Woensdag 21/10/2020

Afrika hoeft uw oude jeansbroek niet meer

Oeganda weert de import van oude Europese computers, steeds meer Afrikaanse landen bannen tweedehandskleding. 'Het gaat beter met hen, dat willen ze uitstralen.' Maar de Chinezen bieden nieuw spul goedkoop aan.

Grote lenteschoonmaak al gedaan? In de kast hangt vast nog een miskoopje, misschien met het prijskaartje er nog aan. Die verkleurde truien kunnen zo in de zak. En de neuzen van die laarzen zijn wel wat versleten, een ander heeft er vast nog iets aan. Maar wie denkt dat de gulle gift in de kledingcontainer een tweede leven krijgt in Afrika, is eraan voor de moeite. Steeds meer Afrikaanse landen weren Europese tweedehandskleding.

Wereld Missie Hulp, actief sinds 1948, is gestopt met het schenken van kleding aan Zuid-Afrika. Ook Rwanda en Burundi gaan moeizaam. Deze landen werken, samen met vier andere leden van de Oost-Afrikaanse Gemeenschap, aan een algemeen verbod op de import van tweedehandskleding. De ban moet in 2019 ingaan.

"Containers worden geblokkeerd of ze heffen taksen op de geschatte waarde. Dan wordt het voor ons te duur", zegt directeur Wim Smit van Wereld Missie Hulp. Plaatselijke politieke leiders pochen graag dat ze die 'liefdadigheid' niet meer nodig hebben, zegt Smit. "Het gaat beter met ons, dat willen ze uitstralen." Maar van lokale partners hoort hij dat de noden hoog blijven. Hij weet: ontwikkelingshulp evolueert. "Het is niet meer 'de arme zwartjes' helpen, om het zo uit te drukken. We sturen ook geen goederen meer die ze ter plaatse zelf kunnen maken, zoals schoolbankjes. Hulp gaat steeds vaker over het stimuleren van de lokale economie en het investeren in de lokale basis."

Oude computers

Wereld Missie Hulp is eerder van misleiding beticht toen bleek dat de organisatie een deel van de in rode containers ingezamelde kleding niet doneerde maar verkocht. We moeten leren dat verhaal "met nuance" te brengen, zegt Smit. "De vraag naar tweedehandskleding neemt af. Jouw T-shirt krijgt wel degelijk een tweede leven, maar dan in de vorm van een investering in weeshuizen, scholen, hulp aan straatkinderen. De kledingcontainer heeft nog altijd zin. We moeten er gewoon voor zorgen dat de spullen in de juiste container belanden: heel wat commerciële bedrijven zitten in deze sector louter voor eigen profijt."

De Belgische commerciële export van tweedehandskleding is 179 miljoen euro waard. We zijn de zesde uitvoerder ter wereld. Onze kleding gaat vooral naar Kameroen, Gabon en Rusland. De Oost-Afrikaanse Gemeenschap is minder belangrijk: naar de zes landen werd vorig jaar voor 5,43 miljoen euro aan tweedehandskleding uitgevoerd, ruim 5.000 ton. Sectorfederatie Coberec toont zich toch ongerust over de tendens. "Per jaar gaat er in totaal 150.000 ton naar Afrika", zegt directeur Jan Vermoesen. Er wordt op dit moment op Europees niveau gelobbyd tegen het aangekondigde verbod. "Het is een beschermende maatregel voor de lokale Afrikaanse productie", zegt Vermoesen.

Niet alleen kleding, ook oude computers vinden moeilijker hun weg naar ontwikkelingslanden. Dat komt deels door de snellere technologische ontwikkeling. Maar ook omdat dergelijke giften insinueren dat de ontvangende landen achtergesteld zijn, en dat ligt gevoelig bij deze regimes. Onder andere Vietnam en Oeganda hebben een ban op de import van technologie die in westerse landen is afgeschreven.

De export van oude computers, maar ook van bijvoorbeeld medische toestellen, mag niet alleen gezien worden als liefdadigheid, precisieert Kristien Verbrugghen. Zij is directeur van Vlir-Uos, het samenwerkingsverband tussen Vlaamse universiteiten en het Zuiden. "Door ons systeem van fiscale afschrijving zijn deze apparaten voor onze bedrijven na enkele jaren commercieel niet langer interessant. Door de donatie aan het goede doel vervalt ook de verplichte recuperatiebijdrage. Deze toestellen hebben vaak nog een levensduur van een jaar of vijf. In een bib, labo of in de pc-klas kunnen zij prima dienst doen."

Voormalige kolonisatoren

De Afrikaanse maatregelen wijzen vooral op een nieuwe verhouding met de voormalige kolonisatoren. Afrika wil zijn eigen industrie op poten zetten (er wordt ook gesproken over een importverbod voor auto's). De lage lonen zijn er, de mankracht ook, textiel en metaal zijn niet hoogtechnologisch. En de omvang van de traditionele ontwikkelingshulp stelt niet veel meer voor, zegt Nadia Nsayi, experte Burundi en Congo bij Broederlijk Delen. "We spreken over enkele honderden miljoenen. China doet niet aan ontwikkelingssamenwerking, maar investeert miljarden."

Deze nieuwe partners stellen geen typisch westerse vragen over mensenrechten en democratie, die door de Afrikaanse leiders als arrogante bemoeizucht met interne zaken worden beschouwd. Chinese goedkope waren overspoelen de Afrikaanse markt. "De Europese kwaliteit is beter, maar Chinees spul is nieuw." Europa blijft symbolisch belangrijk, zegt Nsayi. "Maar de samenwerking met China gaat sneller en komt met minder kritiek."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234