Maandag 28/11/2022

'Afrika gaat vooruit, het zou alleen sneller mogen'

De Brits-Soedanese telecommiljardair Mo Ibrahim zet zich in voor democratie en goed bestuur in Afrika. Zaterdag is hij te gast op de Afrikadag in het Koninklijk Instituut voor de Tropen in Amsterdam. 'Afrika gaat vooruit, maar te langzaam.'

Voor iemand die miljarden heeft verdiend met mobiele telefonie, is de ontvangst vanuit zijn villa in Monte Carlo beroerd. Maar voormalig tycoon Mo Ibrahim, pleitbezorger van democratie en goed bestuur in Afrika, blijkt rond te ijsberen. Na enig aanmanen gaat hij zitten en wordt hij verstaanbaar.

De vraag was wanneer de in Soedan geboren, maar in Londen en Monaco wonende Ibrahim voor het laatst in zijn geboorteland is geweest. "Toen mijn bedrijf nog actief was in Soedan ging ik geregeld terug. Sinds ik met 'governance', goed bestuur, bezig ben niet meer. Ik ben bepaald geen vrienden met het regime."

Ibrahim (68) is een fenomeen. Hij is van opleiding elektrotechnisch ingenieur en was oprichter van Celtel, het eerste telecombedrijf van Afrika, met 24 miljoen abonnees in veertien landen. In 2005 verkocht hij Celtel voor 3,4 miljard dollar en vond zichzelf opnieuw uit als filantroop. Hij richtte de Mo Ibrahim Foundation op, die de Ibrahim Index of African Governance opstelt, een ranglijst van 52 landen voor democratie en goed bestuur. Ook doet hij mee met The Giving Pledge, een initiatief van Bill en Melinda Gates waarbij miljardairs beloven het leeuwendeel van hun vermogen weg te geven.

Begin deze maand verscheen de Index voor 2014, aangevoerd door Mauritius, en met Somalië als hekkensluiter. Ibrahim wil geen algemene uitspraken doen. "Afrika telt 54 landen met grote onderlinge verschillen." Op een aantal terreinen signaleert hij vooruitgang, zoals gezondheidszorg, onderwijs, participatie en mensenrechten. Maar wat betreft rechtsstaat en veiligheid van burgers is er achteruitgang. "Dat komt vooral door de opkomst van interne conflicten en geweld in landen als Egypte, Libië, de Centraal-Afrikaanse Republiek, Mali, Nigeria en Zuid-Soedan. Ik maak me daar zorgen over, want overal waar zulke conflicten oplaaien heb je geen scholen, geen overheid, geen ontwikkeling."

U sponsort een prijs voor Afrikaans leiderschap, de Mo Ibrahim Prize, die nu voor het derde jaar niet is uitgereikt. Schieten Afrikaanse leiders tekort?

"Een aantal leiders zeker. Zo is het spijtig dat zoveel presidenten hun verblijf in het ambt proberen te rekken door de grondwet aan te passen, zoals nu weer in Burkina Faso. Nog veel treuriger is de strijd in Zuid-Soedan, een zinloos conflict tussen twee leiders, Machar en Kiir, die allebei president willen zijn. Ze komen nota bene uit dezelfde beweging voort, het is niets meer dan honger naar macht en geld. Daarom sterven duizenden mensen, misdadig.

"Onze prijs is echter niet voor gewone politici. Hij is voor excellent leiderschap. En excellentie is per definitie uitzonderlijk. Bovendien, stel dat de prijs voor Europese leiders was. Zou u drie of vier Europese leiders kunnen noemen in de laatste zeven jaar die hun land en de wereld tot een betere plek gemaakt hebben?"

Het gaat met veel Afrikaanse economieën goed, met groeicijfers van 5 procent of meer. In hoeverre heeft uw bedrijfssector, telecom, bijgedragen aan die ontwikkeling?

"Mobiele communicatie is voor Afrika een zegen gebleken. Toen wij in 1998 met Celtel begonnen had je 3 miljoen telefoons in Afrika, vaste lijnen, de meeste in Zuid-Afrika. Een land als Congo, met 55 miljoen mensen, had duizend lijnen. Afrika was volkomen unconnected. Nu, vijftien jaar later, heeft Afrika 550 miljoen mobiele telefoons. Meer dan Europa en meer dan de VS. Heel Afrika is nu connected. Volgens een studie van London School of Economics brengt elke stijging van het aantal gsm's van 10 procent het bbp van een land met 2 procent omhoog. Met een verspreiding van bijna 60 procent is mobiele telefonie dus verantwoordelijk voor 12 procent van de Afrikaanse groei."

U bent absoluut tegen corruptie. Maar veel bedrijven betalen steekpenningen omdat het deel zou zijn van de Afrikaanse cultuur.

"Corruptie is niet alleen een Afrikaans probleem, het is een wereldwijd probleem. Het punt in Afrika is alleen dat het direct raakt aan de verdeling van de welvaart.

"Voor elke corrupte politicus heb je tien corrupte zakenlui. Niemand kan in zijn eentje corrupt zijn, je hebt partners nodig. Tot nu toe is de spotlight op de politici gericht, en dat moeten we blijven doen, maar ook bedrijven moeten hard aangepakt worden. Bedenk wel dat corruptie in Europa ook pas sinds kort onder handen genomen wordt. Het betalen van steekpenningen was niet zo lang geleden aftrekbaar voor de belastingen."

Ondanks alle economische groei was afgelopen jaar vooral een jaar van crises. Met westerse interventies in Mali, CAR, Zuid-Soedan. Een stap terug?

"Absoluut. Het zou beter zijn als de Afrikaanse Unie het alleen af zou kunnen, maar die heeft nog wat hulp nodig. Daarom is het goed dat westerse landen soms ingrijpen, zoals Frankrijk heeft gedaan in Mali. Het waren trouwens Tsjadische soldaten die de meeste gevechten deden, hoewel je op tv natuurlijk alleen die Franse militairen zag.

"Ik ben dus niet tegen interventies. Soms moet je ingrijpen, maar dat moet je dan wel intelligent en met verantwoordelijkheid doen. Het moet niet zoals in Libië na Kadhafi, waar we het land hebben platgebombardeerd en daarna aan zijn lot hebben overgelaten."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234