwam amper nog naar het westen en was ziek. Zijn laatste grote optreden was het Russisch kampioenschap van 1995.

Gellers verscheiden betekent dat van de grote generatie schaaktalenten van vlak na de Tweede Wereldoorlog nog slechts twee spelers in leven zijn : David Bronstein en Vassily Smyslov. Met Bronsteins gezondheid gaat het niet goed. Smyslov is nog steeds actief op hoog niveau, al is zijn gezichtsvermogen sterk achteruitgegaan.

Met Vassily Ivantsjoek beschikt Oekraïne ook nu over een speler van absolute wereldklasse. Maar zeer opvallend is dat op het moment van Gellers overlijden de vijftienjarige Ruslan Ponomarjov van zich doet spreken. En hoe! In de voorronden van het wereldkampioenschap won Ponomarjov onlangs het Oekraïense zonetoernooi. Op Ivantsjoek na waren de beste Oekraïense spelers present. Dit is een werkelijk sensationele prestatie, gerust te vergelijken met de Amerikaanse kampioenstitel die Bobby Fischer op dezelfde leeftijd in 1957 behaalde. (Oekraïne won onlangs nog brons op de schaakolympiade, Ponomarjov was Oekraïens topscorer!).

Ponomarjov had Etienne Bacrot al het record van de jongste grootmeester aller tijden ontfutseld, maar zijn huidige prestaties en de stijl van zijn partijen spreken veel meer tot de verbeelding dan die van de jonge Fransman. Ze doen denken aan die van de jonge Gary Kasparov. Als Kramnik of Anand zich niet haasten, wordt Ponomarjov over enkele jaren misschien wel de opvolger van Karpov en Kasparov...

Wit: Fischer Zwart: Geller 1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 a6 6. Lg5 e6 7. f4 Db6 8. Dd2 Dxb2 (Een gewaagde maar interessante keuze. Geller speelt de beruchte variant van de 'vergiftigde' pion, een specialiteit van... Fischer zelf. Geller: 'In die tijd was het mij duidelijk dat de achilleshiel van de Amerikaanse grootmeester tweesnijdige, irrationele posities waren... Zelfs in objectief gewonnen stellingen tastte hij daarin geregeld mis.') 9. Tb1 Da3 10. f5 Pc6 11. fxe6 fxe6 12. Pxc6 bxc6 13. e5 Pd5 14. Pxd5 cxd5 15. Le2 dxe5 16. 0-0 Lc5+ 17. Kh1 Tf8! 18. c4 Txf1+ 19. Txf1 Lb7 20. Lg4? (Fischers enige fout in deze partij, maar de positie is zo scherp dat ze fataal is. Sterkere alternatieven zijn Tf3, Ld1 of Dc2) 20. ... dxc4 21. Lxe6 Dd3 22. De1 Le4! 23. Lg4 Tb8 24. Ld1 Kd7 25. Tf7+ Ke6 en wit geeft op. De zwarte koning heeft zichzelf midden op het bord in veiligheid gebracht. Op 26. Txg7 zou nu Lxg2+ 27. Kxg2 Tb2+ 28. Kh1 Dd5+ gevolgd zijn. Dit is één van de zeer weinige partijen die Fischer in zijn carrière in 25 zetten verloor, en misschien wel de enige met wit. Ze werd gespeeld in Monaco in 1967.

Wit: Geller Zwart: Smyslov 1. d4 Pf6 2. c4 g6 3. Pc3 d5 4. cxd5 Pxd5 5. e4 Pxc3 6. bxc3 Lg7 7. Lc4 c5 8. Pe2 0-0 9. 0-0 Pc6 10. Le3 Dc7 11. Tc1 Td8 12. f4 e6 13. Kh1 b6 14. f5 Pa5 15. Ld3 exf5 16. exf5 Lb7 17. Dd2 Te8 18. Pg3 Dc6 19. Tf2 Tad8 20. Lh6 Lh8 21. Df4 Td7 22. Pe4 c4 23. Lc2 Tde7 24. Tcf1!! Txe4 25. fxg6! (In deze schitterende partij laat Geller zijn dame vier keer en prise staan. Dit is de eerste keer.) f6 26. Dg5! (Twee) Dd7 27. Kg1!! Lg7 28. Txf6 Tg4 29. gxh7+ (Drie) Kh8 30. Lxg7+ Dxg7 31. Dxg4! en bij vier moet zwart opgeven. Deze partij werd gespeeld in Moskou in 1965.

