Zondag 19/09/2021

Afghaanse vrouwen in Kaboel experimenteren met hedendaagse kunst

Nabila Horbaksh:

In het Vrouwelijk Kunstcentrum in de Afghaanse hoofdstad Kaboel verricht een groep jonge vrouwen pionierswerk door complexe thema's te onderzoeken via hedendaagse kunst.

door Aunohita Mojumdar

Langwerpige kleurrijke blokken die graven voorstellen. Daarvoor een andere langwerpige figuur. Wit en onmiskenbaar een vrouw. De vorm van de graven versmelt met die van de vrouw. Het schilderij is grimmig, in techniek en als getuigenis. De schilder noemt het Veroordeeld, de manier hoe zij de situatie bekijkt. Het schilderij had van overal kunnen komen. Wat het bijzonder maakt, is dat het gemaakt werd door een jonge Afghaanse vrouw.

Het verbod dat de taliban uitvaardigden tegen de meeste kunstvormen en andere vormen van culturele expressie is alom bekend. Schilderijen werden uit huizen, kantoren en museums gehaald en verbrand, net als boeken met kunstafbeeldingen. Museumcollecties werden systematisch vernietigd en filmarchieven gezuiverd van alle onislamitische afbeeldingen in mensengedaanten.

Maar de schade die de Afghaanse kunst opliep, begon of eindigde daar niet. De sovjetinterpretatie van kunst beschadigde de creativiteit in de jaren tachtig. De moedjahedien die hen aan de macht aflosten na de val van de laatste communistische president Najibullah tolereerden hoogstens sommige vormen van kunst en muziek.

Ook al liep ze geen directe schade op als gevolg van het overheidsbeleid, toch leed de kunst tijdens die jaren van oorlog en conflict. Omdat de mensen dagelijks een overlevingsstrijd voerden, voortdurend hun spullen en bezittingen moesten verzamelen en verhuizen. Kunst, een luxeproduct, werd een van de eerste oorlogsslachtoffers.

Sinds 2001 en de verdrijving van de taliban wordt kunst niet meer politiek onderdrukt. Toch bestaan er nog altijd conservatieve opvattingen in de grote delen van de Afghaanse maatschappij. Het verdwijnen van de kunst betekende ook dat de kunstwaardering zich niet meer kon ontwikkelen. De embryonale kunstmarkt wordt overspoeld met kitsch: waardeloze reproducties van Napoleon, westerse stereotypen van Afghanistan met kamelen, boerka's en boeddha's van Bamyan. De beste kunstwerken zijn mooi uitgevoerde realistische en klassieke schilderijen. Ook de veiligheidsproblemen en economische omstandigheden remmen de kunstontwikkeling af.

Je als jonge vrouw in die omstandigheden wagen op het niet-traditionele en moeilijke terrein van de hedendaagse kunst, moderne interpretaties en abstracte voorstellingen, is moedig. Niet alleen verrichten ze pionierswerk in hun sociale omgeving, ze moeten ook nog eens rekening houden met de beperkingen en belemmeringen die vrouwen worden opgelegd.

Ook al staat de gelijkheid van man en vrouw ingeschreven in de grondwet, toch worden vrouwen in Afghanistan voortdurend gediscrimineerd en wordt niet geaccepteerd dat ze een rol op zich nemen in de publieke ruimte. Elke 29 minuten sterft een vrouw in het kraambed. Slechts 15,8 procent kan lezen of schrijven, 70 tot 80 procent van de huwelijken in Afghanistan zijn gedwongen huwelijken (met inbegrip van minderjarige meisjes). Sommige bepalingen van het Afghaanse gewoonterecht staan toe dat vrouwen afgestaan worden als genoegdoening voor criminele daden, schulden en andere vormen van betaling. Zelfs de 'moderne' wet behandelt vrouwen meer als verdachte dan als slachtoffer bij misdaden als verkrachting en andere geweldplegingen. Terwijl eremoorden veel milder beoordeeld worden dan een gewone moord.

Die realiteit komt tot uitdrukking in vele schilderijen van een groep jonge vrouwen die deel uitmaken van het Vrouwelijk Kunstcentrum (onderdeel van het Centrum voor Hedendaagse Kunst Afghanistan), een instelling die werd gesticht door Rahraw Omarzad, een bijzondere kunstenaar en leraar aan de Faculteit Schone Kunsten van de universiteit van Kaboel.

De aanleiding voor Omarzad om het centrum op te richten waren zijn ervaringen in de kunstenfaculteit. "Tegen de tijd dat de studenten zich door vier jaar cursussen traditionele kunst geworsteld hebben en bij de hedendaagse kunst zijn verzeild, kunnen ze niet meer buiten de lijnen denken." Hij overstelpt zijn leerlingen niet met theorie, maar laat hen meteen aan de slag gaan.

Niet alle werken gaan overigens over de verschrikkelijke situatie van de vrouw. Ommolbanin Shamsia schildert al zo lang ze zich kan herinneren. Maar het is wel de eerste keer dat deze studente boekhouden een kunstcursus volgt. Haar schilderij Poort toont een vrouw aan de rand van het water. De weerspiegeling in het water is geen vrouw, maar een jonge, groene boom. "Het is een voorstelling van de vrouw als het leven, als wedergeboorte", legt ze uit.

De meeste kunstenaars zeggen dat de hedendaagse kunst hen in staat stelt om ideeën uit te drukken die moeilijk in woorden te vatten zijn. "Als me iets op het hart ligt dat ik niet kan vertellen, dan schilder ik het", zegt Nabila Horbaksh. In het huidige maatschappelijke klimaat is schilderen ook een vorm van expressie en creativiteit die je alleen kunt doen. Vrouwen kunnen zich er in de beslotenheid van hun huis aan wagen, tot ze meer aanvaard worden door de maatschappij.

Als me iets op het hart ligt dat ik niet kan vertellen, dan schilder ik het

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234