Dinsdag 22/10/2019

Asielzoekers

Afgewezen asielzoekers keren nauwelijks terug naar hun thuisland

Honderden asielzoekers in de rij voor de Dienst Vreemdelingenzaken in de asielpiek van 2015. Beeld Tim Dirven

Asielzoekers die geen asiel verkrijgen, keren amper terug naar hun thuisland. Dat blijkt uit een Nederlandse studie. Uit de onderzochte groep vertrok maar 6,5 procent. In Nederland liggen de terugkeercijfers met 18 procent beduidend hoger.

Een studie in opdracht van de Nederlandse overheid ging na hoeveel uitgeprocedeerde asielzoekers in Europa blijven hangen. De onderzoekers baseerden zich op cijfers van het Europese statistiekbureau Eurostat, voor de periode 2013-2017. Concreet keken ze naar de groep van afgewezen Syriërs, Afghanen, Irakezen, Iraniërs, Somaliërs en Eritreeërs.

In België blijkt slechts 6,5 procent onder hen effectief terug te keren naar hun thuisland. In Nederland ligt dit percentage op 18,2 procent, in het Verenigd Koninkrijk op 19,4 en in Noorwegen op 25. Duitsland scoort veel lager met 3,5 procent. Vanwaar komen die verschillen? Landen als Noorwegen, het VK en Nederland hebben een ontmoedigingsbeleid voor mensen zonder verblijfsvergunning, met bijvoorbeeld sobere huisvesting en een verbod om te werken, en goede diplomatieke relaties met die herkomstlanden. Nederland betaalt ook de tickets voor wie terugkeert en geeft geld voor de reïntegratie in het thuisland. Duitsland gooit het over een andere boeg, waarbij uitgeprocedeerden in asielcentra mogen blijven wonen, een vergoeding krijgen en onder voorwaarden studeren en werken. 

In België mogen uitgeprocedeerden ook niet op de arbeidsmarkt komen of een woning huren. Al merkt het Nederlandse rapport op dat dit minder systematisch wordt gecontroleerd dan in andere landen. “Wie niet teruggestuurd kan worden, laten wij in een juridische limbo hangen”, zegt professor migratierecht Ellen Desmet (UGent). “In België slagen wij er niet in om die ‘onverwijderbare’ groep correct op te vangen.” 

Dat zegt ook professor migratierecht Dirk Vanheule (UAntwerpen): “Als die mensen hier grote netwerken hebben, kunnen ze al makkelijker in de clandestiniteit of dubbele economie verdwijnen.” Al wordt zulke illegaliteit vooral in Italië en Spanje vaker gedoogd, zegt het rapport, waardoor terugkeer in die landen nog lager ligt, met respectievelijk 1,1 en 2,8 procent.

Bescherming zoeken

De verschillende cijfers kunnen ook te maken hebben met een verschil in aanpak tussen gedwongen en vrijwillige terugkeer, zegt Vanheule. “Wij hebben goede programma’s om mensen vrijwillig te laten terugkeren.” “België stuurt misschien minder mensen gedwongen terug, maar we bereiden hen wel beter voor op reïntegratie”, zegt Anne Dussart van Caritas International. “Het lijkt me belangrijk om op langere termijn te kijken of de teruggekeerde asielzoekers uit Noorwegen ook in hun land van herkomst gaan blijven.”

Toch valt het op dat in alle onderzochte landen de meerderheid van de uitgeprocedeerde asielzoekers niet terugkeert. “De effectiviteit van terugkeerbeleid is vaak beperkt”, zegt professor Desmet. “Dit zijn alle zes problematische landen om naar terug te keren. Wie asiel aanvraagt, doet dat om bescherming te zoeken.” De cijfers van deze zes landen liggen daarom ook lager dan de totale terugkeercijfers: volgens Eurostat keert een vijfde van alle afgewezen asielzoekers terug naar hun land van herkomst. 

Desmet zegt dat de terugkeercijfers zeker niet zijn gestegen onder voormalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA). “De primaire focus lag op de repatriëring van ‘illegale criminelen’, dus ging er waarschijnlijk wat minder aandacht naar uitgeprocedeerde asielzoekers.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234