Zaterdag 25/06/2022

NieuwsVaccinatie

Afrika krijgt hoop: Zuid-Afrikaans bedrijf kraakt code voor patentvrij vaccin

Topvrouw Petro Terblanche van Afrigen: ‘We hebben informatie uit het publieke domein gebruikt, maar onze wetenschappers konden niets zomaar overnemen.’ Beeld Belga
Topvrouw Petro Terblanche van Afrigen: ‘We hebben informatie uit het publieke domein gebruikt, maar onze wetenschappers konden niets zomaar overnemen.’Beeld Belga

Sneller dan verwacht is het Zuid-Afrikaanse biotechnologiebedrijf Afrigen erin geslaagd om een formule voor een nieuw en patentloos covidvaccin te vinden. De firma wil niet-westerse landen zo meer kansen te geven om hun bevolking te beschermen, al kan het nog jaren duren voor de eerste prikken gezet worden.

Paul Notelteirs

Wat houdt de doorbraak in?

“We willen het product van Moderna niet zomaar namaken, maar ook innovatie bieden.” Aan de telefoon vertelt Petro Terblanche, topvrouw van het Zuid-Afrikaanse bedrijf Afrigen Biologics and Vaccines, enthousiast over de recentste doorbraak van haar team. Sinds de zomer richt de firma zich op vraag van de Wereldgezondheidsorganisatie op de ontwikkeling van een eigen mRNA-vaccin.

Volgens Terblanche is er nu een werkende formule gevonden en kan haar team volgende onderzoeksstappen zetten. De druk is groot, want de WHO investeerde bijna 90 miljoen euro in de operatie. Samen met onderzoeksinstituut SAMRC en vaccinbedrijf Biovac moet Afrigen een ‘tech transfer hub’ oprichten. Vanuit dat kenniscentrum moet de mRNA-technologie verder verspreid worden naar ontwikkelingslanden.

Waarom is dit zo belangrijk?

De nood aan kennisuitwisseling is groot omdat er vandaag sprake is van een heuse vaccinkloof. Pfizer, BioNTech en Moderna hebben een monopolie op de productie van mRNA-vaccins tegen het coronavirus. Dat zorgt ervoor dat de bedrijven vanuit een luxepositie over contracten kunnen onderhandelen, maar mensen uit arme gebieden lijden onder die situatie. Terwijl kwetsbare mensen in ons land zich opmaken voor een vierde prik, is in Afrika bijvoorbeeld amper 10 procent van de bevolking volledig gevaccineerd.

Covax, het wereldwijde fonds dat vaccins aan minder welvarende gebieden moest verdelen, leverde in 2021 minder dan de helft van de verwachte 2 miljard doses af. Nadat een voorstel voor een tijdelijke opschorting van de vaccinpatenten op niets uitdraaide, zag de WHO zich daarom genoodzaakt om in te grijpen.

Afrigen koos ervoor om een vaccin te ontwikkelen dat zo goed mogelijk op het product lijkt dat Moderna vorig jaar al op de markt bracht. De Amerikaanse speler liet namelijk weten dat hij tijdens de pandemie geen gebruik zou maken van zijn intellectuele eigendomsrecht. Volgens Terblanche betekent dat echter niet dat haar onderzoekers het ‘recept’ van Moderna zomaar konden overnemen. Zo zou uit het patent niet blijken hoe lang bepaalde stoffen gemixt moesten worden en wat de correcte concentraties zijn. “We hebben dus informatie uit het publieke domein gebruikt, maar onze wetenschappers konden niets zomaar overnemen.” Ze verwacht ook dat het uiteindelijke product op bepaalde vlakken zal afwijken van het Moderna-vaccin.

Wanneer kan het prikken dan beginnen?

Terblanche en haar team beschikken misschien over een formule om een vaccin te maken, maar dat betekent nog niet dat een oplossing voor de ongelijkheid tussen verschillende landen binnen handbereik ligt. In de eerste plaats moet het product de komende maanden nog verschillende testfases doorlopen. Terblanche hoopt de fase 1-studies, waarbij het vaccin aan gezonde proefpersonen toegediend wordt, aan het eind van dit jaar te kunnen starten. In die testperiode is het niet ondenkbaar dat er bepaalde euvels opduiken die voor vertraging zorgen. “In het slechtste geval zouden we over 36 maanden dan een goedkeuringsverzoek kunnen indienen bij de autoriteiten”, aldus Terblanche.

Een risico bij de ontwikkeling van het vaccin is wel dat Moderna wel degelijk patenten op mRNA-vaccins in Zuid-Afrika heeft. Daardoor is het mogelijk dat Afrigen alsnog een schadeclaim ontvangt wanneer de productie en distributie van het vaccin al loopt. “De kans bestaat ook dat er een ‘chilling effect’ optreedt. Bedrijven zetten hun samenwerking met de tech transfer hub dan stop omdat ze het risico op een patentinbreuk niet willen lopen”, zegt Dimitri Eynikel van Artsen zonder Grenzen.

Als het vaccin uiteindelijk op de markt komt, zal het product ook een Belgisch kantje hebben. Ons land investeerde acht miljoen euro in de operatie om een patentvrij vaccin te ontwikkelen. In februari zal minister van Ontwikkelingssamenwerking Meryame Kitir (Vooruit) daarom naar Zuid-Afrika afreizen om de vooruitgang van het initiatief te bespreken. Volgens haar kan Afrigen een duurzame oplossing bieden. Een hogere vaccinatiegraad in alle landen zou er dan voor zorgen dat er minder snel nieuwe virusvarianten opduiken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234