Zaterdag 04/12/2021

InterviewMalalai Shinwari

Afghaanse politica in Kaboel: ‘Opnieuw de strijd aangaan? Daar zit hier niemand op te wachten’

Een talibanstrijder patrouilleert bij een schoonheidssalon in Kaboel, waar reclamebeelden van vrouwen oversprayd en beschadigd werden. Beeld AFP
Een talibanstrijder patrouilleert bij een schoonheidssalon in Kaboel, waar reclamebeelden van vrouwen oversprayd en beschadigd werden.Beeld AFP

Malalai Shinwari (46) was als eerste vrouw aanwezig bij de onderhandelingen tussen de VS en de taliban in 2015 en is een bekend politica en vrouwenrechtenactiviste in Afghanistan. Nu wacht ze thuis in Kaboel op het moment dat ze naar Duitsland kan vertrekken. ‘De taliban gedragen zich almaar driester.’

Zaterdag had politica Malalai Shinwari nog een tocht ondernomen naar de luchthaven van Kaboel, op de zwaarste dag tot nu toe. “Wat ik daar zag, was erger dan al mijn verwachtingen. De mensen zijn uitgeput door de hitte en door het lange wachten. De paniek is nog altijd groot. Iedereen wil zo snel mogelijk weg. Maar de taliban gedragen zich almaar driester. Ik zag hoe ze constant mensen sloegen. Mannen, vrouwen en kinderen. Met stokken, buizen, alles wat ze in handen kunnen krijgen.”

Shinwari heeft een uitnodiging van Duitsland om met haar gezin over te komen. Maar het lukt op dit moment echt niet, zegt ze via Skype. “Ik ben naar huis teruggekeerd omdat er geen doorkomen aan was bij de luchthaven. De taliban zijn overal aanwezig, op elke straathoek. Als ik zie hoe ze zich nu gedragen, merk ik geen enkel verschil met de oude taliban van voor 2001.”

De politica woonde in Kaboel tijdens het eerste regime van de taliban tussen 1996 tot 2001, net als nu. Nadat de internationale troepenmacht in oktober 2001 Afghanistan binnengevallen was en de taliban uit de hoofdstad verjaagd had, ging ze aan de slag als journaliste voor de BBC. In 2006 werd ze verkozen tot parlementslid. Ze specialiseerde zich in vrouwenrechten, onderwijs en gezondheid. Sinds 2015 werkte ze als adviseur sociale zaken van president Ashraf Ghani, die vorige week naar de Verenigde Arabische Emiraten vluchtte.

Malalai Shinwari. Beeld rv
Malalai Shinwari.Beeld rv

Bent u bang dat ze u komen zoeken?

Malalai Shinwari: “Nee, maar ik ben wel voorzichtig. Als ik mijn gezicht bedek, kan ik naar buiten en word ik vooralsnog met rust gelaten. Wat ik zie, zijn veel jonge talibanstrijders die proberen de chaos onder controle te krijgen. Maar ze slagen er niet in, ze maken er een puinhoop van. Ik kan er niet bij dat ze straks een heel land moeten besturen als ze eenmaal een regering hebben gevormd. Nu ja, een regering. Een dictatuur bedoel ik.”

Hoe gedragen de taliban zich op straat?

“Als bezetters. De meeste mannen die ik zie, zijn jong. Ze spreken geen Pathaans (een van de twee officiële talen van Afghanistan, red.) maar talen die ik niet versta, zoals Urdu (Pakistaanse taal, red.) en Punjabi (Pakistaanse-Indiase taal, red.) En ze willen allemaal lang haar, dat vinden ze blijkbaar stoer. Het hoort bij de look van de taliban. Degenen die geen lang haar hebben, dragen een soort bandana met van dat nephaar dat eronder uitkomt. Compleet belachelijk.”

Die buitenlandse taliban komen dus van Pakistan?

“Het lijkt erop, aan de taal te horen. Zonder die extra manschappen uit het buitenland zouden ze met te weinig zijn om de stad nog een beetje onder controle te houden, vermoed ik.”

Op sommige plaatsen zou de bevolking intussen zelf in opstand zijn gekomen en zijn de taliban verdreven. Kloppen die verhalen, volgens u?

“Ja, dat gebeurde in drie districten van de provincie Baghlan, in het noorden van het land. Daar zouden ze de taliban verjaagd hebben en houden ze de omgeving nu zelf onder controle. Het is natuurlijk de vraag of dat zo blijft. Hetzelfde geldt in de regio Panjshir (waar de beroemde antitalibanstrijder Ahmed Shah Massoud woonde, hij werd in 2001 vermoord, red.). Daar leidt Ahmad Massoud, zoon van de overleden commandant, het huidige verzet tegen de taliban.”

Denkt u dat dit verzet standhoudt?

“Panjshir is altijd een taaie streek geweest waarop de taliban zich stuk beten. Ze zullen zich niet zomaar gewonnen geven, maar ik denk niet dat ze in staat zijn de taliban volledig op de knieën te krijgen.”

U werkte als adviseur van president Ashraf Ghani. Wat vindt u ervan dat hij het land ontvlucht is?

