Zaterdag 17/04/2021

'Afghanistan is overgeleverd aan beroepsverkrachters en plunderaars'

undefined

Feministische organisatie Rawa waarschuwt voor westerse genoegzaamheid

Nu de Taliban in Afghanistan zijn onttroond, geloven velen dat de problemen in het land nagenoeg zijn opgelost. Niets is evenwel minder waar, aldus Sahar Saba, die al twaalf jaar actief is bij Afghanistans oudste feministische organisatie, het in Pakistan gevestigde Rawa. De voorbije dagen was ze in Brussel aanwezig op het festival Vrouwenstemmen. 'Andermaal zijn we overgeleverd aan beroepsverkrachters en plunderaars.'

Brussel

Eigen berichtgeving

Catherine Vuylsteke

Sahar Saba (29) is zo ongeveer met Rawa opgegroeid. Negen was ze bij de eerste kennismaking, en pas met haar familie naar het Pakistaanse Quetta gevlucht. Het leven in een vluchtelingenkamp viel haar erg moeilijk, en de enige kans op studeren lag in het door Rawa georganiseerde onderwijs. Later zou ze zelf zeven jaar lang lesgeven in een kamp in het Pakistaanse Peshawar: vakken uit het secundair in de voormiddag, alfabetisering en bewustwordingssessies 's middags. Ondertussen was Saba ook actief bij de publicatiedienst van Rawa en hielp ze journalisten bij hun reportages in Afghanistan. Ook reisde ze herhaaldelijk naar haar vaderland om contact te houden met de lokale Rawa-afdelingen. Die houden zich met gezondheidszorg, onderwijs, inkomensverwerving voor vrouwen en voedselbedeling bezig.

"Het is belangrijk te benadrukken dat we een politieke organisatie zijn", begint ze, "niet zomaar een ngo die wat mensen wil helpen. Secularisme willen we, democratie, vrouwenrechten. We willen dat alle demonen die Afghaanse vrouwen knechten - en islamisme is daar de belangrijkste van - worden uitgebannen. Simpel is dat geenszins. Neem de alfabetiseringsklassen. Je kunt je niet voorstellen hoe lang het soms duurt eer we die kunnen organiseren. We praten uiteraard eerst met de vrouwen en meisjes zelf, die doorgaans met allerlei excuses komen aandraven. Ze hebben geen tijd, waar zou het nodig voor zijn, beschikken ze wel over de nodige talenten, enzovoort. Eigenlijk bedoelen ze: de familie keurt dit nooit goed. Vervolgens práten we, bij ongetrouwde vrouwen met de vader of de broer, bij gehuwde vrouwen met de man. Ook zij komen vaak met allerlei smoesjes aanzetten, terwijl ze eigenlijk gewoon bang zijn voor de nieuwe situatie die ontstaat."

Een van de meest ophefmakende activiteiten van Rawa is het 'getuigenis' afleggen. Vrouwen die met een verborgen camera naar Afghanistan trekken. Daar filmden ze onder meer executies, uitgevoerd in het voetbalstadion van Kaboel, dat overigens met Europees geld werd gebouwd. Vanwaar de keuze voor dergelijke gevaarlijke missies?

Sahar Saba: "Rawa heeft zich vanaf het begin tot doel gesteld om de misdaden van het regime aan de kaak te stellen. Die van de Russen (1979-'89) evengoed als van de jehadi-groepen (1992-'96) of de Taliban (1996-2001). Het is belangrijk dat dingen te boek worden gesteld, zodat de geschiedenis duidelijk zal maken wat het bewind van deze of gene echt voor de bevolking betekende. Er zijn bewijzen nodig, tastbare feiten om de vele verhalen in het collectieve geheugen van ons volk te onderbouwen. Die feiten verzamelen houdt een zeker gevaar in ja, maar een organisatie die zegt dat ze wil strijden voor vrijheid, secularisme, vrouwenrechten en democratie, die kan zich toch niet beperken toch salongepraat?"

