Woensdag 23/10/2019

Afrika vraagt Marshall-hulp aan rijke landen

De G8, de club van rijke naties, buigt zich over Afrika's noden. Er ligt een Afrikaans plan op tafel. In ruil voor handel, hulp en investeringen zullen de Afrikaanse leiders zorgen voor democratie en vrede. Afrika's probleem is hardnekkig: export van grondstoffen, weinig eigen fabricage van eindproducten.

Amsterdam

de Volkskrant

Wim Bossema

D e onderontwikkeling van Afrika heeft twee hoofdoorzaken: het lukt maar niet om volwaardig mee te doen op de wereldmarkt en de politieke chaos in veel landen maakt alle vooruitgang onmogelijk. Dat is geen nieuw inzicht. Wel nieuw is dat vanuit Afrika een plan is opgesteld waarin die twee grote plagen van het continent voor het eerst gelijktijdig worden bestreden. Kort gezegd: betere toegang tot westerse markten en meer investeringen in ruil voor politieke democratisering en een aantrekkelijk ondernemingsklimaat.

Nog een nieuwigheid: de zeven grootste industrielanden plus Rusland (G8) buigen zich op hun top over de problemen van Afrika en nog wel over het Afrikaanse plan, het Nieuwe Partnerschap voor Afrika's Ontwikkeling (Nepad). Dat gebeurt vandaag en morgen in het Canadese Kananaskis.

De tijd lijkt rijp voor een 'Marshallplan voor Afrika'. De rijke landen beseffen dat de uitzichtloosheid van armoede en geweld in grote delen van Afrika een reden is voor de migratie naar Europa. Het instabiele continent is een overslagplaats geworden van de internationale drugsmaffia. En op de ontwikkelingsconferentie van de VN, begin dit jaar in Mexico, benoemde ook VS-president Bush armoede als een voedingsbodem voor antiwesters terrorisme.

Bovendien hebben de bedenkers van Nepad - de presidenten Mbeki (Zuid-Afrika), Obasanjo (Nigeria), Bouteflika (Algerije) en Wade (Senegal), inmiddels versterkt met Moebarak (Egypte) - een vurig pleitbezorger in Kofi Annan, de Ghanese secretaris-generaal van de VN. Diens visie voor deze eeuw, 'We, the Peoples', aangenomen op de millenniumtop van de VN anderhalf jaar geleden, lijkt een duidelijke inspiratiebron voor het Nepad-document van oktober 2001.

Nog niet zo lang geleden overheerste moedeloosheid over Afrika, 'het verloren continent'. De miljarden ontwikkelingshulp hadden geen fluit uitgehaald, de vredesinspanningen leken lachwekkend in de draaikolken van geweld. Een hek eromheen en maar hopen dat de gekte tot Afrika beperkt blijft, was de teneur onder de Afrika-pessimisten. Zo'n versterking van de tweedeling in de wereld was Annan en Mbeki een gruwel. Nepad is het tegenoffensief.

Er is een nieuwe generatie leiders in Afrika, is de boodschap. Democratie en mensenrechten winnen terrein. Er ligt nu een unieke kans om de spiraal van armoede en geweld te doorbreken. De nieuwe leiders zoeken de oorzaken van de armoede niet alleen meer in de geschiedenis van de slavenhandel, de koloniale uitbuiting. Ook niet alleen in het internationale economische systeem. De schuld ligt evenzeer bij het wanbeleid en erger: van de Afrikaanse regeringen na de onafhankelijkheid.

Die regeringen slurpten hulp, maar dat maakte hen alleen maar afhankelijker. Ze grepen alle kredieten die ze maar krijgen konden en laadden zo een enorme schuldenlast op zich. De economische aanpassingsprogramma's onder leiding van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) hebben maar in zeer weinig landen een positief resultaat gehad. Het staat allemaal in het Nepad-document. In het wezenlijke probleem van Afrika's economie is nooit verandering gekomen: Afrika exporteert ruwe grondstoffen en voert dure eindproducten in, schreef Mbeki onlangs in de Zuid-Afrikaanse krant Business Day.

In de jaren zestig rekende de Tanzaniaanse president Julius Nyerere zijn landgenoten al voor dat zij erop achteruit gingen als zij hun koffiebonen verkochten aan het Westen en geïmporteerde Nescafé, gemaakt van die bonen, kochten. Veertig jaar later leeft de helft van de Afrikanen, 340 miljoen mensen, van minder dan een dollar per dag. Er zijn nu echt drastischer maatregelen nodig, volgens de Nepad-leiders. Geen projectje hier en een programma daar, geen lening zus en een donatie zo, maar een gigantische kapitaalinjectie, zoals Europa na de Tweede Wereldoorlog uit de Verenigde Staten heeft gehad. Nepad becijferde dat Afrika 64 miljard dollar per jaar nodig heeft. Alles hangt met alles samen. De economie kan alleen opbloeien als het onderwijs sterk wordt verbeterd, de aids-epidemie wordt beteugeld, oorlogen worden beëindigd, de ambtenaren efficiënter werken, de rechterlijke macht naar behoren functioneert.

En zo gaat het maar door in het Nepad-rapport. Een verhoogde productie (graag ook van eindproducten) heeft alleen zin als de toegang op de wereldmarkt verbetert. De Nepad-leiders willen dat Afrika wordt opgenomen in het proces van de mondialisering. Dat is het manco van het hele plan, stelde de Zuid-Afrikaanse Raad van Kerken begin deze maand. Nepads analyse van Afrika's problemen deugt wel, maar de oplossingen worden blindelings gezocht in een grotere integratie in de mondiale economie en privatisering. Met beide zijn de ervaringen tot nu toe toch duidelijk, stellen de kerken in een kritisch document: de armoede is erdoor gegroeid, de sociale voorzieningen zijn erdoor uitgehold.

'Er ligt nu een unieke kans om de spiraal van armoede en geweld te doorbreken'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234