“Hij heeft een verklaring afgelegd waarin hij stelt dat het voor zijn eigen veiligheid was. Dat geloof ik, en ik begrijp het ook wel, maar ik vind dat hij desondanks had moeten blijven. Ghani deed het niet al te best als president, hij is er niet in geslaagd vrede te brengen. Dat hij midden in in deze crisis wegloopt, wordt hem niet in dank afgenomen. Ook niet door mij.

“Ik kende hem goed maar hij heeft niets gezegd voor hij vertrok. Pas toen hij in de Verenigde Arabische Emiraten zat, vernamen we waarom hij was gevlucht. Nu, Ghani heeft ook goede dingen gedaan. Hij zette zich meer in voor de vrouwenrechten dan zijn voorganger Hamid Karzai.”

Denkt u dat er een inclusieve regering komt, van de taliban en partijen uit de voormalige regering van Karzai?

“Misschien gaan ze samenwerken met Karzai of met andere politici uit zijn regeerperiode, maar het ziet ernaar uit dat ze hun belofte over vrouwen in de regering niet zullen houden. De vrouwelijke politici – ongeveer 10 procent van de voormalige regering was vrouw – worden bedreigd. Onze telefoons zijn geblokkeerd in een poging ons het zwijgen op te leggen. Ook een van mijn nummers werkt niet meer. Heel wat vrouwelijke politici en vrouwenrechtenactivistes zijn gevlucht. Ik zal ook vertrekken zodra het kan. Maar tegelijk vraag ik me af wie er straks nog overblijft om te vechten voor de rechten van vrouwen en meisjes. Ik vrees voor een enorme braindrain.”

Wie is Malalai Shinwari?

- Geboren in 1976 in Kaboel.

- Werkte als verslaggever voor de BBC van 2002 tot 2005.

- Werd in 2006 verkozen als parlementslid. Ze zette zich in voor vrouwenrechten, gezondheid en onderwijs.

- In 2011 ging ze aan de slag als adviseur voor de minister van Economie.

- Was actief als diplomaat in de VS van 2013 tot 2015.

- Zat in 2015 als eerste vrouw aan de onderhandelingstafel met de taliban in Qatar.

- Was persoonlijk adviseur sociale zaken van president Ashraf Ghani van 2015 tot 2021.

Als vrouwenrechtenactiviste ging u in tegen het uithuwelijken van jonge meisjes voor geld. Ouders verkopen hun dochters aan een man om hun schulden af te betalen. Hebt u die situatie kunnen verbeteren?

“Zeker. We hebben in heel wat provincies programma’s opgezet tegen de mishandeling van vrouwen, dat was daar een deel van. Dankzij onze inspanningen is de ‘verkoop’ van meisjes voor een groot deel afgenomen. We hebben veel bereikt door de meisjes de kans te geven naar school te gaan en verder te studeren. We waren goed bezig op dat vlak, hebben in de provincies scholen gebouwd speciaal voor meisjes. Maar ik betwijfel dat die scholen openblijven. Op dit moment gaat er niemand naar school.”

Er wordt een nieuwe vluchtelingenstroom verwacht. Gaan die mensen naar buurlanden zoals Pakistan en Iran of denkt u dat ze vooral voor Europa kiezen?

“Ze willen niet naar Pakistan. Een hoop taliban komen daarvandaan en de mensen zijn bang van Pakistans fameuze inlichtingendienst ISI. De nieuwe vluchtelingen willen naar Europa, onder andere naar Duitsland. Ze zullen ook naar Oezbekistan en Tadzjikistan trekken, al zijn de grenzen daar nu dicht. Ook de grens met Iran is gesloten, voor zover ik weet. We kunnen nergens heen.”

Wie is volgens u verantwoordelijk voor de huidige crisis in Afghanistan?

“De Amerikanen, de commandanten van het Afghaanse leger en president Ghani plus een aantal van zijn collega’s. De Amerikanen zijn te snel vertrokken, dat is nu wel duidelijk. Ze hebben jarenlange intensieve training gegeven aan het Afghaanse leger en de Afghaanse special forces. Maar die hebben zich omver laten lopen door de taliban.

“Daar zijn allerlei redenen voor, onder andere hun achterstallige soldij. Ze werden niet of te laat uitbetaald en zagen hoe de taliban overal connecties hadden met de bevolking. Waarom zouden ze hun leven dan wagen voor een paar centen die ze toch niet krijgen?

“Ik denk dat het echte verzet van de bevolking zelf zal komen, zoals we gezien hebben met de demonstratie in Jalalabad en de gevechten in Baghlan nu. En wat president Ghani betreft, hij heeft de Amerikanen te veel vertrouwd. Dat was naïef.”

Ziet u een oplossing?

“Een nieuwe invasie is alvast geen oplossing. Ik denk dat onderhandelen het enige is dat overblijft. Ik zat in 2015 met de taliban aan de onderhandelingstafel in Qatar. Het zag er toen best veelbelovend uit. Ook dat was misschien naïef, maar wat blijft over? Opnieuw de strijd aangaan? Daar zit geen Afghaan op te wachten. Het zal er toch op neerkomen dat we weer rond de tafel moeten zitten en een regering vormen waarin alle partijen een stem hebben.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234