Zijn die 'getuigenismissies' altijd goed afgelopen?

"Zo ongeveer wel. Het gros van de missies werd door vrouwen uitgevoerd, die natuurlijk gezegend waren met de vele mogelijkheden van de burka. Mannen liepen veel meer risico op controle en hadden minder verstop-mogelijkheden. Het moet ook gezegd dat het werk onder de Taliban in zeker opzicht makkelijker was: enerzijds was er het nieuwe internet, en bovendien hadden de Taliban weinig politiek inzicht. Het heeft heel lang geduurd voordat ze beseften dat beelden een krachtig wapen kunnen zijn. Vandaar dat ze, toen ze een man met een camera betrapten, louter het feit hekelden dat dat een instrument der 'afvalligen' is. Er is toen een hele discussie geweest, er werd gedreigd, maar met de betaling van zo'n vijfduizend Pakistaanse roepie was de zaak geregeld."

Rawa was aanwezig bij de vredesgesprekken in Bonn, eind vorig jaar. Strekten die tot tevredenheid?

"We waren niet als Rawa uitgenodigd, een van ons was opgenomen in de delegatie van de koning. Zowat alle groepen die aanwezig waren, hadden moeite met ons. Wegens ons secularisme, ons antifundamentalisme en onze nadruk op vrouwenrechten. Bovendien valt het ons moeilijk tevreden te zijn met die besprekingen in Bonn, als je bedenkt dat wie er aan deelnam oftewel fundamentalistisch was - zoals de Cyprus-groep van Goelboeddin Hekmatyar - oftewel behoorde tot deze of gene groep van krijgsheren. Toen die besprekingen bezig waren, had ik veel discussies met andere Afghaanse vrouwen, vaak ballingen. Ik vroeg ze of ze erkenden dat die krijgsheren ontzettend veel mensenrechtenschendingen hebben begaan. Ja, zeiden ze, maar dat moesten we terzijde laten, anders begon dat ongetwijfeld allemaal weer opnieuw. Ongelofelijk! Dit gaat immers niet over zomaar een paar mensen, maar over de toekomst van ons land! Hoe kunnen we ons dan flexibel opstellen als het gaat over zulke fundamentele zaken?"

Ziet u 'acceptabele' figuren binnen de Noordelijke Alliantie, die als VS-bondgenoot de militaire nederlaag van de Taliban bewerkstelligde en vervolgens de belangrijkste ministerportefeuilles opeiste in de interim-regering van premier Karzai?

"Nee. De Oezbeekse krijgsheer Rashid Dostoem is waarschijnlijk de grootste crimineel, maar de handlangers van gewezen - fundamentalistisch - president Rabbani zijn weinig beter, om van de door Iran gesteunde Hazara-groep Hezb-e-Wahdad nog maar te zwijgen. En ook Massoed, die door het Westen een heldenstatus werd aangemeten, is niet anders. Misschien heeft hijzelf geen meisjes verkracht en vermoord, of huizen geplunderd en in brand gestoken, maar zijn mannen hebben dat wel steeds gedaan en hij heeft daar nooit iets tegen ondernomen. Bovendien: het Westen heeft zich - terecht - erg druk gemaakt over de vernietiging van de boeddha's van Bamiyan door de Taliban vorig jaar, maar heeft nooit heisa gemaakt rond de plundering van het museum van Kaboel, door de mannen van Massoed. In het Westen spreken ze over de leeuw van de Pansjir, in Afghanistan hebben ze het over 'de geit'. Wat hebben we uiteindelijk gekregen van de Noordelijke Alliantie: kogels in plaats van voedsel, bommen in plaats van huizen, lijkwades in plaats van kleren.