Wit: OnisjoekZwart: Ponomarjov 1. e4 d6 2. d4 Pf6 3. Pc3 g6 4. Lg5 h6 5. Lh4 Lg7 6. Dd2 Pbd7 7. f4 c5 8. d5 Db6 9. Tb1 Ph5 10. Pge2 0-0 11. g4 g5! 12. fxg5 Pe5 13. Lg2 hxg5 14. Dxg5 Lxg4 15. h3 Lxe2 16. Pxe2 Pf6 17. 0-0 Pg6 18. Lg3 Db4 19. Df5 Da4 20. b3 Dd7 21. Df3 Lh6 22. Tbd1 Lg5 23. e5 dxe5 24. Dd3 Dd6 25. Tf5 Lh6 26. Tdf1 Kh8 27. Pc3 Pf4 28. Lxf4 exf4 29. Pb5 Dd7 30. d6 Tg8 31. dxe7 Dxe7 32. Kh1 Tg6 33. Dc3 Tag8 34. Tf2 Kh7 35. Dd3 Td8 36. De2 De3 37. Dxe3 fxe3 38. Te2 Kg7 39. Tf1 Ph5 en wit geeft op.

De individuele uitslagen van de derde ronde: Rochade-Bosvoorde 6-2: Tsjoetsjelov-FF 1-0; Winants-Carlier 1-0; Ahn-Geenen 0,5-0,5; Coenen-Van Uytven E. 0,5-0,5; Meessen-Bernard 1-0; Plumanns-Moreels 1-0; Bergmans-De Villers 0,5-0,5; Rössler-Callier 0,5-0,5.

KGSRL-Ans 6-2:Lemmers-Cekro 1-0; Hoogendoorn-Gulbas 1-0; Van er Stricht-Goossens 0-1; De Wit D.-Hautot 0,5-0,5; Schalkx-Honhon 1-0; Goormachtigh-Atmaca 1-0; Meulders-Slechten 0,5-0,5; De Wit M.-Vandervorst 1-0.

Jean Jaurès-Leuven 5,5-2,5: Ikonnikov-Claesen P. 0,5-0,5; De Waal-Vanderwaeren 0-1; Peek-Claesen J. 1-0; Groffen-Praet 1-0; Krijgelmans-Van Mechelen 0-1; De Wolf-Craps 1-0; Riemens-Van Hul 1-0; Barendse-Vermeulen 1-0.

CREB-KGSRL II 4,5-3,5:Bolzoni-Lemmers 0-1; Tabak-Van Houtte 0,5-0,5; Johannes-Deleyn 1-0; Kerkhof-Bezsilko 0,5-0,5; Luminet-De Bruycker 0-1; Duhayon-Mauquoy 1-0; Spanoghe-De Man 0,5-0,5; Blommaert-De Backer 1-0.

Deurne-KASK 2,5-5,5: Tolk-Dutreeuw 0-1; Sadowski-Middelburg 0,5-0,5; Weemaes-Knoppert 0-1; Penson-Docx 0-1; Schuermans-Van Herck 0,5-0,5; Knors-Lavrenov 0,5-0,5; Braspenning-Talon 1-0; Moeyersons-Baekelant 0-1.

Eupen '47-Anderlecht 5-3: Hausrath-Lane 1-0; Schebler-Mohandessi 0,5-0,5; Van Wessel-Henris 1-0; Thirion-Tonoli W. 0,5-0,5; Defize-Faybisch N. 1-0; Renet-Beeckmans 0-1; Timmermans-Faybisch I. 0,5-0,5; Becker-Uhoda 0,5-0,5.

- Deurne: het 37ste kersttoernooi voor ploegen van schaakkring Deurne wordt gehouden op 18 december. Inschrijven tot 15 december bij Guy Colpin, 03/289.02.40.

- Ertvelde: het 16de VDK kersttoernooi wordt gehouden van 26 tot 30 december. Apart eindejaars-blitztoernooi op woensdagavond. Inlichtingen: Rik De Coninck, 09/344.77.36.

1. e7! (1. Kb5? Ta7 2. Pb6 of Pc5 Te7 3. a7+ Txa7 of 3. Kb6 Ka8 4. Kc6 Ka7) en nu:

A) 1. ... Ka7 2. Ka5! Te8 3. Pb6 Kb8 4. Pd5 Ka7 5. Pb4! Kb8 6. Kb6! Th8 7. Kc6! Kc8 8. a7 en wit wint of

B) 1. ... Kc7 2. Kc5 Te8 3. Pb6 Tb8 4. Pd5+ Kd7 5. a7 Th8 6. Kb6 Kd6 7. Kb7 en wit wint.

Tajmanov-Geller (1966)

Wit: Kd2, Th6, Ld1, Pe3, pia2, f4, g5.

Zwart: Kf8, Tg1, Le6, Pe5, pid3, f7.

Zwart staat een pion achter in een moeilijk te houden eindspel. Misschien kan hij remise maken in een toreneindspel na 1. ... Pc4+ 2. Pxc4 Lxc4 3. Lb3 Tg2+ 4. Kc3 Lxb3 5. axb3, maar zeker is dit niet. Geller kiest een andere, betere, echter beslist niet voor de hand liggende weg. Een staaltje van wereldklasse. De opgave: zwart speelt en wikkelt af naar een remise-eindspel. Zeer aanbevolen voor wie zijn eindspeltechniek wil verbeteren!

Wouter Janssens

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234