"De tragiek van Afganistan is dat het volk nu overgeleverd is aan een stel leiders die opnieuw als respectabel te boek staan terwijl het niet meer dan verkrachters, moordenaars, plunderaars met jarenlange ervaring zijn. Lieden ook die geen ander vak kennen dan dat van soldaat, zich van een wapen bedienend als betrof het een creditcard. Alleen zij die zelf politieke banden hebben met deze lieden, of nooit geleden hebben, steunen hen. Ballingen bijvoorbeeld, die nooit aan den lijve hebben ondervonden waar dat bewind voor stond."

Hoe staat Rawa tegenover premier Karzai?

"Hij zegt dat hij geen fundamentalist is, en door de reputatie van zijn vader geniet hij in sommige kringen wel enige populariteit. Tegelijk zijn daar de verhalen over zijn relaties met oliemaatschappij Unical, met de CIA, of het feit dat hij tijdens de jehadi-periode (1992-'96) onderminister was. Hij was daar dus ook bij betrokken, en tegen de Taliban heeft hij zich nooit verzet. Veel mensen vertrouwen hem niet, hij werkt samen met de mensen die het land naar de maan hebben geholpen."

Wat vindt Rawa van de minister van Vrouwenzaken?

"Die behoort tot de fundamentalistische Hazara-militie Hezb-e-Wahdad. Echte voorvechters van vrouwenrechten zouden zich nooit bij een dergelijke organisatie aansluiten. Veel verwachten we dus niet van haar."

Hoe vergaat het Rawa sinds de Taliban zijn verdreven?

"We hebben onze projecten uitgebreid en proberen alle gelegenheden te benutten om contacten te leggen met organisaties in het buitenland. Opdat mensen in België bijvoorbeeld niet zouden gaan denken dat met het vertrek van de Taliban de problemen zijn opgelost. Kijk, de westerse media hebben de voorbije dagen luid getoeterd over de heropening van de scholen, als teken van teruggekeerde normaliteit. Veel kinderen, en dat zegt men er niet bij, gaan nog steeds niet naar school. Ze hebben er de middelen niet voor, er zijn niet voldoende scholen en bovendien is de situatie te onveilig. Geen weldenkend mens stuurt zijn dochters de straat op. Dat laatste verklaart ook waarom zoveel vrouwen nog steeds een burka dragen: omdat ze bang zijn, zich niet veilig genoeg voelen zonder. Geef ons veiligheid en je zult zien hoe vrouwen dat ding kapotscheuren. Maar tot op heden is er geen veiligheid: de veranderingen beperken zich tot Kaboel, de andere dertig provincies zijn er nog net zo belabberd aan toe als vroeger. Nog steeds hoor je verhalen over verkrachting, moord.

"Daarom is algehele ontwapening prioritair. Zonder die ontwapening is er niet de minste hoop op stabiliteit, vrijheid en vrede."

En wat zijn de andere prioriteiten?

"Het verbeteren van de economische situatie en het omscholen van al die mannen die alleen oorlog kennen als economische activiteit. Uit veiligheidsoverwegingen, zoals ik al zei, maar ook omdat mensen die geen geld hebben, zelf te koop zijn. Omdat er dus geen vrijheid of democratie kan komen als mensen niet voldoende te eten hebben.

"Een ander fundamenteel punt is gerechtigheid. Als het Westen echt iets voor ons wil doen, moet het ons helpen met het berechten van de oorlogsmisdadigers, van hen die misdaden tegen de mensheid hebben begaan. Anders komt er nooit een einde aan de schendingen. Een klimaat van straffeloosheid genereert nieuwe misdaden. Een van de schokkendste zaken in dat opzicht is hoe tal van oorlogsmisdadigers in het Westen asiel hebben gekregen. Ze leiden er nu een comfortabel leven, terwijl hun slachtoffers vergaan in de misère. Er moeten meer initiatieven worden genomen om dat soort mensen te vervolgen. Voor een internationaal strafhof, bijvoorbeeld."

http://www.rawa.org

'Geen weldenkend mens stuurt zijn dochters de straat op. Het is nergens veilig. Daarom is algemene ontwapening een absolute prioriteit'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234